Кіріспе

Сицилиялық ертегі: Билеген су, ән шырқаған алма және сөйлейтін құс - Джузеппе Питре жинаған сицилиялық ертегі, оны Томас Фредерик Крейн өзінің итальяндық танымал ертегілері үшін аударды. Жозеф Джейкобс өзінің "Еуропалық халық және ертегілер" кітабында әңгімені қайта құруды енгізді. Бастапқы атауы "Li Figghi di lu Cavuliciddaru", ол үшін Крейн "Шөп жинаушының қыздары" деген сөзбе-сөз аударма береді. Бұл әңгіме 707 типті Арне Томпсонның басқа да ертегілерінің үлгісі болып табылады. Әңгіме түрінің басқа атаулары: Үш алтын ұлы, Үш алтын бала, Ақиқат құсы, Os meninos com uma estrelinha na testa, Чудесные дети немесе Az aranyhajú ikrek. Халық аңыздары бойынша, Стит Томпсон бұл ертегі "әлемдегі ең танымал сегіз немесе он сюжеттің бірі" деп атаған.

Қысқаша мазмұны

Төменде Джузеппе Питре жинаған және Томас Фредерик Крейн аударған әңгіменің қысқаша мазмұны берілген. Бірде патша көшеде жүріп, үш кедей әйелдің әңгімелерін естіді. Үлкені патшаның қасындағы құлшыға үйленсе, бүкіл сарайға бір стаканнан су ішіп, су қалдыратынын айтты. Екіншісі, егер ол патшалық киім шкафын ұстауға үйленсе, бүкіл сарайды бір киіммен киіндіреді, содан кейін біраз қалғанын айтты. Кіші қызы патшаға тұрмысқа шықса, қолына алма ұстаған екі ұл, маңдайына жұлдыз тағып тұрған қыз туатынын айтты. Ертеңіне патша үлкен екі қызға өздерінің айтқанын орындауға бұйырды да, оларды патшаның сарай қызметшісіне, патшалық киім-кешекті күзетушіге, ал кішісін өзіне үйлендірді. Патшайым жүкті болды, патшаға соғысқа шығуға тура келді, ол өзінің балаларының туғанын естігенін қалдырды. Патшайым уәде еткен балаларды дүниеге әкелді, бірақ қызғанышпен қызғанған әпкелері үш күлдіршінді олардың орнына қойды, патшаға хабар жіберді және балаларды тастап кету үшін тапсырды. Патша оның әйеліне дөңгелекті кранға отырғызуды бұйырды. Үш жұлдызды балаларды көріп, оларға бала күту үшін елік, ақшаға толы әмиян және біреуіне бақытсыздық түскенде түсін өзгертетін сақина берді. Олар ер жетіп, қалаға көшіп барып, баспаналы болды. Олардың әпкелері оларды көріп, үрейленді. Олар өздерінің медбикесін қызына барып, үйге "Бейне су" кемелді болуы керектігін және оны ағалары әкелуі керектігін айтты. Үлкен ұлы шығып кетіп, үш адамымен кездеседі. Алғашқы екеуі оған көмектесе алмады, бірақ үшіншісі оған Билеуші суды қалай алуға болатынын айтты, ол оны үйге әкелді. Оны көрген әпкелері медбикені жіберіп, қызға үйге "Әнші алма" керектігін айтты, бірақ бауырлас оны алды, өйткені оның "Бейне суы" бар еді. Үшінші рет олар оны сөйлейтін құстың артынан жіберді, бірақ оның бір шарты - құсқа жауап бермеуі керек еді, құс оған әпкесі өлтіруге тырысып жатқанын айтты, ал анасы жүгіру тетігінде екен, ол оны сөйлеуге мәжбүр етті, ол тасқа айналды. Сақина түстерін өзгертті. Бауыры да соңынан еріп, солай күйзеліске ұшырады. Олардың қарындасы екеуіне де бір сөз айтпастан, өз інісін және басқа да көптеген мүсіндерді қайта тірілтіп алды. Олар үйге оралды, патша оларды көрді және егер ол әйелі үш күлдіршіннің туғанын білмесе, бұл оның балалары деп ойлар еді деп ойлады. Олар оны кешкі асқа шақырды, сөйлеуші құс патшаға болған оқиғаның бәрін айтып берді. Патша әпкелері мен олардың бала күтушісін өлтіріп, әйелі мен балаларын сарайға алып кетеді.

Тарихы

Айтылыс халықаралық "Арн Томпсон Утер" индексі бойынша ATU 707 типінде "Үш алтын бала" деп саналады. Фольклоршы Кристин Голдбергтің айтуынша, ертегі кейіпкерлерінің "Еуропаның барлық жерінде" пайда болуы ертегі кейіпкерлерінің ғажайып заттарға іздеушілікпен айналысуын білдіреді. Ричард МакГилливрэй Доукинс "әдетте үш тапсырма бар" және үшінші элемент "әдетте сиқырлы сөйлейтін құс" деп мәлімдеді. Ғалым Хасан Эль-Шамидің айтуынша, басқа нұсқаларда іздеу нысандарына "билеген өсімдік, ән салған зат және шындықты айтқан құс" жатады.

Вариациялар

Орыс фольклоршысы Бараг Лев Григорьевич де ертегі түріне екі түрлі форматты атап өтті: біріншісі, "буынға дейін алтын аяқ, ал күміс қолдар шынтаққа дейін", ал екіншісі, "жырлайтын ағаш пен сөйлейтін құс".

Бауырлас қалыңдық іздеп жүр

Кейбір аймақтық нұсқаларда балаларды айна сияқты сиқырлы заттарға және әйгілі сұлулық пен үлкен күштерге ие әйелге жібереді. Бұл кейіпкер ер бауырының әйеліне айналады. Мысалы, фольклоршылар Вольфрам Эберхард пен Пертев Найли Боратавтың Typen Turkischer Volksmärchen ("Түрік фолккалдарының түрлері") кітабында. Түрік тілінде 707 типті Die Schöne немесе Güzel ("Ғажайып") деп атайды. Бұл атау еркек бауыры іздеген табиғаттан тыс сұлулық қызға қатысты. Мұндай нұсқалар Албанияда кездеседі, мысалы, Г. Г. Фон Ханның "Грекише унд албанские мархен" (Лейпциг, 1864) жинақтауында, Эпирдегі Загори ауылында және Аугуст Дозонның "Контес Албани" (Париж, 1881) жинағында. Бұл әңгімелер Е Букура е Диут ("Елдің сұлулығы") есімді сиқырлы күштері бар әйелді іздеу үшін заттарға деген ізденіспен алмастырады. Осындай ертегілердің бірі Роберт Элсидің албан халық ертегілері жинағында (Албанияның халық ертегілері мен аңыздары): Маңдайларында жұлдыздар және көкіректерінде ай айлары бар жас жігіт пен қыз. Әңгіменің тағы бір нұсқасы - Араб Зандыктың ертегісі, онда ағасы керемет заттарды (сыйлық гүл мен айна) және олардың иесін (Араб Зандык) жинап, кейінірек үйленетін батыр. Араб Зандык құстың орнын алады және өзінің үйлену тойы кезінде шындықты айтады. Бретондық көзден алынған "L'Oiseau de Vérité" деп аталатын кеңейтілген нұсқада ең кіші үштік, патшаның ұлы, өзін өзінің құдайынан таңғалған ханшайым ретінде көрсететін көмекшіге (қарияға) құлақ асады. Аталған құс ананың күтпеген жерден пайда болуында, ол өзінің құс қызы басқа елмен соғыс басталғаннан кейін ертегі кейіпкеріне (ең жас ханзадаға) үйленетінін пайғамбарлық етеді. Бұл нұсқаларда (әсіресе Таяу Шығыста және Түркияда) көрінетін тағы бір мотив - батырдың жыртқыш әйелдің сүтін емізуі. іздеу құсты іздеуге бағытталған және қалған екі элементті қалдырады. Соңы да дәл солай, атын атамаған қарындас ағалары Вильхемр мен Сигурдрді және ханзаданы тасқа айналудан құтқарып, кейіннен оған үйленеді. Бұл бақытты аяқтаудың тағы бір нұсқасы - Принцессе Белль Этоль және Принц Шери, Мэм. Д'Оулой, онда қаһарман өзінің туған ағайындысын, принц Шериді құтқарып, оған үйленеді. Генри Карной жинаған француз нұсқасының тағы бір нұсқасында ("Жырлайтын ағаш, сөйлейтін құс және алтын су") кіші қызы, ханшайым, саяхатта кездесетін сиқырлы қартқа үйленеді және оған заттарды қалай алуға болатыны туралы кеңес береді. Армениялық вариантта Теодор, ле Тансер, бауырлас атын атаған кейіпкердің заттарын іздеуге шығады және ертегі соңында бұл аңыздағы биші әйелге үйленеді.

