Кіріспе

Түпкілік карликоз (ТК) - өмірдің барлық кезеңдерінде, яғни туылмай тұрып, дене өлшемін азайтатын карликоздың бір түрі. Нақтырақ айтқанда, бастапқы карликоздық - бұл диагностикалық категория, оның ішінде терең пропорционалды карликоздықтың белгілі бір түрлері бар, онда адамдар өз жасына қарағанда өте кішкентай, тіпті ұрықтағыдай. Бастапқы карликоздық ауруы бар адамдардың көпшілігі шамамен 3-5 жасқа дейін диагноз қойылмайды. Медициналық мамандар ұрықты емшектегі жасына қарағанда кішкентай деп немесе ультрадыбыс жүргізілген кезде жатыр ішіндегі өсудің шектелуін көрсете отырып, диагноз қояды. Әдетте, бастапқы карликоздықпен ауыратын адамдар өте төмен салмақпен туады. Туылғаннан кейін, өсу баяу жалғасады, бұл бастапқы карликоздықпен ауыратын адамдарды өздерінің құрбыларынан биіктігі мен салмағы бойынша жыл сайын артта қалдырады. Қысқа бойлылардың көпшілігі скелет немесе эндокриндік бұзылулардан пайда болады. Бастапқы карликоздың бес субтипі 200 карликоздың ең ауыр түрлерінің қатарында. Алғашқы карликоздың тиімді емделу әдісі әлі жоқ. Бастапқы карликозбен ауыратын адамдардың 30 жастан асқандығы сирек кездеседі. II типті микроцефальдық остеодизпластикалық бастапқы карликоз (MOPDII) жағдайында қан тамырлары проблемаларының қаупі артады, бұл ерте өлімге әкелуі мүмкін.

Себептер

Бұл аурудың пайда болу себебі - әр ата-анадан бір-бір геннің мутациясы. Бұл ауруда қалыпты өсудің болмауы гипофиздік карликоздық сияқты өсу гормонының жетіспеушілігіне байланысты емес. Сондықтан өсу гормонын қолдану, Рассел-Силвер синдромы (РСС) жағдайын қоспағанда, бастапқы карликозбен ауыратын адамның өсуіне әсері аз немесе мүлдем әсер етпейді. РСС-пен ауыратын адамдар өсу гормонын емдеуге оң әсер етеді. Өсімділік гормонымен емделетін балалар бойжеткен шаққа дейін бірнеше сантиметр бойға жетуі мүмкін. 2008 жылдың қаңтар айында перицентрин геніндегі (PCNT) мутациялар бастапқы карликоздыққа себепші болып табылғаны жарияланды. Перицентрин жасушаның бөлінуіне, хромосомалардың дұрыс бөлінуіне және цитокинездегі рөліне ие. Бұл жағдайға қатысы бар тағы бір ген - ДНК2. Бұл геннің мутациялары Сикель синдромына әсер етеді.

Диагностика

Бастапқы карликоздық бұзылулар өте сирек кездесетіндіктен, диагнозды қате қою жиі кездеседі. ПД-мен ауыратын балалар басқа балалар сияқты өспейтіндіктен, бастапқыда дұрыс тамақтанудың болмауы, зат алмасудың бұзылуы немесе ас қорыту жүйесінің бұзылуы диагнозы қойылуы мүмкін. ПД-ны дұрыс диагноз қою бала 5 жасқа толғанға дейін жасалмайды және баланың ауыр карликоздығы бар екені анық болады.

