Кіріспе

1887-1894 жылдар аралығында Франция президенті, Мари Франсуа Сади Карноның ғалым және ағасы (maʁi fʁɑ̃swa sadi kaʁno; 11 тамыз 1837 – 25 маусым 1894) – француз мемлекет қайраткері, 1887 жылдан 1894 жылы қаза тапқанға дейін Франция президенті қызметін атқарды. Оның президенттік мерзімі нашар басқарылған бірқатар дағдарыстармен белгіленді. Генерал Буланжердің жылдам өрлеуі және 1889 жылы Елисей сарайына шеруге жасаған сәтсіз әрекеті Карноның өкімет кезінде Республикаға алғашқы күрделі қауіп төндірді. Содан кейін министрлік дағдарыстар, қаржылық жанжалдар, еңбек дағдарыстары, анархистік зорлық-зомбылық және, ақырында, 1894 жылы Карноның өзі қаза тапты. Панама жанжалы, парламент мүшелеріне пара берумен байланысты, үлкен қаржылық шығындарға және осы іске қатысушылардың үлкен ұятқа қалуына әкелді. Антисемит публицист Эдуард Друмонт басқаратын консервативті "La Libre Parole" газеті Үшінші Республика саясатына қатысты төзбеушілікті күшейтті. Карно бірнеше жетістіктерге қол жеткізді. Ол Франция бойынша саяхаттағанда және 1889 жылы Француз революциясын тойлайтын көрмені ашқанда жақсы қабылдады, сондай-ақ Ресеймен қарым-қатынасты жақсартуға көмектесті. Оның президенттік өкілеттігі президенттің билігі мен беделін арттырды.

Ерте өмір

Мари Франсуа Сади Карно мемлекет қайраткері Ипполит Карноның ұлы болып, Жоғарғы Виеннадағы Лимож қаласында дүниеге келген. Оның үшінші есімі Сади, оның ағасы, термодинамиканың екінші заңын жасаған инженер және осы ғылымның негізін қалаушы саналатын Николя Леонард Сади Карноның құрметіне берілген. Бұл инженер, өз кезегінде, персиялық ақын Сади Ширазидің есімімен аталыпты. Ағасы сияқты, Мари Франсуа да Сади Карно деп танылды. Оның ғылыми көзқарасы мен республикалық ұстанымдары оның әкесінің әкесі, әскери жаңғыртушы және Француз революциясының Директориясының мүшесі Лазар Карноға ұқсас болды. Ол азаматтық инженер мамандығын алған және École Polytechnique мен École des Ponts et Chaussées мектептерінде өте жақсы оқыған. Оқуын аяқтағаннан кейін мемлекеттік қызметке орналасты. Оның тұқым қуалайтын республикалық көзқарастары 1870 жылы Ұлттық қорғаныс үкіметіне Эур, Кальвадос және Сейн-Инфьерьер департаменттерінде қарсылықты ұйымдастыруды тапсыруға себеп болды, ал 1871 жылдың қаңтарында ол Сейн-Инфьерьер департаментінің префекті болып тағайындалды. Келесі айда ол Кот-д’Ор департаментінен Француз Ұлттық Ассамблеясына сайланды. Ол оппортунистік республикалық парламенттік тобына, Gauche républicaine-ге қосылды. 1878 жылдың тамызында ол қоғамдық жұмыстар министрінің хатшысы болып тағайындалды. 1880 жылдың қыркүйегінде және 1885 жылдың сәуірінде министр болды, содан кейін дерлік бірден қаржы министрлігіне ауысты, және 1886 жылдың желтоқсанына дейін Ферри және Фрейсине әкімшіліктерінің астында осы қызметте болды.

Төрағалық

1887 жылы желтоқсанда Даниэль Уилсонның жанжалдары Жюль Гревидің құлауына себеп болғанда, Карноның адалдығы оны президенттікке үміткер етті, және ол Жорж Клемансо мен көптеген басқалардың қолдауын алды, нәтижесінде 827 дауыстан 616 дауыспен сайланды. Ол республикаға генерал Буланжер ашық түрде шабуыл жасаған қиын кезеңде қызметке кірісті. Карноның осы толқу кезіндегі көзге көрінетін рөлі, қоғамдық шараларға уақтылы қатысу арқылы оның танымалдығын арттырумен шектелді, бұл президенттік пен республиканың беделін арттырды. 1889 жылдың басында Буланжер елден қуылғаннан кейін, Карно мемлекет басшысы ретінде екі маңызды оқиғада басқаруға тура келді: 1889 жылы Француз революциясының жүз жылдығын тойлау және сол жылғы Париж көрмесінің ашылуы. Екеуінің де сәтті өтуі республиканың халық тарапынан бекітілуі ретінде қарастырылды, және үнемі уақытша министрліктердің құрылуы мен таратылуына, социалистік көтерілістерге және антисемитизмнің пайда болуына қарамастан, Карно тек бір күрделі дағдарысты бастан кешірді – 1892 жылғы Панама жанжалдары. Бұл жанжалдар мемлекеттің беделін қатты зақымдаса да, оның басшысына деген құрметті арттырды, оның адалдығына ешкім күмәндана алмады. Карно франко-ресейлік одақты қолдады және Александр III-тен Санкт-Андрей орденін алды.

Құрлық

Карно өзінің танымалдылығының шыңына жеткен кезде, 1894 жылғы 24 маусымда Лиондағы қоғамдық банкетте сөйлеген сөзінен кейін, ол қайта сайлануға ұмтылмайтынын айтқандай болғандықтан, Санте Джеронимо Касерио есімді итальяндық анархист оны пышақтап жаралады. Карно 25 маусымда түн ортасынан кейін көз жұмды. Осы шабуыл кеңінен үлкен қорқыныш пен қайғы тудырды, ал президент 1894 жылғы 1 шілдеде Пантеонда әсем жерлеу рәсімімен құрметтелді. Касерио бұл кісі өлтіруді саяси акт деп атады және 1894 жылғы 16 тамызда өлім жазасына кесілді.

Қосымша оқу

Белл, Дэвид Скотт және басқалар, редакторлар. 1870 жылдан бергі француз саяси қайраткерлерінің өмірбаяндық сөздігі (Прентис Холл, 1990). 69–70 беттер.