Патшаға (Әкеге) шындықты жеткізудің баламалы көзі

Халықаралық индекстегі аңыз түрінің сипаттамасында балалар іздеген құс патшаға әпке-қарындастардың алдауын айтып, отбасын қайта біріктіретін құс. Арменияның "Егіздер" және "Теодор, биші" фильмдерінде көрініс тапқанындай, әжелердің сатқындығын әкесіне өте сирек балалардың бірі ғана ашады.

Тарату

XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы ғалымдар (Джозеф Джейкобс, Теофило Брага, Фрэнсис Хиндс Грум) бұл әңгіменің Еуропа, Таяу Шығыс және Үндістан бойынша кеңінен тарағанын атап өткен. Португал жазушысы Брага оның Италияда, Францияда, Германияда, Испанияда және орыс және славян дереккөздерінде таралуын байқаған, ал Грум Кавказда, Мысырда, Сирияда және Бразилияда таралуын атап өтті. Ресейлік салыстырмалы мифолог Юрий Березкин (ru) ертегі түрін "Айрландия мен Магрибтен бастап Үндістан мен Монголияға дейін", Африка мен Сібірде кездестіруге болатынын атап өтті.

Иберия түбегі

Роман тілдерінде де нұсқалар бар: испан тілінде Лос семи инфантес деп аталады, онда маңдайларында жұлдыздар бар жеті бала бар, ал португал тілінде As cunhadas do rei (Патшаның қайын інілері). Екеуі де фантастикалық элементтерді христиандық бейнелермен алмастырады: шайтан мен Мәриям қыз. Португалиялық жазушы, заңгер және мұғалім Альваро Родригес де Азеведо Мадейра архипелагынан "Лос Энкантаментос да Гранде Фада Мария" атты нұсқасын жариялады. Португалиялық фольклоршы Теофило Брага Мадейрадағы ертегілерді өзі жинаған португал ертегілерінің нұсқасы ретінде келтірді. Фольклор зерттеушісі Элси Спайсер Элс Азор аралдарындағы нұсқасын "Құлақ салатын патша" деген атпен жариялады: патша өзін жасырып, түнде көшелер арқылы өз азаматтарының әңгімесін тыңдағанды ұнатады. Ол үш әйелдің әңгімесіне құлақ түреді, ең кішісі оған үйленгісі келеді. Олар кездесіп, ол маңдайына алтын жұлдыз тағылған егіз ұлдарды дүниеге әкеледі. Олар теңізге себетке салынып, ұнтақ ішегі мен оның әйелі тауып алады. Көп жылдан кейін олар патша бағында жасыл және алтын түкті тотықты табады.

Португалия

Бразилиялық фольклоршы Луис да Камара Каскудо ертегі түрінің Португалияға арабтар әкелгенін айтты. Португалиялық фольклоршы Теофило Брага Аирао Минходан шыққан португалдық аңызын жариялады. Аңызда патша, оның аспазы және оның уәзірінің көшелер арқылы жүріп, адамдардың ойларын тыңдаулары туралы айтылған. Олар үш әйел бауырлас тұрған веранданың жанынан өтіп барады. Үш әйел еркектерді байқап, үлкені пісірушіні таниды, онымен ең жақсы фрикассилерді жеуге үйленгісі келеді; ортаңғысы уәзірді көріп, ең жақсы ликёрлерді ішу үшін онымен үйленгісі келеді; кіші әпкесі патшаға үйленгісі келеді және алдыңғы жағында алтын жұлдызды үш ұл туғысы келеді. Кіші әпкесі патшаға үйленіп, алтын жұлдызды егіз ұлдар тудырады, ал келесі жылы алтын жұлдызды қыз туады. Олар жануарлар үшін ауыстырылып, суға тасталады, бірақ оны диірменші құтқарады. Көп жылдан кейін олардың әпкелері бақшадан бір попугайды, қан тамған ағаш пен "мың бұлақ суын" алуға жібереді. Қыз Мариям ағаштың бұтағын және су құмырасын қалай алуға және бауырларын тасқа айналудан қалай құтқаруға болатынын айтып береді.

Біріккен Корольдік пен Ирландия

Дэниел Краулидің айтуынша, британдық дереккөздер бұл аңыздың 92 түрін көрсетеді. Алайда ол бұл нұсқалардың көбісі Ирландияның фольклорлық мұрағатында, сондай-ақ "Шотландия мен Англияның кейбір жерлерінде" кездесетінін айтты. Шотланд фольклоршысы Джон Фрэнсис Кэмпбелл француздық "Принцесса Белль-Этойль" ертегісінің "гейл нұсқасы" бар екенін атап өтті, ол ATU 707 типінің әдеби нұсқасы. Ол сондай-ақ "француздық әңгіме гаэльдік әңгімелермен сәйкес келеді" деп атап өтті, өйткені олар ортақ элементтерге ие болды: ғажайып балалар, үш қазына және т.б.