Түрлері

Атауы OMIM Сипаттамасы Секель синдромы Секель синдромы бар адамдарда микроцефалия бар екені байқалады. Сондай-ақ, көбісі сколиоз, жамбас жамбасының ауыруы, сүйектердің қартаюы, бас жамбасының ауыруы және ұстамалармен ауырады. Жақында Секель синдромы бар науқастарда центросомалық белок CEP152 кодтайтын геннің мутациялары анықталды, ол да бастапқы оқшауланған микроцефалияның кейбір жағдайларында мутацияланған. Микроцефальдық остеодизпластикалық бастапқы карликоздық I тип (MODPD1) (Тайби-Линдер синдромы) Бұл бастапқы карликоздық формасы көбінесе ODPDI деп қысқартылады. Мидың корпус каллозумы көбінесе дамымаған (corpus callosum агенезі деп аталады) және пациенттерде ұстамалар мен апноэ бар екені белгілі. Шаштың жұқаруы, оның ішінде бас терісі, шаш, қылқалам және қас-қауырсын жиі кездеседі. Олардың сүйектері қысқа омыртқалардан, ұзын құйрық сүйектерінен, иық сүйектері мен жамбас сүйектерінің ауытқуынан зардап шегеді. Сиккел синдромы барлар сияқты, олар да микроцефалияға ие. Бұл синдром RNU4ATAC генінің мутацияларына байланысты. Бұл ген 2 (2q14) хромосоманың ұзын қолында орналасқан, U12 тәуелді сплайцесоманың шағын ядролық РНК компонентін кодтайды. II типті микроцефальдық остеодизпластикалық бастапқы карликоз (MODPD2) ОДПДII-ге шалдыққан адамдарда басқа түрлерге қарағанда көбінесе қосымша медициналық проблемалар болады, мысалы, сыңғырлаған дауыс, микродонтия, кең аралықтағы негізгі тістер, ұйқының нашарлауы (алғашқы жылдары), ақыл-ой дамуының кечеуі, жиі науқастану, тыныс алу, тамақтану, гиперактивтілік, алыстан көру және ми аневризмасы. Олар гормондық терапияға жауап бермейді, өйткені бастапқы карликоздың себебі өсу гормонының жетіспеушілігі емес. Рентген сәулелерін қарастырғаннан кейін, көптеген адамдарда буындар, сколиоз және сүйек жасының кешігуі, сондай-ақ микроцефалия бар екені анықталды. Олар 3 - 5 жасқа толғанша жаңа туған нәрестелер мөлшеріне жетпейді. Бұл жағдай 21 (21q22) хромосоманың ұзын қолында орналасқан PCNT генінің мутацияларына байланысты. Ол перицентрин деп аталатын белокты кодтайды. Күміс-Расселл карликовиті (Расселл-Силвер синдромы) Расселл-Силвер синдромы бар адамдардың соңғы биіктігі көбінесе бастапқы карликовиті бар басқалардың биіктігінен асады және олардың дисморфты белгілері болады. Расселл-Силвер синдромы бар адамдардың кейбір фенотиптері (характеристикалары) - алғашқы 2 жылда жеңіл өсу, дене асимметриясы, тәбеттің жетіспеушілігі, құлақтың төменгі жағы, құлақтың артқы жағы бұрылысқан, 5-ші саусақтың клиндоктлы (ішкіге қарай иілген), аяқ-қолдың тік тұстары, төмен түспеген ұрықшелер, әлсіз бұлшықет тонусы, сүйек жасының кешігуі, ауыздың төменгі бұрыштары мен жұқа жоғарғы ерін, гипоспадия, дауыс биігі, кішкентай жақ, фонтанелдің кідірілген жабылуы, гипогликемия және маңдайдың бүгілгені. Олардың басы үшбұрышты болып көрінеді және дене көлеміне қарағанда үлкен. Мейер Горлин синдромы Мейер Горлин синдромы бар адамдардың құлақтары кішкентай және тізе шашақтары жоқ. Сондай-ақ, олардың омыртқа сөрелері қисық, қабырғалары тар және шынтақтарының орны ауысқан. Расселл-Силвер синдромы сияқты, олар әдетте Секель синдромы мен ODPDI және II синдромы бар адамдардан жоғары. Оны "құлақ, жамбас, қысқа бойлы синдромы" (EPS) деп те атайды. Meier Gorlin синдромы бар науқастарда хромосомалық репликацияға қатысы бар, атап айтқанда репликацияға дейінгі кешендегі гендер сериясында мутациялар анықталды. Нақты гендерге шығу тегін тану кешені гендері ORC1, ORC4 және ORC6, сондай-ақ басқа репликация гендері CDT1 және CDC6 жатады.