Кіріспе

Жапондық бронекер Azuma (吾妻) (кейде (архаикалық) Adzuma деп аударылады) 1890 жылдардың аяғында Жапон императорлық әскери-теңіз флоты (IJN) үшін салынған бронекер (Sōkō jun'yōkan). Жапонияның мұндай әскери кемелерді өзі құрастыруға қажетті өндірістік қуаты болмағандықтан, кеме Францияда жасалды. Ол 1904-1905 жылдардағы орыс-жапон соғысының көптеген теңіз шайқастарына қатысып, Ульсан мен Цусима шайқастарында жеңіл зақымдалған. Азума 1912 жылы бес оқу-жаттығу сапарының біріншісіне қатысып, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жауынгерлік жорықтарға қатыспады. Ол 1921 жылдан бастап 1941 жылы қарусыздалғанға дейін осы рөлде қызмет еткенмен, ешқашан ресми түрде оқу кемесі ретінде қайта жіктелмеген. Азума 1945 жылы американдық әуе кемелерінің шабуылынан қатты зақымдалған, кейін 1946 жылы жойылған.

Негізгі деректері мен дизайны

1896 жылғы Әскери-теңіз кеңейту жоспары Бірінші қытай-жапон соғысынан кейін жасалды және төрт бронекрыцер мен тағы төрт линкерді қамтыды, олардың барлығы Жапонияның оларды өзі салу мүмкіндігі болмағандықтан, шетелдегі кеме жасау орындарынан тапсырыс беруге мәжбүр болды. Ресейлік құрылыс бағдарламасын одан әрі қарастыру ИЖК-ге бастапқы жоспар бойынша тапсырылған шайқас кемелері Ресей империясының әскери-теңіз флотына қарсы тұру үшін жеткіліксіз деп сендірді. Бюджеттік шектеулер қосымша соғыс кемелерін тапсыруға кедергі келтірді және IJN төрт кемеден алты кемеге дейін тапсырыс беруге болатын арзан бронекерлердің санын кеңейтуге шешім қабылдады, өйткені олар соңғы уақытта Крупп цементтелген бронекерінің берік болуы оларға соғыс желісінде тұруға мүмкіндік береді деп сенді. Қайта қарастырылған жоспар "Алты алты флот" деп аталады. Алғашқы төрт кемеді Армстронг Уитворт Ұлыбританияда, ал соңғы екі кеме Германия мен Францияда салған. Амунициялардың үйлесімділігін қамтамасыз ету үшін IJN олардың құрылысшыларынан басқа төрт кеме сияқты британдық қаруды қолдануды талап етті. Жалпы, IJN тек әр құрылысшы орындауы керек жобаның сызбасын және ерекшеліктерін ұсынды; басқа жағдайда әр құрылысшы кемені өз қалауы бойынша жасауға еркін болды. Өздерінің замандастарының көпшілігі сияқты сауда шабуылына немесе колониялар мен сауда жолдарын қорғауға арналған, Азума мен оның жартылай әпкелері флоттың барлаушылары ретінде және ұрыс сызығында жұмыс істеуге арналған.

Сипаттама

Кеме ұзын және перпендикулярлардың арасында орналасқан. Оның бойында Азума буыны бар, орташа су ағыны бар, ол қалыпты жүктемеде және терең жүктемеде ығысты. Кеменің метацентрикалық биіктігі - 2 м. Оның екі түпті, корпусы 213 су өткізбейтін бөлікке бөлінген. Оның экипажы 670 офицер мен жауынгерден құралған. Азума екі 4 цилиндрлі үш есе кеңейтілетін бу қозғалтқыштарына ие болды, олардың әрқайсысы бір-бір винтті бұранданы қозғалтады. 24 Белвиль қазандығымен қамтамасыз етілген қозғалтқыштардың буы бар , ал қозғалтқыштардың жалпы жылдамдығы - 24 км / с . Кемеде көмірдің бар болғаны - 5 кг , ал будың бар болғаны - 5 кг .