Ирландия

Ғалымдар ирланд фольклорында көптеген түрлердің бар екеніне назар аударған. Шын мәнінде, ертегі түрі Ирландияда "кең таралғанды" көрсетеді. Алайда зерттеуші Максим Фоминнің айтуынша, бұл таралу "Араб түндері" кітабының басылған басылымынан бастау алған. Бір нұсқасы Béaloideas журналында An Triúr Páiste Agus A Dtrí Réalta деген атпен жарияланды: патша ең биік секіруге қабілетті қызға үйленгісі келеді; үш әпкесі ең кішісі тапсырманы орындап, патшайым болады. Ол үш патша баласын дүниеге әкелгенде, олардың әпкелері оларды жануарлармен (жас шошқа, мысық және қарақ) ауыстырады. Патша қызды өзенге лақтырып тастайды, бірақ аман қалады, патша оның бір қарындасына үйленеді. Балаларды тауып, оларды аналық ана өсіреді. Екінші патшайымның бұйрығы бойынша асыраушы анаға өлтіру қаупі төнгенде, ол патша балаларына үш жұлдыз, шексіз тамақ беретін сүлгі және олардың шығу тегінің шындықтарын ашатын сиқырлы кітап береді. Тағы бір нұсқаны ирланд фольклоршысы Шон О'Сюйлебхэйн "Фолктелдер" журналында "Бірқанатты бұқа" деген атпен жазған. Бұл нұсқада ханзада екі әпкесі бар кіші қызға үйленеді. Оның үлкен әпкелері ханзаданың балаларының орнын алады (екі ұл), ханзада жануарларды туып, ұлдарды бір жыл өткен соң қорапқа салып, теңізге лақтырады. Екінші баланы балықшы құтқарып, күшті болып өседі. Патшаның әпкесі баланың тірі қалғанын біліп, оның асырап алған әкесі әйеліне баланың өзгермелі екенін түсіндіруге тырысады. Ол баланы өлтіріп, денесін бақшаға көміп тастайды. Кейіннен ханзаданың малы ағаш жанына жайылып, оның жемісін сиыр жейді. Сиырдың ұрығы ұрғашы бұзау болып шығады. Патшаның әпкесі бұқаның бала екеніне күмән келтіріп, оны өлтіру үшін ауру болып жүр. Бұқа шығыстағы алыс патшалыққа ұшып құтылып кетеді. Бұл патшалықтың ханшайымы сыртта перде киіп жүруге міндетті, өйткені ол көзге түсетін алғашқы адамға үйленіп, бұқаны көріп, оның патшаның ұлы екенін біледі. Олар үйленеді, ал пәкті бұқа күндіз бұқа, түнде адам болуды таңдайды. Бұқа адам кейпіне келіп, анасын құтқарады. Айрық халық ертегісінің типтері (1963) деген еңбегінде ол Uisce an Óir, Crann an Cheoil agus Éan na Scéalaíochta деп аталатын нұсқаны келтірді.

Шотландия

Беалоидеада жарияланған ирландтық An Triúr Páiste Agus A Dtrí Réalta ертегісіне ұқсас, Дж. Г. Маккей жаңа туған нәрестелерді жануарларға ауыстыру тақырыбы "сансыз шотландтық ертегілерде" кездесетінін айтты. Зерттеуші Шила Дуглас Пертширдегі Джон Стюарттан екі түрін жинады: Бейнедегі сөйлейтін құс және мысықтар, иттер және блоктар. Олардың екеуінде де патша мен патшайымның үш баласы (екі ұл және бір қыз) бар, олар үш рет жүктілік кезінде үй шаруасына кіреді және орманда қалдырылады. Бірнеше жылдан кейін бір мейірімді әйел оларға патшалық мұралары туралы айтып, оларға сөйлейтін жұмақ құсын іздеуге кеңес береді, бұл оларға шындықты ата-аналарына ашуға көмектеседі.

Уэльс

Уэльстік рома нұсқасында Ī Tārnī Čikalī ("Кішкентай сойқы") басты кейіпкер - қыз бауырлары қорлаған, бірақ соңында жеңіске жеткен Золушка сияқты кейіпкер. Алайда әңгіменің екінші бөлігінде ол үш баланы (бір қызды, кейін екі ұлды) "алтын белбеумен" дүниеге әкеледі. Олар балаларды жануарлар деп айырбастап, орманға алып кетеді. Олардың анасы қиял қылмыстарымен айыпталып, өлтіруге сотталады, бірақ қарт әйел көмекші (оған тапочка берген) оны шошқаға айналдырады және оған ол өлтірілуі мүмкін екенін және бауырын аңшылар алатынын айтады, өйткені ол ақыр соңында жеңіске жетеді. Егіз бала орманға барады. Шошқа өлтіріледі, бірақ қарт әйелдің пайғамбарлығы бойынша, оның бауыры сиқырлы күшке ие болады және балалары оны өздерінің қажеттіліктеріне сай қолданады. Көрші патша алтын белбеулерді қалайды, бірақ олар балалардан алынғанда, олар өзендегі қарға айналады. Олардың қарындасы бауырға барып, олардың адам түріне оралуын және анасын қайтарып алуын тілейді. Бауырдың сиқырлы күші оның тілегін орындайды.

Мальта

Неміс тілшісі Ханс Стумме мальтий тілінің нұсқасын жинап, оны "Сонне и Монд" ("Күн мен Ай") деп аударды. Бұл ертегі АТУ 707 (астрономиялық мотивтермен / аспектілермен туған егіздер) -тен басталады, бірақ әңгіме АТУ 706 ертегі түрімен (Қолсыз қыз) жалғасады: ананың қолы кесіліп, балаларымен бірге орманға тасталады. Берта Кеслер Ильг тағы бір мальтий ертегісін жариялады, оның аты - Sonne und Mond, das tanzende Wasser und der singende Vogel ("Күн мен Ай, билеген су және ән шырқаған құс"). Бұл нұсқада үшінші әйел қызды Күн деп, ұлды Ай деп атайды.

Кипр

Кипрдің "Кипр ғылыми-зерттеу орталығының фольклорлық мұрағатынан" кішірек бір нұсқасы жарияланды.

Батыс және Орталық Еуропа

Ловари рома нұсқасында патша үшінші қарындасымен ауылдағы би кезінде кездеседі, ол алтын ұл тууға уәде берді. Олар үйленеді. Ол бала туғанда (бір алтын ұл, бір алтын қыз, үш рет) оларды жануарға ауыстырып, суға лақтырады. Патша әйелін елден қуып шығарып, оны қабырғаға қамап, маңдайына көзін қойып, жолшыбайлардың түкіруіне бұйрық береді. Қарт балықшы мен оның әйелі балаларды құтқарып, оларды Ефелке (Түн ортасы), Hajnalka (Таң) деп атайды. Олар асырап алынғандығын біледі және олардың асырап алған ата-аналары көптеген нәрселерді білетін және ата-анасының шығу тегін аша алатын құс үшін "шынынан кесілген тауға" көтерілуді ұсынады. Іздеудің соңында жас Джулишка "қарыған" құсты тауып, үйіне алып келеді. Құстың қауырсыны арқылы ол бауырларымен бірге анасын кемелді денсаулыққа қайтарады және құсты адам кейпіне айналдырады. Джулишка қазір адам болып кеткен құсқа үйленеді.

Германия

Сорб/венд (лаусиц) нұсқасында, Der Sternprinz ("Жұлдызды ханзада") атты фильмде үш солдат ағайынды бір мейрамханада өз армандары туралы әңгімелесу үшін жиналады. Алғашқы екеуі ерекше заттарды армандады: үлкен сиқырлы тізбек пен сарқылмас әмиян. Үшінші сарбаз егер ол ханшайымға үйленсе, маңдайына алтын жұлдыз салынған ("słoćanu gwězdu na cole") ұл туатынын армандағанын айтады. Үш жігіт патшаға барады, ал үшіншісі уәде етілген ұлға бой беретін ханшайымына үйленеді. Алайда баланың орнына ит қойылып, суға лақтырылады, бірақ оны балықшы құтқарады. Көп жылдан кейін, аң аулау кезінде Жұлдызды ханзада ақ есекті атуға тырысады, бірақ ол Розенталдың сиқырлы патшайымы деп айтады. Ол оның әкесі мен ағаларының түрмеде тұрғанын, ал анасының басқа адамға үйленетінін айтады. Сондай-ақ, ол өзінің атын жарияламауға уәде беруі керектігін ескертеді. Ол үйлену тойын тоқтатып, ағайындыларын босатып жібереді. Олар отбасылық қайта қосылуды тойлайды, оның барысында Жұлдызды ханзада патшайымның есімін ашады. Ол кетеді, ал ол оны іздеуге кетуге тиіс (қалам түріндегі ATU 400, "Жоғалған әйелді іздеу").

