Кіріспе

"Жұмысшы қыз" (Jungfrau Maleen) - Гримм ағайындыларының 198-ші жинағында жинақталған неміс ертегісі. Бұл - "Арн Томпсон 870-ті" "Күйеуші үйіндіге қамалған"

Қысқаша мазмұны

Бірде Малин есімді қыз патшазада болды. Ол бір ханзадаға ғашық болды, бірақ әкесі оның талабын қабылдамады. Қыз Мелин басқаға үйленбейді деген соң, патша оны және оның қызметшісін бір мұнараға қамап қойды, оларға жеті жылға жететін азық-түлік берілді. Жеті ұзақ жылдан кейін азық-түлік таусылып, бірақ оларды босатып, азық-түлік жеткізуге ешкім келмеді. Содан соң ханшайым мен оның қызметші қыздары қарапайым пышақпен мұнарадан қашып кетуге шешім қабылдады. Олар мұнарадан құтылуды ойлағанда, патшалық жойылып, патшаның да қайтқанын көрді. Қайда барарын білмей, олар ақыры Мелиннің сүйіктісінің еліне жетіп, патша асханасында жұмыс іздеді. Мелин тұтқындалғаннан кейін, ханзада әкесімен басқа бір ханзадаға айтты. Бұл қыз өзіне деген сенімділігінен тайып, өзінің ханзадаға лайықты екенін ойламады. Сондықтан ол бөлмеден шықпай, оны көруге рұқсат бермейтін. Той күні ханшайым ешкімге көрінгісі келмегендіктен, оның орнына Қызметші Мелинді жіберді. Тойда ханзада Малиннің мойнына алтын алқа байлады. Сол түні ханзада ханшайым күтіп тұрған үйлену бөлмесіне кірді, бірақ ол оның мойнындағы алтын алқаны көрмеді. Ол бірден ханшайымның өзіне тиесілі емес екенін білді. Сол кезде ханшайым Малинді өлтіру үшін кісі өлтіруші жіберді. Шындықты іздеп, үйлену бөлмесінен шыққан ханзада алтын алқаның жарқырауына жетеленіп, оны құтқаруға уақтылы келді. Алтын алқамен некелерін растаған олар үйленді, ханшайым өзінің зұлымдығы үшін жазаланды, ханзада мен Мелин өмір бойы бақытты өмір сүрді.

Тарихы

Ертегі Аарн Томпсон Утер индексі бойынша ATU 870 типті ертегі ретінде "Күмектегі ханшайым" деп саналады.

Алдыңғылар

Швед ғалымы Вальдемар Лингман ертегі түрін зерттеу барысында ертегі жергілікті аңыз ретінде Ютландияда пайда болды деп дәлелдеді. Ал неміс ғалымы Ханс Йорг Утер Мюлленхофтың ертегісі ертегі түрінің ең көне дәлелі екенін айтады.

Тарату

Стит Томпсон ертегі түрі "негізінен скандинавтық" деп мәлімдеді, өйткені оның көптеген нұсқалары сол жерде жиналған. Ханс Йорг Утер мен Вальдемар Лингманның қосымша зерттеулері Томпсонның бағалауын растайды, өйткені ертегі Норвегияда (Конгсдаттерен и хауген немесе "Патшаның қызы үйіндіде"), Исландияда, Швецияда және Финляндияда, сондай-ақ Германияның солтүстік-батысында кездеседі.

Нысандар

Утер бұл әңгіменің ескі халық аңыздарынан тұратын, мысалы, айыпталған қалыңдық пен мұнараға қамалғандығына көз жеткізеді. Мұнарадағы тұтқынның мотиві, Рапунцельдегідей, мұнда тек түрме ретінде, ал олар ас үйде жұмыс істегенде, мысық терісі немесе Кэти Вудэнклок сияқты, тек жалған қалыңдықтан ғана қорлық туындайды. 870 типті басқа вариацияларда жалған кейіпкердің кейіпкерді өзіне ауыстыруы әдепсіздік емес, бірақ ол жүкті екенін жасыру үшін, мысалы, Кішкентай Энни Гуси қыз немесе Гил Брентон. Бұл екі нұсқада да жалған қалыңдық ерекше, өйткені ол шынайы қалыңдықпен ешқандай байланыста емес. Көптеген ертегілерде кәләш орнын оның әпкесі немесе қарындасы алады, бұл басқа ертегі түрі. Скандинавияның басқа нұсқаларында, мысалы Исландияда, жалған қалыңдық тролль немесе зұлымдық болып табылады.

Мәдени мұра

Бұл оқиғаның қайта баяндауын 2007 жылы жас ересектерге арналған "Мың күн кітабы" романында Шаннон Хейл айтып берді. 1999-2007 жылдардағы "Людвиг Революция" мангасында тағы бір қайталау бар. 2015 жылы түсірілген "Принцесса Малин" телефильмі ертегіге негізделген. Ақын Аня Сильвер бұл оқиғаны 2015 жылы жарық көрген "Мейд Малин" атты сонетіне қайта жазады. Стивен Кингтің 2022 жылғы "Әңгіме" романында жер асты түрмесі "Deep Maleen" деп аталады.