Кіріспе

өлеңнің тарихының терең кестесі өлең ауызша өнері жазу мәтінінен бұрын пайда болған. Алғашқы өлеңдер ауызша айтылған немесе әнделген, ауызша тарих, шежіре және заңдарды есте сақтаудың жолы ретінде қолданылған деп есептеледі. Поэзия көбінесе музыкалық дәстүрлермен тығыз байланысты, ал ең алғашқы поэзия әнұран түрінде (мысалы, Таммуздың өліміне арналған әнұран) және әндер сияқты әннің басқа түрлері бар. Сондықтан да поэзия көбінесе сөздік өнер болып табылады. Ежелгі заманнан сақталған өлеңдердің көбісі - дұғалар немесе діни тақырыптарға арналған әңгімелер, сонымен қатар тарихи оқиғалар, күнделікті іс-әрекеттерге арналған нұсқаулар, махаббат әндері мен ойдан шығарылған әңгімелер. Көптеген ғалымдар, әсіресе Гомер дәстүрін және Балқан елдерінің ауызша эпостарын зерттегендер, ерте жазуда ескі ауызша дәстүрлердің анық іздері бар екенін, соның ішінде қайталанған сөз тіркестерін үлкен поэтикалық бірліктердегі құрылыс блоктары ретінде қолдануды ұсынады. Ритмикалық және қайталанатын форма ұзақ әңгімені есте сақтауды және қайталауды жеңілдетеді, жазу еске салу ретінде қол жетімді болғанға дейін. Осылайша, жаттап алуға және ауызша берілуге көмектесу үшін, тарихқа дейінгі және ежелгі қоғамдардың сақталған еңбектері алғаш рет поэтикалық формада жазылған көрінеді. Өлең әдебиеті әдеби мәдениеттердің ең ерте жазбаларында кездеседі, поэтикалық үзінділер ертедегі монолиттерде, рун тастары мен стелаларда кездеседі.

Ежелгі Африка поэзиясы

Африкада поэзияның тарихы ерте заманнан басталады, аңшылық поэзияның пайда болуымен, Нил, Нигер және Вольта өзендерінің аңғарлары империяларының тарихында панегирик және элегиялық соттық поэзия кеңінен дамыды. Африкадағы ең көне жазба поэзияның кейбірін 25-ші ғасырда жазылған Пирамидалық мәтіндер арасында табуға болады, ал Сундиата эпосы - гриоттық соттың поэзиясының ең танымал мысалдарының бірі. Африка мәдениеттерінде спектакльдік поэзия дәстүрлі түрде театрдың бір бөлігі болып табылады, ол колониялық Африка өмірінің барлық аспектілерінде болды және оның театрлық рәсімдері көптеген түрлі функцияларға ие болды, соның ішінде саяси, білім беру, рухани және ойын-сауық. Поэтика жергілікті ауызша өнерпаздардың, тілшілердің және тарихшылардың театралды қойылымдарының элементі болды, оларға халық аспаптары, мысалы, қора, ксалам, мбира және джембе барабандары ілесіп жүрді. Қосымша үшін домбыра ойнауды сөйлеу домбырасының орындалуымен шатастыруға болмайды, өйткені бұл өз алдына әдебиет, өйткені бұл сөйлеуді еліктейтін музыкалық емес грамматикалық, тоналды және ырғақты ережелер арқылы мағынаны жеткізуге байланысты болатын қарым-қатынастың ерекше әдісі. Алайда, бұл қойылымдар гриоттардың қойылымдарына жатқызуға болады.

Классикалық және ерте заманауи батыс дәстүрлері

Классикалық ойшылдар классификацияны поэзияның сапасын анықтау және бағалау тәсілі ретінде қолданды. Аристотельдің "Поэтика" еңбегінде поэзияның үш жанры: эпикалық, комикалық және трагикалық жанрлар сипатталады және әр жанрдың ең жоғары сапалы поэзиясын осы жанрдың негізгі мақсаттарына негізделген ажырату ережесі әзірленеді. Кейінгі эстетиктер үш негізгі жанрды анықтады: эпикалық поэзия, лирикалық поэзия және драмалық поэзия (комедия мен трагедияны драмалық поэзияның субжанрлары ретінде қарастыру). Аристотельдің еңбектері исламның алтын ғасырында Таяу Шығыста, сондай-ақ Ренессанс дәуірінде Еуропада үлкен ықпал етті. Кейінгі ақындар мен эстетиктер поэзияны көбінесе логикалық түсіндірмеге және жаһандық саудаға бейімделген жазу ретінде түсінілетін прозадан ажыратып, оған қарсы анықтады. Романтизм дәуірінде аудармашылықтың өркендеуімен қатар, көптеген көне еңбектер қайтадан ашылды.