Бельгия

Профессор Мауриц де Мейер Бельгиядағы Фландрия ертегілер жинақтарында расталған "L'oiseau qui parle, l'arbre qui chante et l'eau merveilleuse" деген жарлықпен үш нұсқаны тізімдеген, олардың барлығы басқа ертегі түрлерінен зақымдалған (екісі ATU 303, "Егіздер немесе қан бауырлар" және біреуі ATU 304 түріндегі ертегілер, "Қауіпті түнгі қарауыл"). "La fille du marchand" деп аталатын нұсқаны Эмил Дантинн Валлониядағы Хью аймағынан ("Vallée du Hoyoux") жинаған.

Швейцария

Сурселваның бір нұсқасында Ils treis lufts немесе Die drei Köhler ("Үш көмір жағушы") үш адам пабта өз армандары туралы сөйлесу үшін кездеседі. Біріншісі төсінде жазғышының астынан жеті алтын табады. Екіншісі, ол алтын шынжыр тауып алды, бұл да шындыққа айналды. Үшіншісі - маңдайына алтын жұлдыз тағылған ұлы бар екені. Патша олардың арманын біліп, алтын шынжыр сыйлайды. Ол қызын үшінші көміршіге үйлендіреді, ал қыз алтын жұлдызды балаға дүниеге әкеледі. Алайда, патшайым онысын күшікпен алмастырып, баланы өзенге лақтырады.

Карелия

Карелиялық "Девять золотых сыновей" ("Тоғыз алтын ұл") ертегісінде үшінші әпке "үш есе үш" бала тууға уәде береді, олардың қолдары шынтаққа дейін алтын, аяқтары тізелеріне дейін күміс, құлпынарында ай, маңдайларында күн және шаштарында жұлдыздар. Патша олардың әңгімелерін естіп, қызды өзіне әйел етіп алады. Жолда олар болашақ патшайымның акушері болуды талап ететін Сёjätär есімді әйелмен кездеседі. Ол үш рет қатарынан үштікке жүкті болады, бірақ Syöjätär оларды тышқандар, қарғалар мен шошқалар үшін ауыстырады. Патшайым балаларының бірін құтқарып, баррельде теңізге лақтырылады. Қалған ұлы анасынан бауырларын құтқару үшін сүтпен нан пісіруді сұрайды. Карелиялық әңгімеші Михеева Мария Ивановнаның "Старина Туркинская султанка" (Сказка о турецком султане) атты ертегісінде түрік сұлтаны қарт әйел мен оның үш қызының үйінен өтіп, олардың әңгімесіне тыңдап отырады. Үшінші әпкесі сұлтандарға үйленіп, "үш алтын бала" туғысы келеді. Сұлтан кіші қызын әйелге алады. Әр баласын босануға дайын болған кезде (бірінен соң бірі үш жүктілікте) оның үлкен әпкесі оның акушері ретінде келеді және жануарлар үшін балаларды ауыстырады: үлкені - ұл, көгершін үшін; екіншісі - басқа ұл, қарау үшін, үшіншісі - қыз, балапан үшін. Әр жолы баланы қорапқа салып, суға лақтырады, бірақ оларды баласыз диірмен мен оның әйелі құтқарады. Сұлтан әйеліне шіркеудің ауласындағы тас ғимаратқа кіруге және тек су мен нанмен тамақтандыруға бұйрық береді. Бірнеше жылдан кейін, балалар өскеннен кейін, үйіне бір жасырын қарт әйел келеді, үш бауырласқа құттықтап, оларға бұрқылдап жатқан бұлақ, қоңырау шалынып тұрған қайың ағашы мен сөйлейтін құсты іздеуді тапсырады. Үлкен ағалары сәтсіздікке ұшырап, мәрмәр тасқа айналады, бірақ қарт адамның кеңесімен қыз қазынаны алады. Қарт жігіт олардың сұлтанның балалары екенін айтады.

Латвия

Латвиялық фольклоршы Петэрис Шмидтстың жұмысы, "Latvi pasakas un teikas" ("Латвия халық ертегілері мен ертегілері") (19251937) басталып, ертегі түрінің 33 нұсқасын жазды. Латвиялық дереккөздерде оның атауы Trīs brīnuma dēli немесе Brīnuma dēli . Латвияның халық аңыздар каталогына сәйкес, 707-ші типтегі "Үш алтын бала" аңыз Латвияда Brīnuma bērni ("Көрікті балалар") деп аталады, ол 4 түрлі редакциядан тұрады. Оның екінші редакциясы - бауырластардың қазынаны іздеу жолын (музыка ойнайтын ағаш, сөйлейтін құс және өмір суын) жалғастыратыны.

Литва

Әңгіме түрі литвалық жинақтарда Trys nepaprasti kūdikiai, Nepaprasti vaikai немесе Trys auksiniai sûnûs деп аталады. Литвалық фольклоршы Йонас Балис 1936 жылы литвалық халық аңыздарын талдауды жариялады, онда 65 нұсқасы келтірілген. Ол өзінің кестесінде үшінші әйелдің астрономиялық туылған белгілері бар балаларды уәде еткенін және жылдар өткен соң оның балалары сөйлейтін құс, ән шырқатын ағаш және өмір суын іздегенін атап өтті. Алайда Литвада 34 нұсқада ғана әнші ағаштың жанында сөйлейтін және шындықты ашатын құсты іздеу бар. Джонас Басанавичус литвалық жинақтарда бірнеше нұсқаларды жинады, соның ішінде "Алтын жұлдызды жігіттер" және "Цар Салтан туралы әңгіме" форматтары. Неміс профессоры Карл Плензат бастапқыда неміс тілінде жиналған екі литвалық нұсқаны кестелеп жіктеді: Goldhärchen und Goldsternchen ("Кішкентай алтын шаш және Кішкентай алтын жұлдыз"). Екі әңгімелерде де патшайым өзінің егіз немерелерін (бір ұл мен бір қыз) жануарларға алмастырады. Ол олардың аман қалғанын білгенде, оларды ғажайыптар бағындағы сиқырлы заттарға жібереді: кішкентай қоңыраулар, кішкентай балық және ақиқат құсы.

Румыния

Профессор Мозес Гастер Румыниядан "Алтын балалар" атты рома ертегісін жинап, жариялады. Бұл әңгімелерде ханзада әйел іздеп жүріп, әкесінің ауласында үш әйелді көреді. Кіші қызы "күллі алтын, күміс тістері мен алтын шашы бар екі алтын бала" дүниеге әкелетінін уәде етеді. Апалы-сіңлілі аналық анадан екі ұл мен қызды күшейткіш етіп, суға тастауын сұрайды. Көп жылдан кейін акушер оларды "Жыланның тәжін", әулие қыз Илеана Симциананы, сөйлейтін құсты және әнші ағашты алуға жібереді. Жинақтаушы әжелер әжелер орнына Ілеананың бауырласты құтқарып қалғанын айтты. Тілші Густав Вейганд жинаған және "Feciorii cu parul de aur" ("Алтын шашты балалар") деп аударылған румындық ертегіде үш әйел императордың терезесі астында сөйлеседі: біріншісі оған алтын баслы ұл тууға уәде береді, екіншісі алтын кеудесі бар ұлға, ал соңғысы алтын шашты егіз ұлдарға. Император үшінші әйелді әйел ретінде таңдап алады. Кейін император соғысқа кеткенде, император әйелінің уәде етілген егіздері туады, бірақ қайын енесі балаларды алып, оларды суға құйып, екі жыланды бишекке қояды. Егіздерді өзеннен диірменші құтқарады. Ал патшайым болса күйеуі соғыстан оралып, жыландарды көрген соң, ауылға қашып барып, жалғыз өмір сүреді. Бірнеше жылдан кейін егіздер асырап алған әкелерінің үйін тастап, ауылға кетуге шешім қабылдайды, онда олар өздері де білмей, аналарына баспана іздеп келеді.