Қару-жарақ

"Алты алты флот" бронекрейсерлерінің негізгі қару-жарағы - Армстронг Уитворттың 45 калибрлі сегіз дюймдік төрт пулеметтері болды. Электрмен жұмыс істейтін мұнаралар солға және оңға 130° айналу мүмкіндігіне ие болды, ал пуляларды +30°-ға дейін көтереді және -5°-ға дейін түсіреді. Мұнарада 65 снаряд орналастырылды, бірақ оларды тек қана мұнараның еденіндегі есіктер мен кеме палубасы арқылы толтыруға болады, бұл мұнарадағы электрлік винкке снарядтарды корпустың терең жеріндегі снарядтар бөлмесінен көтеруге мүмкіндік берді. Қарулар қолмен зарядталатын және минутына 1,2 рет атылатын. 203 миллиметрлік пулемет броньды тесуші (AP) снарядтарды мүйіз жылдамдығымен 6 мм қашықтықта атып жіберді. Екіншілік қару-жарақ оншақты Элсвик орднанс компаниясының "Pattern Z" жылдам атыс (QF), 40 калибрлі, 6 дюймдік пулеметтерден тұрады. Төрт қарудан басқасының бәрі негізгі және жоғарғы палубадағы брондалған казематтарға орнатылған, ал жоғарғы палубадағы олардың монументтері қару қалқандарымен қорғалған. АЗУМА-ның АП снарядтары тұмсық жылдамдығымен атылды. Сондай-ақ, АЗУМА-да 40 калибрлі QF 12 фунт 12 cwt және 8 QF 2.5 фунт Yamauchi гаундар торпедалық қайықтардан қорғану үшін жақын қашықтықтан қорғаныс ретінде жабдықталды. Азума бес торпеда түтігімен жабдықталған, олардың бірі - су үстіне, ал төрт түтігі су астында, екі-екіден әр жағында. 30-типті торпедада жауынгерлік бас және қашықтығы мен жылдамдығы үш түрлі: "а", "а" немесе "а" күйінде орнатылатын.

Қару-жарақ

"Алты алты флот" бронекрейсерлерінің барлығы кейбір кішігірім айырмашылықтармен бірдей броне схемасын қолданды, оның бірі - төрт кеменің барлығы Крупп цементтелген бронеткасын қолданды. Кеме бойына су белбеуін байлап, кеменің ортасынан бастап, кеменің алдыңғы және артқы жағына дейін қалыңдығы әр түрлі болды. Оның биіктігі - 5 м, оның ішінде көбісі су астында болды. Қамқорлық белбеуінің жоғарғы белбеуі қалың болып, су сызығы белбеуінің жоғарғы шетінен бас палубаға дейін созылады. Ол алдыңғы жақтағыдан артқы жақтағы шұңқырға дейін созылады. Азума тек 76 мм көлденең броньды қалқаны болды, ол орталық броньды цитадельдің алдыңғы жағын жапты. Барбеттер, оқ мұнаралары және казематтардың алдыңғы жағы барлығы 152 мм қалыңдықта, ал казематтардың бүйірлері мен артқы жағы броньмен қорғалған. Құрамында қалың қақпақтар мен қалың қақпақтар бар.

Құрылыс және мансап

Азума туралы келісімге 1897 жылы 12 қазанда Ателиерс де Лауар кондитерлерімен қол қойылды. Кеме 1898 жылы 1 ақпанда Сент-Назерьдегі кемежайда салынды. Ол 1898 жылы 24 маусымда суға жіберілді және 1900 жылы 29 шілдеде аяқталды. Азума келесі күні Жапонияға жолға шығып, 29 қазанда Йокосукаға келді. Капитан Фудзи Коичи 1904 жылы ақпанда орыс-жапон соғысы басталғанға дейін, 1905 жылы қаңтарда капитан Мураками Какуичи оны алмастырғанға дейін командалық міндетін атқарды.