Қытай поэзиясының тарихы мен дамуы

"Поэзияның классигі" (Классика поэзии), көбінесе "Одалар" немесе "Поэзия" деген атымен белгілі, бұл қытайлық өлеңдер мен әндердің ең көне жинағы. Бұл өлеңдер жинағында 11 - 7 ғасырларға дейінгі 305 өлең мен ән бар. Классикалық қытай поэзиясының стильдік дамуы әдеби және ауызша мәдени процестерден тұрады, олар әдетте белгілі бір стандартты кезеңдерге немесе дәуірлерге тағайындалады, бұл қытайлық дәуірлерге сәйкес келеді. Жазба түрінде сақталған өлеңдер поэзиялық әдебиетті құрайды. Сонымен қатар, халықтық немесе халықтық өлеңдер немесе балладалар деп аталатын ауызша және дәстүрлі поэзияның қатарлас дәстүрлері бар немесе болды. Кейбір өлеңдері жазба түрінде сақталғандай көрінеді. Жалпы, халықтық өлеңдер анонимді болып табылады және оларды жазбаша таңбаларға бекіту процесінде редакцияланған немесе жылтыратылған белгілері болуы мүмкін. Поэзияның классикасынан немесе Шидзингтен басқа, басқа ерте мәтін - Оңтүстік әндері (немесе Чучи), бірақ кейбір жеке бөлшектер немесе фрагменттер басқа нысандарда сақталған, мысалы классикалық тарихқа немесе басқа әдебиетке енген.

Қазіргі заманғы даму

Қазіргі поэзияның дамуы, әдетте, 20 ғасырдың басында басталып, 21 ғасырға дейін жалғасады. Ағылшын тілінде жазған америкалық ғалымдар арасында Т. С. Элиот, Роберт Фрост, Уоллес Стивенс, Майя Анжелу, Джун Джордан, Аллен Гинзберг және Нобель сыйлығының лауреаты Луиза Глюк бар. Қазіргі эпикалық ақындардың арасында Езра Паунд, Х.Д., Дерек Уолкотт және Джаннина Браши бар. Қазіргі замандағы ақындар Джой Харжо, Кевин Янг (акын) және Наташа Третьвей лирикалық түрде өлең жазады. Өлеңнің мәдени ақпаратты жеткізу үшін қолданылуы бүгінгі күні де жалғасуда. Көптеген америкалықтар "1492 жылы Колумб көк мұхитты ашқан" деп біледі. Алфавит әндері әрфтердің атаулары мен реттілігін үйретеді; басқа бір әнде Григориан күнтізбесіндегі айлардың ұзындығы мен атаулары айтылады. Кейбір жазушылар поэзияның бастауы әннен деп санайды. Оны басқа сөйлеу формаларынан ерекшелейтін сипаттамалардың көпшілігі - ырғақ, рифма, қысылу, сезімнің қарқындылығы, рефрендерді қолдану - сөздерді музыкалық формаларға сәйкес келтірудің күш-жігерінен пайда болған сияқты. Еуропалық дәстүрде ең ерте сақталған поэмалар, Гомер мен Гесиод эпостары, өзін таза ән ретінде емес, музыкалық сүйемелдеумен айтылатын немесе әнделетін поэмалар ретінде анықтайды. Тағы бір түсінік бойынша, ырғақ, рефрендер және кенингтер - бұл поэманы жадынан қайта құруға мүмкіндік беретін паратактикалық құрылғылар. Сауаттылықтан бұрын өмір сүрген қоғамдарда поэзияның бұл түрлері спектакль үшін, кейде спектакль кезінде жазылған. Өлеңдердің нақты сөздері белгілі бір деңгейде өзгерген. Жазудың пайда болуы өлең мазмұнын сақталып қалған нұсқаға сәйкес келтірді. Жазбаша шығармалар дегеніміз - ақындар оқырмандарға арнап шығармалар жаза бастады. Баспа өнеркәсібі осы үрдістерді тездетті: ақындар құлақтан гөрі, көруге көбірек жазды.

Лирикалық поэзия

Лирикалық поэзия 19-ғасырда кең тараған, радионың пайда болуымен, олар әлемге алғашқы "күйлерді" тарата бастады. Лирикалық поэзия әндер мен ән мәтіндеріне өте ұқсас. Олар қалағанша көп строфалар жаза алатын, бұл сол кездегі поэзияның басқа түрлеріне қарағанда өзгеше болды. 1789 жылы сэр Роберт Цит ойлап тапқан поэзияның бұл жаңа түріне нақты ереже жоқ еді. Бұл өлең түрі өткен мыңжылдықтың ең жылдам өсіп келе жатқан түрі ретінде белгілі. Әзірге лирикалық поэзия - поэзияның ең көп қолданылып, маңызды түрі және бүкіл әлемде қолданылады.