Ресей және Шығыс Еуропа

Славяндық Карел Хоралек ATU 707 типінің славяндық дереккөздердегі жалпы талдауымен мақала жариялады. Алдағы зерттеулер славян тілінде сөйлейтін әлемде АТ 707 түрінің кіші типтерін анықтады: АТ 707А*, АТ 707Б* және АТ 707С*.

Башқұрт халқы

Орыс ғалымдарының айтуынша, ертегі түрі башқұрт ертегілер корпусында да "жақсы танымал". Башкир ертегісінде Санай батыр ("Санай Батыр"), ескі аңшы Үлмес Бей Батыр, аң аулау кезінде ауырып қалады. Оның ұлы Кусун батыр әкесінің ауруын емдеп, бүкіл "ақ әлемді" аралап шығады. Ол жылан ұясы қасқыр орнына шабуыл жасап жатқан ағашқа жақындады. Үш түн бойы Құсұн батыр жыландарды семсерімен өлтіреді, ал қасқыр ризашылығын білдіру үшін жас жігіттерді үш қайың ағашына алып барады, онда үш қыз қайың жапырақтарымен және құс тырнағымен тоқып жатыр. Бұл тырнақтардан үш дәрі шығады: құмыс, жәндік жібі және бал. Қасқыр осы үш заттың араласқанда, оның ауру әкесі сауығатынын түсіндіреді. Жас жігіт үш қыздың Кусун Батырға үйленгісі келетінін біледі: біріншісі, Тойгонбей батырдың қызы, оған ең дәмді құмысты жасауға уәде береді; екіншісі, Таргынбей батырдың қызы, ақ түсті өте жеңіл киімдер тоқуға уәде береді, ал үшіншісі, ақылды ақсақалдың қызы (ауыл ақсақалы), әкесіне қарағанда күшті ұл тууға уәде береді (Санай Батыр). Құсұн батыр дәрі-дәрмекті алып, әкесі құтқарылады да, үшін де үйлендіріп, оларға тапсырмалар жасайды: бірінші әйелі тамақ пісіреді, екіншісі тоқып, үшіншісі оған аңызда айтылған ұлды тудырады. Алғашқы екі әйел үшіншісіне қызғанышпен қарап, баласын итке ауыстырып, оны орманға тастап кету үшін бүлікші аналықпен бірге әрекет жасайды. Санай Батыр есімді баланы оның әкесі мен ата-бабасына көмектескен қасқыр құтқарып, жақсы жігіт болып өседі. Ол тауларға барып, қаздың қызға айналғандығын көріп, оны тұтқынға алып, әйеліне айналдырады. Санай Батыр бүкіл әлемді аралап, саяхаттауға құштар, ал қасқыр оған бұзау болуға мүмкіндік береді. Ол атасының жеріне сұр текте барып, көрген керемет жерлерін әңгімелеп беретін саяхатшыларды тыңдайды. Санай Батырдың өзі де осы қиял-ғажайып оқиғалардан шабыт алып, оларды өз үйінде орналастыруды шешеді. Басқа бір башқұрт ертегісінде "Черный щенок" ("Кішкентай қара ит") Бай есімді ер адамның төрт әйелі бар. Ол оларға алыс сапарға шығатынын айтып, қайтып келгенде не сыйласа екен деп сұрайды. Біріншісі оның 100 қызметшісін тамақтандыру үшін 40 құс құйрығын аулайтынын айтады; екіншісі құмнан аяқкиім тоққызады; үшіншісі құрт терісінен қолғап тігеді; төртіншісі алтын бас, інжу-маржан тістері мен күміс шашы бар екі ұл туатынын айтады. Төрт әйел де өз уәделерін орындайды, бірақ алғашқы үш әйел балаларды соққыға ұшырату үшін оларды сиыр мен жылқының аяқ астына салып өлтіруге тырысады, бірақ олар зардап шекпейді. Олар оларды суға тастап, орнына кішкентай қара итке ауыстырды. Бай қайтып келгенде төртінші әйелі мен кішкентай итті орманның терезесіз үйіне жібереді. Құлдықта жүргенде кішкентай ит адам тіліне үйреніп, Байға бір саяхатшының айтып берген керемет нәрселерін алып келіп, "анасына" көмектеседі. Әңгіменің соңында кішкентай қара ит анасының сүтімен пісірілген төрт бәлішпен адам баласын құтқарады. "Конь пустыни" ("Шөл атты") атты бір башқұрт ертегісінде патша аң аулауға шығып, бір баидың үйінде түнеп қалады. Ол ұйықтап жатқанда, байдың үш қызы оған құлшылық етеді және әрқайсысы оған тұрмысқа шықса, үлкен уәде береді: үлкен әпке ұл тууға уәде береді; ортаңғы әпке қызға, ал кіші, "ақ жүзді" Ақлима егіздерді, ұл мен қызды уәде етеді. Патша оянып, әкесі ақсақалдың бірінші болып үйленуі керектігіне наразылығына қарамастан, Аклиманы өзінің жаңа әйелі болуға шешім қабылдайды. Біраз уақыттан кейін патша соғысқа кетеді де, Ақлиманы өзінің үлкен әйеліне босанған кезінде күтіп-бағуды тапсырады. Ақлима егіздерді тудырады, оларды күшектер үшін ауыстырып, үлкен әйелі өзенге лақтырады. Патша бала туғанын біліп, Аклиманы бағанаға байлап, үстіне түкіруді бұйырады. Осы арада балаларды кедей балықшы құтқарады. Балықшы қайтыс болғаннан кейін егіздер оның үйінен шығып, орманға қоныстанған. Бір күні патша олардың қасынан өтіп, бірінші әйеліне кездесу туралы айтады, ол егіздерге бару үшін ескі сиқыршыны жібереді. Сиқыршы әйел егізге жынның бағында терең орманда өсетін таңғажайып алма ағашы, жынның мұнарасында сақталған ата-бабаларының дауыстарын әндететін керемет құрай және алтын бишекке ұйықтап жатқан жынның әдемі қызы туралы айтады. Ер егіз, отты шөл аттының көмегімен, әлемнің соңындағы шөлді кесіп өтеді және әрбір істің соңында затты табады және ақырында ер егізге үйленеді. Әңгіменің соңында қыз қайын анасының қасынан өтіп, оған күшін қалпына келтіру үшін алма ағашынан алма береді және патшаға шындықты аш...