Ресей-жапон соғысы

Рус-жапон соғысының басында Азума 2-ші флоттың 2-ші дивизиясына тағайындалды. Ол 1904 жылы 9 ақпанда Порт-Артур шайқасына қатысты. Сол кезде вице-адмирал Того Хейхачиро Порт-Артурдың сыртында орналасқан Тынық мұхит эскадрильясының ресейлік кемелеріне шабуыл жасады. Того өзінің жойғыштарының түнгі шабуылдары сәтті болады деп күткен еді, өйткені орыстардың қатты бейтарап және әлсірегенін болжаған, бірақ олар өздерінің таңғалысынан айығып, оның шабуылдарына дайын болды. Жапондық кемелер қорғалған крейсер Ресей крейсері Бояринмен байқалды, ол жағалауда қарауылдап жүрді және ресейліктерді ескертті. Того өзінің негізгі қару-жарағымен Ресейдің жағалау қорғанысына шабуыл жасап, екінші қатарлы қаруларымен кемелермен шабуылдауды таңдады. Жапондықтардың 8 және 6 дюймдік пулеметтері орыс кемелеріне аз зақым келтіргендіктен, оның отын бөлу дұрыс шешім емес болып шықты. Екі жақта да көптеген кемелер соққыға ұшыраса да, орыс құрбандары 150-ге жуық, ал жапондықтар Тогоның жұмысынан босатылуына дейін шамамен 90 адам қаза тауып, жарақат алды. Наурыздың басында вице-адмирал Камимура Хиконжоға 2-дивизияны солтүстікке алып, Владивостоктан аластату міндеті жүктелді. Жапон крейсерлері 6 наурызда Владивосток портын және қорғанысын бомбалады. Бірнеше күннен кейін Жапонияға оралғаннан кейін 2-дивизияға Император гвардиясы дивизиясын Кореяға алып баратын көліктерді алып жүру және содан кейін Порт-Артурды блокадалаушы кемелерге қосылу туралы бұйрық берілді. Камимураға сәуірдің ортасында Жапон теңізін жауып, Тынық мұхиты эскадрильясымен бірігуге тырысатын контр-адмирал Карл Йессеннің басшылығымен Владивосток тәуелсіз крейсерлік эскадрильясының кез келген әрекетіне қарсы Корея бұғазының қорғанысын қамтамасыз ету үшін солтүстікке баруды тапсырды. Екі бөлімше 24 - ші күні қатты тұман кезінде бір-бірін аздап жіберіп алды, ал жапондықтар Владивостокқа қарай жүріп, онда бірнеше мина өрістерін орналастырды. Дивизия 15 маусымда Окиношима аралының оңтүстігінде бірнеше көлікке шабуыл жасаған ресейлік эскадрильяны ұстап алмады. Орыстар 30 маусымда қайтадан шабуылға шықты, ал Камимура оларды келесі күні Окиношима маңында ұстап алды. Олар байқалғанда жарық нашарлап бара жатқан еді, ал ресейліктер қараңғыда бұрылыстан шыға алды. 17 шілдеде Джессеннің кемелері Жапонияның шығыс жағалауына қарай соққы ретінде әрекет етіп, жапондық күштерді Жапон теңізі мен Сары теңізден шығарып тастады. Ресейлік кемелер екі күннен кейін Цугару боғазынан өтіп, Жапонияға бара жатқан кемелерді тұтқындауға кірісті. Орыс әскерлерінің Токио шығанағына 24-ші күні келуі Кемелік-теңіз штабының Камимураға Тои Мисаки мысығына, Кюсюға жүзуді бұйыруына себеп болды. Екі күннен кейін оны солтүстікке, Кии арнасына, ал 28-і күні Токио шығанағына жөнелтті. Ақыры Бас штаб 30-сы күні Цусима аралына қайтаруға бұйрық берді; сол күні кешке қарай ол Джессеннің кемелері Цугару боғазынан өтіп, 1 тамызда Владивостокқа жеткенін білді.

