Кіріспе

Марас - Перудің Куско аймағында, Кускодан солтүстікке қарай 40 шақырым жерде орналасқан Инкалардың қасиетті аңғарындағы қала. Қала орталығынан Урубамбаға қарай орналасқан тұз буландыру тоғандарымен танымал, олар инка дәуірінен бері қолданылып келеді. Тұзды буландыру тоғандары қаладан солтүстікке қарай төрт шақырым жерде, Рио Вилканотаға (осылайша жоғары Урбанба өзені белгілі) және Инкалардың қасиетті аңғарына қарай түсетін каньоннан төмен. Мұнда 5000-нан астам тұзды тоған бар, олардың кейбіреулері отбасыларға тиесілі, ал басқалары пайдаланылмайды.

Орналасуы және ерекшеліктері

Марас аймағына асфальт төселген жолмен жетуге болады, ол Куско мен оның маңындағы қалалар арасындағы қасиетті аңғар арқылы өтетін негізгі жолдан өтеді. Бұл аймақтағы туристік орындарға колониялық шіркеу, жақын маңдағы Морей инкасының қираған жерлері, жергілікті тұз булану тоғандары және қоршаған табиғат кіреді.

Тұзды тоғандар

Инкалар заманына дейінгі кезден бастап, Марста жер асты суының булануы арқылы тұз алынады. Бұл судың тұзы жер астынан ағып шығатын бұлақтан шығады. Су ағысы бірнеше жүздеген ежелгі су қоймаларына біртіндеп ағып түседі. Барлық көлдердің аумағы төрт шаршы метрден кем, ал тереңдігі отыз сантиметрден аспайды. Олардың барлығы міндетті түрде көпбұрышты болып, жұмысшылар су ағынын мұқият бақылайды. Су қоймаларының биіктігі баяу төмендейді, сондықтан су әр көлдің бір қабырғасындағы ойық арқылы сумен қамтамасыз ету арналарының сансыз тармақтары арқылы ағып, баяу кіреді. Жақын маңындағы су құю арнасын, қабырғаларды және су кіретін ойықты, тоғанның төменгі бетін, судың мөлшерін және жиналған тұздықтарды жоюды дұрыс ұстау пайдаланушылар қауымдастығының тығыз ынтымақтастығын қажет етеді. Жергілікті тұрғындар мен көлдіктерде жұмыс істейтіндер кооператив жүйесі инкалар кезінде, егер бұдан бұрын болмаса, құрылған деп келіседі. Күн қыздырған тоғаннан су буланып, тоғанға толыға бастайды да, тоғанның қабырғалары мен топырақ төсенішінің ішкі бетіне түрлі өлшемді кристаллдар түрінде тұз түседі. Содан кейін суды қоректендіруші ойықты жауып, тоғанның құрғауына жол береді. Бірнеше күн өткен соң су буланып, тұз қалды. Бұл процесс шамамен бір ай бойы қайталанып, сонда тұз жиналады. Тұздың мөлшері жеткілікті болған соң, оны қабат-қабат етіп, бүйірінен және түбінен мұқият сыпырып алады. Бірінші қабат әдетте қызғылт немесе ақ түсті және ең жоғары сапалы, ол ас үй (асхана) тұзы ретінде қолданылады. Екінші қабатты ұнтақ тұз деп атайды және бірінші қабатқа қарағанда сапасы төмен, әдетте ол ақ. Үшінші қабат әдетте қоңыр түстес және өнеркәсіптік тұз ретінде қолданылады. Жақын жердегі сыйлық дүкенінде тұз сатылады. Тұз шахталары дәстүрлі түрде тұз жинағысы келетін кез келген адамға қол жетімді болды. Тұзды тоғандардың иелері қоғамдастықтың мүшелері болуы керек, ал тұзды тоғанды басқаруды қалаған қоғамда жаңадан келген отбасылар қоғамдастықтан ең алыс орналасқанды алады. Бір отбасының тұздықтың көлемі отбасының үлкендігіне байланысты. Әдетте тұздықтар көптеп пайдаланылмайды. Тұз өсірушіге тек бос, күтіп-ұсталмаған тоғанды тауып, жергілікті кооперативпен кеңесу, тоғанды дұрыс ұстауды үйрену және жұмыс істеуді бастау жеткілікті. 2019 жылдың қыркүйегінен бастап тұздықтардың иесі MaraSal S. A. компаниясы туристерге ластанудан тұздықтардың айналасында жүруге рұқсат етілмейтінін мәлімдеді.