Гагауздар

Орыс этнографы Мошков Валентин Александровичтің Гагауз халқынан жинаған нұсқасында "Три сестры: двушка общавшая царевичу, если онъ возметъ ее замужъ принести сына съ солнцемъ во лбу, а дочь съ мсяцемь" ("Үш апа: кішісі ханзадаға үйленсе, маңдайына күн түсірілген ұл, ал айлы қыз туады" деген), кіші апасы уәде етілген керемет балаларды дүниеге әкеледі, бірақ зұлым қарт сиқыршы оларды өзенге лақтырады. Патшаның ұлы оны көкірегіне дейін жерлеуді және кез келген адамның оған түкіруін бұйырады. Ұстаздар оларды танып, аналарының қасынан өтіп кетеді. Бұл ертегі ағылшын тіліне Чарльз Филлингэм Коксвеллдің "Үш әйел бауырлас" деген атпен аударылды. Гагауздар "Девочка Гюн и мальчик Ай" ("Күн қыз бен Ай жігіт") атты ертегіде, әкесі астық ұнтақтап жүрген кезде, бағушының үш қызы падишахтың ұлына үйлену туралы өз ара сөйлеседі: үлкені бүкіл әскерді жабатын үлкен кебін тоқуды уәде етеді, ал әлі де орын қалады; ортаңғысы бүкіл әскерге жеткілікті нан пісіруге болады, ал әлі де біраз орын қалады; және ең кішісі оған егіздерді, маңдайына ай ("Ай") және маңдайына күн ("Гюнь") қызын әкелуге уәде береді. Олар сөйлесіп жатқанда падишахтың ұлы олардың әңгімелерін естіп, кіші қарындасына үйленуге шешім қабылдайды. Падишах ұлымен бірге басқа елге кетеді, ал ол өзінің уәде етілген егіздерін дүниеге әкеледі. Падишаның әйелі сиқыршыға егіздерді алып, суға, қорапқа тастауға бұйырады. Қорапты егіздерді тәрбиелеп отырған қарт жұбайлар табады. Көп жылдан кейін қарт сиқыршы олардың үйіне барып, Дюньяя Гузэльден алма, оның айнасы мен Дюнья Гузэльдің өзінен алма сұрауға көндіреді. Бала, Ай, алма мен айнаны алады, бірақ қыз Дюньяя Гузелді алуға барғанда тасқа айналады. Егіз қыз Гюн Дюньяя Гюзельді тауып, оның бауырын құтқарады. Үшеуі үйге оралады, ал егіздердің әкесі олардың құрметіне қонақасы дайындайды. Жолда егіздер мен Дюньяя Гузэль егіздердің анасының жанынан өтіп кетеді. Той кезінде Дюньяя Гузэл егіздерге тамақтан аулақ болуды ескертеді. Гагауздар "Девица с золотыми волосами и молодец с золотыми зубами" ("Алтын шашы бар қыз және алтын тістері бар жігіт") атты ертегісінде падишахтың көршісі оны түнде қалада ешқандай жарық шалуға болмайтынын жариялауға көндіреді. Алайда көрші бұл тыйымды өзі ұсынғанмен, оған бағынбайды. Падишах көршісінің үш қызының падишахтың ұлдарына үйлену туралы ән айтып жатқанын көріп, үлкені бүкіл әскерді орналастыру үшін үлкен қала салуға уәде береді; ортаңғысы әскерге бал дайындау туралы, ал кейбіреулері әлі де қалады; және кішісін уәде етеді, егер ол кіші ұлына үйленсе, ол алтын шашы бар қызды және алтын тістері бар ұлды дүниеге әкеледі. Падишах оларды өзінің сарайына алып кетіп, ұлдарына үйлендіреді және оларға мақтануларын орындауға бұйрық береді. Алайда, үлкен әпкелер мақтануларына қарсы шығып, осы үшін түрмеге қамалады. Ал кенжесі өз міндетін орындап, уәде етілген балаларды дүниеге әкеледі. Апалары қызғанышпен оның табысына қарап, өздері сияқты азап шегуін тілейді. Ескі бір сиқыршы балаларды туғаннан кейін алып, оларды кішкентай жануарларға ауыстырады да, оларды қорапқа салып, өзенге лақтырады. Қорапты үлкен жылқы малы мен фермасы бар қарт жұбайлар тауып алады. Олар егіздерді өсіреді, ал қарттың өлім аузында еркек егізге басында жұлдыз тәрізді таңбасы бар жылқы табуды кеңес береді, ол жігіттің серігі болады. Кейін қалаға көшіп кетеді. Ежелгі сиқыршы егіздердің аман қалғанын біліп, әйел егізді ағасын іздестіру үшін жіберуге көндіреді: бірінші, қабырғалар салу үшін пилдің тістерін; екінші, шатыр үшін аю терісі; үшінші, Дюньяя Гузель бақшасындағы гүлдер; ақырында, теңіздің жаңа сүті, сондықтан ол суға шомылып, одан да әдемі болады. Соңғы істен кейін қарт сиқыршы егіздерге суға шомылу үшін қазан дайындайды, бірақ еркек егіздің аты ол тұзақ екенін біліп, жігітке атты да сүтке шомылуға рұқсат етуді ұсынады (осылайша мал егіздерді тыныспен қорғай алады). Әңгіменің соңында жылқы ер егізге анасы ағашқа ілінген қапқа байланған әйел екенін айтады және егіздерге бабаларының назарын қалай аударып, аналарын қалай құтқара алатындығын айтады.

Қырым татарлары

Ғалымдардың айтуынша, крым татарларының 4 нұсқасы жинақталған: Уч киз ("Үш қыз"), Ак кавак киз немесе аккавак киз ("Мәңгілік ағаш қыз"), Айман Йылдыз және Туварчин уч киз (крым татарлары: "Туварджынынъ уч къызы"; Три дочери скотника).

Қазан татарлары

Қазан татарларының ертегісінде, мажар тіліне аударғанда "Араньфежу, эзусткежу" ("Алтын бас, күміс қол") деген атаумен, падишахтың алтын құсы баққа түседі. Үш қыз құсты тауып алады да, егер падишах үшеуін де үйленсе, қайтарып береді. Алдымен ол олардың шеберліктері туралы сұрайды: алғашқы екеуі тоқу мен тігу шеберлігіне назар аударады, ал үшінші қыз алтын шашы мен күміс қолдары бар егіз ұлдар әкелуге уәде береді. Падишах үшеуін де үйленді; алғашқы екеуі өз уәделерін орындамайды, ал үшіншісі егіздерді тудырады. Балаларды суға тастап, жәшікке салып, кедей ерлі-зайыптылар тауып алады. Бірнеше жылдан кейін егіздердің бірі әлемді аралап, басқа патшалыққа жетеді. Әңгіме ATU 303 типті "Егіздер немесе қан бауырлар" ертегісі ретінде жалғасады, АТУ 300 типті "Аждаһаны өлтіруші" драконды өлтіру эпизодымен. Ақырында, ертегі егіздер әкесі сарайына қайтып келіп, өмірбаянын айтып бергенде аяқталады.