Ульсандағы шайқас

10 тамызда Порт-Артурдағы кемелер Владивостокқа аттануға тырысты, бірақ Сары теңіз шайқасында кері қайтарылды. Джессенге олармен кездесуге бұйрық берілді, бірақ бұйрық кейінге қалдырылды. Оның үш бронекері - орыс крейсері Россия, орыс крейсері Громобой және орыс крейсері Рурик - күшін көтеруге мәжбүр болды, сондықтан ол 13 тамызда кешке дейін аттанбады. Таң атқанда ол Цусимаға жетті, бірақ Порт-Артур эскадрильясының кемелерін көре алмағанда кері бұрылды. Аралдың солтүстігіне қарай 58 км жерде Камимура эскадрильясы төрт заманауи бронекерден тұрады. Екі эскадрон бір-бірін байқамай түнде өтіп, әрқайсысы таңертеңгісін бағытын өзгертті. Бұл жапондық кемелерді Ресейдің Владивостокқа дейінгі бағытына әкелді. Жессен өзінің кемелеріне жапондықтарды таңғы сағат 5-те байқаған кезде солтүстік-шығысқа бұрылуға бұйрық берді. Олар сәл бір-біріне жақын бағыт бойынша болса да, соған ілесіп кетті. Екі жақ та 05:23 шамасында жапондық кемелердің бір қатарына атыс бастады. Жапондық кемелер ресейлік құрылымның артқы кемесін, Рюрикті, атып тастады. Ол тез соққыға ұшырап, қалған екі кемеден кейін құлап түседі. Дессен оңтүстік-шығысқа қарай бұрылып, қақпаны ашуға тырысты, бірақ бұл күннің көтерілуімен орыс артиллериялықтарын соқыр етті және олардың кең жақтағы қаруларының жапондықтарға тигізуіне жол бермеді. Сағат 06:00-де Джессен Корея жағалауына жету үшін және Рюриктің эскадрильяға қайта қосылуына мүмкіндік беру үшін 180°-ға оң жаққа бұрылды. Камимура 06:10 шамасында соңынан еріп, бірақ портқа бұрылды, бұл эскадрильялар арасындағы арақашықтықты ашты. Азумадан кейін қозғалтқышқа проблема пайда болды және жапон эскадрильясы оның ең жақсы жылдамдығына сәйкес келуге баяулады. Атыс 06:24 -те қайта басталды және Рюриктің артқы жағына үш рет соққы тиді, оның рульдік бөлмесі суға батып кетті; оны қозғалтқыштарымен басқару керек болды. Оның жылдамдығы төмендей түсті, япониялық отқа одан әрі ұшырады, ал оның рулеткасы 6:40 шамасында портқа тұйықталды. Жессен екі кемесін жапондықтар мен Рюриктің арасына қою үшін тағы да 180° бұрылды, бірақ соңғы кеме кенеттен оң жаққа бұрылып, жылдамдығын арттырып, Жессеннің кемелері мен жапондықтардың арасынан өтті. Камимура да 180° бұрылды, сондықтан екі эскадрон да оңтүстік-шығысқа қарама-қарсы бағыттарда бағытталды, бірақ Джессен тез арада тағы да 180° бұрылды, сондықтан олар қарама-қарсы бағыттарда бағытталды. Орыс ұшақтары үшінші рет 07:45 шамасында Рюрикті қолдауға тырысты, бірақ Россияның өзі өртеніп жатты; оның оттары жиырма минуттан кейін сөндірілді. Камимура Рюрикті оңтүстікке қарай сағат 08:00-де айналдырды, содан кейін басқа екі ресейлік кеменің солтүстікке жетуіне мүмкіндік берді және оларға Владивостокқа баратын даусыз жол берді. Осыған қарамастан, Йессен сағат 08:15-де тағы да кері бұрылды және Рурикке солтүстікке қарай ең жоғары жылдамдықпен бұрылудан бұрын Владивостокқа өз бетінше қайтуға бұйрық берді. Осы уақытта Камимураның екі қарт қорғалған крейсері, жапон крейсері Нанава мен жапон крейсері Такачихо оңтүстіктен жақындады. Олардың келуі Камимураға барлық бронекрызинерлерімен Джессенді қуып шығуға мүмкіндік берді, ал екі жаңа келген Рюрикпен айналысты. Олар келесі бір жарым сағат бойы ресейліктермен ұрыс-керіс жүргізді; оларға жылдамдықты төмендетуге мәжбүрлеу үшін жеткілікті соққылар ұтып алды. Азуманың қозғалтқыштары бұл қуғын-сүргін кезінде қайтадан бұзылып, оны Токива ауыстырды. Жапондықтар ең төменгі шамамен 300 км-ге дейін жақындады, бірақ Камимура кейіннен 30 желтоқсанда Азума мен жапондық бронекер крейсері Асамаға блокадалық жүгірушілердің Владивостокқа жетуіне жол бермеу үшін Цугару боғазында қарауылдауды тапсырды. Ақпанның ортасында Азума Иватемен алмастырылды, сондықтан біріншісі қайта орнатылуы мүмкін.

