Кіріспе

Шаллом байит (шулай-ақ sholom bayit немесе shlom bayit, немесе (идиш) sholom bayis немесе shlom bayis) - үй ішіндегі үйлесімділік пен ерлі-зайыптылар арасындағы жақсы қарым-қатынас туралы яһудилік діни түсінік. Яһуди сотында шаллома байит - некедегі келісімді білдіретін еврей сөзі.

Терминнің шығу тегі

Шлом бето термині Талмудта жалпы алғанда отбасылық татулық туралы кездеседі. Қазіргі кезде бұл сөз көбінесе некелік татулыққа қатысты қолданылады. Бұл Мишне Тораның түсіндірмесімен байланысты болуы мүмкін, онда демалыс күні немесе Ханука күні үйде шам жағу үйге Құдайдың тыныштығын әкеледі деп есептеледі.

Яһуди құндылығы ретінде

Яһуди халқының тарихы бойы еврейлер еврей отбасылық өмірінің идеалдық нормасын ұстанып келді, бұл сөз shalom bayit терминінде көрініс тапты. Шалломы байит - толықтықты, толықтықты және толықтықты білдіреді. Сондықтан дәстүрлі яһудилік некеде бейбітшілік, қамқорлық, құрмет, хесед (яғни мейірімділік, нақтырақ айтқанда, сүйіспеншілік) бар, бұл арқылы ерлі-зайыптылар толықтай болады. Құдай таза және сүйіспеншілікке толы үйде тұрады деп сенушілердің пікірінше, яһуди мәдениеті бойынша неке "көктегі үйлесім" деп сипатталады және оны қасиетті іс ретінде қарастырады. Мысалы, яһудилердің некеге тұруға уәде беру рәсімін классикалық раввиндік әдебиеттерінде кидушин (айыру/ қасиетті ету/ бағыштау дегенді білдіреді) деп атайды. Некелік өмірді қасиетті деп тану арқылы ерлі-зайыптылар Құдайдың алдында қасиетті болып қалады. Шынайы қасиеттілік тек ерлі-зайыптылар бір-бірін Құдайдың бейнесі бойынша жаратылған адамдар ретінде танып, соған сай қарым-қатынас жасағанда ғана көрінеді. Сонымен қатар, некелік одақтың қасиеттілігі яһуди ерлі-зайыптыларына өздерінің қасиеттілігін неке арқылы көрсетуді және өзара сүйіспеншілік, құрмет пен хеседке негізделген үйді құруды еске салады.

Іс жүзінде

Талмуд раввиндары әйелді ең жоғары бағалаған, ол күйеуінің тілегін орындаған әйел еді. Күйеудің де әйеліне өзі сияқты сүйіспеншілік танытуы және өзін құрметтегеннен гөрі оны құрметтеуі керек еді. Сол сияқты күйеу де әйелімен өмірінде туындауы мүмкін дүниелік мәселелерді талқылауы керек еді. Оның отбасылық зорлық-зомбылығы да айыпты. Әйелдің көз жасын Құдай санап отырады.

Мидраш кітабында

Яһуди ой-пікірлері мен заңдарында үй ішіндегі келісім маңызды мақсат болып табылады; осы мақсатта ертедегі мидраш әйелдің үйден жиі шығуы керектігін айтады. Бұл мақсат тіпті "адал өтірік" айтуды талап етуі мүмкін. Талмудта айтылғандай, Құдай Сараға ұл туатынын айтқанда, ол: "Мен қартайғаннан кейін, күйеуім де қартайғаннан кейін, рақатқа кенеле аламын ба?" - деп, сенбейтінін білдіреді. Бірақ Құдай Ыбырайымға былай деп жауап береді: "Неге Сара: "Мен қартайған шағымда балалы боламын ба? (Жаратылыс 18: 12 - 13). Раввилер Құдай Сараның Ыбырайымның жасы туралы айтқанын олардың шалломы байит үшін жасады деп түсіндіреді.

Отбасындағы зорлық-зомбылықпен байланысы

Шаллома байит православиелік қауымдастықтардағы құдайлық қасиеттерге байланысты, үй ішіндегі зорлық-зомбылық шеңберін дамытатын неке мен ажырасу жүйесіне ықпал ететін get және agunot дәстүрлі түсініктерімен байланысты. Шалом байит - бұл ұрып-соғылған әйелдің қашып кетуіне кедергі жасау, ұяттан қорқып, ұрысудан бас тартқандарға әкелген ұят және қорлаушы ұрысуды сұрауы некелік татулықты бұзады деп мәлімдейді, осылайша құдайлық батаны бұзады.