Даргин халқы

Даргин дереккөздерінен кем дегенде екі нұсқа жиналған: "Шах и бедная девушка" ("Шах және кедей қыз") және "Арц Издаг" ("Күміс Издаг"). Даргиннің "Шах и бедная девушка" ("Шах және кедей қыз") ертегісінде М. З. Османовтың Қайытагский ауданындағы Чумлидегі бір көзінен жинаған, шаһ түнде шам жағуға тыйым салады. Бір күні түнде ол өзінің қол астындағыларының бұйрықтарын орындап жатқанын тексеруге шешім қабылдайды және түнде жұмыс істейтін кедей жетім қыздың үйіне жетеді. Ол қыздың шаһқа тұрмысқа шықса, алтын шашы бар ұл, күміс шашы бар қыз туады деп, ішінен күңкілдеп жатқанын естіп отыр. Келесі екі түнде шаһ сол үйге қайта оралады, ал қыз қайтадан сол уәдесін қайталайды. Мұны естіген шаһ кедей қызға үйленуге шешім қабылдап, оны өзінің екінші әйелі болу үшін сарайына алып келеді, өйткені ол бірінші әйелге үйленген болатын. Тоғыз айдан кейін шаһтың екінші әйелі баласын босануға дайын болады, шаһ ереже шығарады: егер ол керемет балаларды туса, қызыл ту, ал қалыпты балаларды туса, қара ту көтеріледі. Ол кетіп барады. Ол жоқ кезде, кедей қыз уәде етілген керемет балаларды дүниеге әкеледі, олар шұбарларға алмастырылады және шаһтың бірінші әйелі қорапқа суға лақтырады. Шах қайтып келгеннен кейін, ол бірінші әйелдің алдауымен алданып, кедей әйелді бұқаның терісіне тігіп, оған түкіруді бұйырады. Балаларға қайтып келгенде, оларды баласыз диірмен құтқарып, өздері сияқты өсіреді. Егіздер жеткілікті жасқа жеткенде, аналық егіздер металл шаштарымен қолқаптар жасайды, ал еркек егіздер оларды сатады. Бұл оларға шаһтың жанында сарай сатып алуға жеткілікті ақша береді. Билеушінің бірінші әйелі балалардың тірі екенін байқап, оларды жою үшін сиқыршыны жібереді. Аңшы егіздердің сарайына барып, егіз әйелді ағасын жеті таудан тыс жердегі сиқырлы ағашқа жіберуге, содан кейін өзі үшін әйел алуға, яғни жеті теңізден тыс жерде тұратын әдемі қызға жіберуге көндіреді. Ер егіз сөйлеуші жылқының көмегімен ағашқа (ажыдандар күзеткен бақта орналасқан және олардың патшасы берген) және қызға ие болады. Екі істі де сәтті аяқтағаннан кейін шаһтың везирі қос әйелдің зайыбын шаһқа ашады, ол егіздердің анасын әйелі ретінде қайтарып, біріншісін тұтқындарға қамап қояды. "Арц Издаг" ("Күміс Издаг") ертегісінде үш жетім қыз түнде сөйлеседі: үлкені бүкіл ауылды тек қана бір саха ұнмен тамақтандыруға уәде береді; ортаңғысы жарты метр атласпен бүкіл ауылға киім тігуге уәде береді; ал кішісі "талханға" ("талханға") үйленіп, оған алтын шашы бар, бір жағында ай, екінші жағында күн сәулесі бар ұл әкелуді қалайды. Талхан кіші қызды жаңа әйеліне алады (бұл оның бұрынғы әйеліне тұрмысқа шыққандығынан). Талханның бірінші әйелі баласын туғаннан кейін бірден алып кетіп, қорапқа салып, теңізге лақтырып жібереді де, орнына екі жас көбелек қояды. Талхан екінші әйеліне тыйым салады. Алтын шашты бала аман қалып, оны Урха хула аба ("Urha hula aba", "Теңіздің қарт әйел") есімді кейіпкер алады. Көп жылдан кейін бала Талханмен кездеседі, Талханның бірінші әйелі оның өгей ұлының тірі екенін біледі. Осылайша, ол жігітке барып, оны адамдарды жашартатын бал шырыны бар ағаш (немесе бал сарысы бар ағаш) іздеуге, оны естіген әркімді сауықтыратын дыбыстары бар зурна ойнайтын мысық пен өзінің жауабын тастайтын Арц Издаг есімді әдемі әйелге сендіреді. Ноғайлардың "Повелительница джиннов Сарыгыз" ("Сарығыз, Жынның билеушісі") атты ертегісінде үш ханзаданың ең кішісі ағаларының алдында атта жүреді және бір төбенің жанында демалуға тоқтайды. Ол төбеден әйелдердей дауыстар естіп, біреуі күйеуіне бас байлам тігуді, екіншісі бүкіл халықты жұмыртқамен тамақтандыруды, ал үшіншісі алтын шашты қыз бен күміс қашқан ұл туғызатынын уәде етеді. Ханзада оянып, қыздармен (апалы-сіңлілі қыздар) сөйлесіп, оларды өзіне және бауырларына үйлендіру үшін алып келеді. Алғашқы екеуі өздерінің мақтануын орындай алмайды, бірақ кішісі уәде етілген егіздерді тудырады. Қызғанышпен қызғанған екі әйел аналық шешесіне балаларды қорапқа кіргізіп, теңізге лақтырып тастауды тапсырады. Бір балықшы мен оның әйелі қос егізін тауып алады да, оларды өсіреді, өйткені олардың балалары жоқ. Бірнеше жылдан кейін қызғанышпен күткен әпкелері балықшының үйіне акушерлік қызмет атқаратын әйелді жібереді. Акушер алтын шашты әпкесі ағасын тапсырмалар бойынша жіберуге көндіреді: алдымен, оған төсек жасау үшін, пәктелген қошқардың мүйіздерін алуға; содан кейін, ай жағына алтын ағаш, ал күн жағына күміс ағаш отырғызуға; үшіншіден, он мысы�...

Абхаздар

Абхаздардың "Младшая дочь князя" ("Княздің кіші қызы") атты ертегісінде княздің бағында үш қызы және қызыл жемісті алма ағашы бар. Ол қыздарының ерікті жігіттеріне мынадай сынақ қояды: кімде-кім алмаға жебемен атса, оның бір қызына үйленуге болады. Көрші патшаның ұлы сәттігін сынап, алмаға атқан. Кіші қызы оны жерден жинап алады. Принц сәттігін тағы да сынап, қалған екі жемісті атып жібереді. Үш бауырластың барлығы оған өзін таныстырады, ол олардың шеберліктері туралы сұрайды: үлкендері кез-келген шеберлікте шеберлік танытады деп мәлімдейді, ал кішісі жартысы алтын, жартысы күміс ұлды боларына уәде береді. Патша ең кішісіне үйленеді. Бірнеше уақыттан кейін ол соғысқа аттанып, әйеліне қамқорлық жасауды шешіп, қыз бауырларына қалдырады. Оның ұлы дүниеге келеді, бірақ қызғанышқа толы әпкелері баланы алып, оны күшікпен алмастырады, оны қазанға пісіріп, сұйықтықты бақшаға құяды. Принц қайтып келеді де, күшікшелерді көріп, әйеліне қораға қамауға алады. Сол кезде қазанды құйған жерінде бір бұта өсіп шығады. Патша оны құлатып, үйінің арқауы ретінде пайдаланады. Сонда әйелі от жағып, жылынып қалады. Көмiр оттан шығып, алтынға айналады. Ол алтын теңгені алып, сандыққа салады. Біраз уақыттан кейін ол сандықтан шыққан дауысты естиді: бұл оның жартысы күміс, жартысы алтын, енді қайта туылған ұлы. Ана мен бала ақиқатты ашу үшін ханзадаға қайта оралады, ал ол қайын әпкелерін қуды. "Как украли детей Багдажва" ("Багдажваның балаларын қалай ұрлады") атты басқа бір абхаз ертегісінде Багдажв есімді адам әлемді аралап саяхаттағанды ұнатады. Бір күні ол күйеуінің күйімен ән салған үш әйелдің дауысын естіп, солардың салған күйімен ән салған үш әйелдің дауысына еліктейді. Багдажв қыздардан не істеп жүргендерін сұрайды; үш қыз бір-біріне ғана ие жетім балалар екенін айтады. Багдашев қыздарды достарының үйіне алып барады. Біраз уақыттан кейін Багдажв бауырлардан олардың шеберлігі туралы сұрайды: үлкені қой жүнінен 10 адамға киім тоқтай алатынын айтады; екіншісі нан мен бір бөтелке арақпен тамақ жасай алатынын айтады; кішісі егіздерді, алтын және күміс балаларды әкелуге уәде береді. Багдажв үлкен әпкелерін достарына үйлендіріп, кішісін әйеліне алады. Ол соғысқа кеткенде қызғанышпен қызғанған әпкелері мен акушер әйел балаларды жануарларға ауыстырып, суға лақтырады. Егіздерді ескі бағушы ешкісін жайылып жүрген кезде табады, ал аналары жеті жолдың қиылысына айдалады. Көп жылдан кейін олар "ауылдағы басқалардан өзгеше" болып өседі. Акушер екі иыққа барып, ағасын адамдарды тасқа айналдыра алатын ханзаданың қызын әйел алуға көндіреді. Ол принстің сынағынан өтіп, оның қызымен үйленеді. Оның әпкесі де ханзадаға үйленіп, ұл туады. Ағасының әйелі, барлық білетін күштері бар әйел, жас жігітті анасын жол қиылысынан құтқару үшін жібереді. Багдажв кейін егіздерді және олардың жұбайларын тойға шақырады, ал жас адам шындықты ашады.