Цусима шайқасы

Ресейдің 2-ші және 3-ші Тынық мұхит эскадрильялары 27 мамырда Жапонияға жақындаған кезде, Якумо Камимураның 2-ші флотының 2-ші дивизиясына тағайындалды. Орыс әскері жапондық кемелерде таңертеңгілікте байқалып қалды, бірақ көріну мүмкіндігі шектеулі және радиоқабылдау нашар болды. Алдын ала хабарлар Тогоның өз кемелеріне теңізге шығуға бұйрық беруіне жеткілікті болды. 2-дивизия 11:30-да вице-адмирал Зиновий Рождественскийдің қолбасшылығындағы ресейлік кемелерді байқады. Камимура Тогоның соғыс кемелеріне қосылу үшін атыс алдында шамамен 150 км қашықтықта қалады. Азума 14:10-да Того 2-ші Тынық мұхит эскадрильясына оқ ату кезінде алты кемеден екінші болды және дивизиядағы кемелердің көпшілігінен айырмашылығы, бастапқыда орыс линкоры Княз Суворовты шабуылдады. 14:50-де Азуманың 8 дюймдік арткы оң жақ пулеметін снаряд шауып түсірді. 15:00-де орыс құрамасы тәртіпсіздікке ұшырады және Княз Суворов кенеттен тұманнан 15:35-те шамамен шамамен бес минут бойы Камимураның барлық кемелері онымен шабуылдады, Азума және жапондық бронекрыцер Якумо да орыс кемесіне торпедамен атуды тоқтатты. 17:30-дан кейін Камимура өзінің дивизиясын орыс крейсерлерінің кейбіреулерін жемісті қуып, Тогоның соғыс кемелерін өздеріне қалдырды. Ол 18:03 шамасында қуғын-сүргінді тастап, Тогоға қайта қосылу үшін солтүстікке қарай бұрылды. Оның кемелері 18:30-да орыс майданының артқы жағын байқап, қашықтықтан жақындаған кезде атыс бастады. Орыстарға ешқандай әсері жоқ және олар 19:30-да атысты тоқтатып, 20:08-де Тогоға қосылды. Орыс кемелері келесі күні таңертең байқалды, жапондық кемелер 10:30, ресейлік кемелер тиімді жауап бере алатын қашықтықтан тыс жерде қалып, оқ ашты. Контр-адмирал Николай Небогатов өзінің кемелерін тапсыруға шешім қабылдады, өйткені ол отқа жауап бере алмады және қашықтықты жауып алмады. Соғыстың барысында Азумаға жеті үлкен снаряд, негізінен 12 дюймдік, төрт 6 және шамамен төрт 75 миллиметрлік снарядтар соқты. Олар 6 дюймдік және 12 фунттық бір пушканың тұғырын жоюдан басқа, аз ғана зақым келтірді. 14 маусымда Азума (Якумо, бронекерлер жапон крейсері Нишин және жапон крейсері Касугамен бірге) шілдеде Сахалинді басып алу үшін вице-адмирал Катаока Шичироның қолбасшылығындағы 3-ші флотқа тағайындалды.

Кейінгі мансабы

1912 жылы 20 сәуірде Азума Оқу эскадрильясына тағайындалды. Ол Жапон Императорлық Әскери-теңіз академиясының курсанттары үшін ұзақ қашықтыққа мұхит кемелерінде және офицерлер даярлықтарын жүргізді. 1912 жылдың 5 желтоқсанынан 1913 жылдың 21 сәуіріне дейін кеме бұрынғы ресейлік қорғалған крейсерді жапондық крейсер Сояны Австралия мен Оңтүстік-Шығыс Азияға жаттығу сапарына шығарып, бес ресейлік жаттығу сапарының біріншісін өткізді. Азума 1914 жылдың 20 сәуірінен 11 тамызына дейін Ассамамен бірге Солтүстік Америка мен Гавайиге тағы бір жаттығу круизіне барудан бұрын 1 мамырдан 1 желтоқсанға дейін қысқа уақытқа тағайындалған. Кеме 18 тамызда тағы да оқу эскадрильясына тағайындалды. Ол 1915 жылдың 1 қыркүйегінде 20 сәуірден 22 тамызға дейін жалғасқан келесі оқу круизіне дайындалып, Австралия мен Оңтүстік-Шығыс Азияға тағы да барды. Келесі айда ол өз міндетін атқарды, содан кейін 1916 жылдың 1 желтоқсанынан 1917 жылдың 28 наурызына дейін, содан кейін 4 тамыздан 1918 жылдың 24 қаңтарына дейін 2-ші эсминец эскадрильясының (Suiraisentai) флагманы болды. 1917 жылдың басында Азума дипломатиялық миссияға жіберілді, ол қызметте болған кезде қайтыс болған Жапониядағы елші Джордж В. Гатридің денесін АҚШ-қа қайтару үшін жіберілді. 1918 жылы 10 тамызда Токивамен бірге оқу эскадрильясына қосылды. 1919 жылдың 1 наурызынан 26 шілдесіне дейін крейсерлер Австралия мен Оңтүстік-Шығыс Азияға, содан кейін 1920 жылдың 24 қарашасынан 20 мамырына дейін Жерорта теңізіне барды. Азума 6 маусымда оқу эскадрильясынан кетті.

Соңғы жылдар

1921 жылы 1 қыркүйекте кеме 1-ші сыныпты жағалауды қорғау кемесі болып қайта тағайындалды. Осы уақытқа дейін оның қозғалтқыштары нашар күйде болды және ол бір аптадан кейін Майдзуру әскери-теңіз корпусының оқу кемесі болды. 1924 жылы "Азума" кемесіне 12 фунттық төрт пулемет алынып тасталды, сонымен қатар оның QF 2,5 фунттық пулеметтері алынып тасталды, сонымен қатар 8 см/40 3rd Year типті ұшаққа қарсы пулемет қосылды. Сонымен қатар, оның үш торпеда түтігі алынып тасталды. 1927 жылы 1 қазанда ол Майдзуру инженерлік мектебінің стационарлық оқу кемесі болды. 1930 жылы Азума қайтадан жөндеуден өтті. Бұл оның қазандықтарын ауыстыруды қамтиды, бұл оның күшін азайтып, жылдамдығын азайтты. Азума әскери тізімнен алынып тасталды, 1941 жылы қарусыздалды. 1945 жылы 18 шілдеде АҚШ-тың ТР 38 әскери-теңіз флотының ұшақтары Йокосукаға шабуыл жасаған кезде, ол қатты зақымдалды. 1946 жылы кеме жойылған.