Қабардалықтар

Қабарда халқының "Чудесная гармошка" ("Сақыл-ой гармоны") атты ертегісінде үш ағайынды түнде орманда аң аулап жүріп, алыстан бір үңгірден шыққан жарықты көреді. Олар үңгірге жетіп, оның ішінде үш әйелді көреді. Әйелдер жақын маңдағы ауылдан келген үш әйел бауырласты ер адам ұрлап алып, үңгірге алып кеткенін, бірақ қазір оларды ұстаған адам қайтыс болғанын және содан бері үңгірде өмір сүріп жатқанын айтады. Үш аға үш әйелге үйленуге шешім қабылдайды: үлкені күйеуіне ұл мен қыз егіздерді әкелетінін уәде етеді; ортаңғы әпкесі күйеуіне шашының жартысы ақ алтыннан, екіншісі қызыл алтыннан жасалған қыз әкелетінін уәде етеді; ал кіші әпкесі күйеуіне ұл, нарт әкелетінін уәде етеді. Тек үлкені ғана уәде етілген балаларды дүниеге әкеледі, олар кіші інілерінің қызғанышына "әдемі сұлу" болады. Екі әйел бауырластар балаларды алып, бір қорапқа салып, суға лақтырады. Қорапты қарт жұбайлар тауып алады, ал олардың анасы қорада қамалады. Егіздерді өсіріп, қызға Бабух, ұлға Шерим деп ат қояды. Бала жақсы аңшы, ал қыз әдемі әйел болып өседі. Шерим бір еленді өлтіріп, аңшыларды (атасы мен ағаларын) таңғалдырады. Шеримді аңшылар үйіне әкеледі, ал анасы оны қорадан байқап қалады. Әкесі шындықты біліп, қайын апаларын жазалайды. Кейін жазаланған қайын апаларының қарындасы, сиқыршы, егіздердің үйіне барып, Бабухқа екі тастың арасында алтын алтын гүлдесте туралы және күніне гүлдеп, түнде жеміс беретін сиқырлы алма ағашы туралы айтады. Шерим сиқырлы гармонды алады, бірақ ол алма ағашын алуға тырысқанда қызметші қыздың ағалары оны тұтқынға алады. Шеримнің "альп" ("алп") үйлеріне оралып, Бабухқа гармонды өзімен бірге алып, Шеримді құтқару үшін жеті ағайынның үйіне аттануға кеңес береді.

Чечня

"Зависть" ("Қасқырлық") немесе "Золотой мальчик и золотая девочка" ("Алтын ұл мен алтын қыз") атты шешендік ертегіде бір ауылда мулла мен екі княз тұрады. Бірінші княздің үш қызы бар, ал екінші княз олардың біреуіне үйленгісі келеді, сондықтан ол олардың шеберліктері туралы сұрайды: үлкен әпке 63 адамға тек төртінші жұмсақ былғарымен (марокин) киім тігуге болатынын айтады; ортаңғысы 63 адамға бір табақ ұнмен нан жасай алатынын; ал кішісіне ол алтын ұл мен алтын қыз туатынын айтады. Екінші княз үшінші қарындасына үйленеді, бұл ақсақалдардың қызғанышына әкеледі. Княз кеткеннен кейін оның әйелі алтын ұл мен алтын қызға дүниеге келеді. Княз одан да байый түседі деп қорқатын мулла қызғаншақ әпкелерге балаларды алып, оларды күшектерге ауыстыруды, содан кейін егіздерді қорапқа салып, суға тастауды кеңес береді. Қызғанышқа толы екі әйел мулланың жоспарын жүзеге асырады, бірақ егіздерді баласыз ерлі-зайыптылар табады. Балалар өсіп-жетіліп, асырап алған ата-анасының үйінен кетеді. Олар өздеріне қора құрып алады: жігіт орманға қой жаяды, ал қыз үйде қалып, тамақ дайындайды. Әкесі, екінші княз, баланы көріп, қызғанышқа бой алдырған әпке-шешесі ескертіледі. Олар мулламен бірге оларды құрту туралы жоспар жасайды. Мулла егіздердің үйіне барып, қарындасын жеті таудан да би билеп, жайылатын алтын ешкіні, алтын алмаларын ешқашан жоғалтпайтын керемет алма ағашын және тоғыз таудан да алыс тұратын Малха Азани (Малха Азани) есімді қызды ағасына әйел ретінде іздеуге сендіреді. Алтын бала Малха Азаниге ат үстінде барады және оны сарайының жанында қорқынышты адамдарды қалпына келтіруге мәжбүр етеді, ол өзінің сиқырлы айнасын алып шығады. Малха Азани ер егіздің әйеліне айналып, олармен бірге тұрады. Бір күні княз, олардың әкесі, екі әпкеге егіздерді тойға шақыратынын, бірақ орманда шұңқыр қазып, оны кілеммен жабатынын айтады. Малха Азани егіздерді қауіптен сақтайды және олар княз сарайына басқа жолмен барады. Малха Азани егіздермен бірге сарайға келеді, бірақ ол князге ол қуған әйелді әкелгенше, оларға қосылмауды айтады. Малха Азани алтын егіздер оның ұлдары екенін түсіндіреді.

Бангладеш

707 типті ертегілердің кем дегенде бір нұсқасы Бангладештің академиялық әдебиетінде расталған.

Тибет

М. Потанин (Григорий Потанин) тағы екі Азия нұсқасын жазды: біреуі Амдодан, солтүстік-шығыс Тибеттен, Ланчёудан (Кан-суда) шыққан ескі "Тангуттан"; ал екіншісі Оургадан (Ұлан-Батор қаласының көне француз тіліндегі атауы) естіген. Амдо/Тангут тарихы негізінен бірдей басталады: екі ханшайым, Нгулиггун ("күміс патшайым") және Ксерлиггун ("алтын патшайым") патшаның қызметші қызына, Йог Таму Ззоға бассейн ойынын ойнайды. Қыздар күміс пен алтын ыдысты жоғалтады, қыз патшаға хабарлап, патшадан шығарылғандығы туралы жалған әңгімемен қайта оралады. Қызметші қыз ханшайымдарды басқа әлемге бара жатқанда орын алмасуға мәжбүрлейді. Олар ханзадамен кездеседі; ол өзінің аспазын таңдау үшін үш жебе атып, олар Ксерлигке жақын жерде құлайды. Патша сарайына бара жатқанда, қыз Йог Таму Ксерлигті көлге батырып, Нгулиггунды қарапайым қызмет етуге мәжбүрлейді және патшайым болады. Нгулиггун қойларды жайылымға алып бара жатқанда, оған нан мен тамақ беретін әпкесі келіп қалады. Йог Таму бұл жағдайды біліп, Ксерлигтің рухын өлтіреді. Нгулиггун жарты күміс, жарты алтын бала тудырады, ал Йог Таму сәбиді қойлардың таптап кетуін бұйырады, бірақ олар шашырап кетеді. Ол баласын жылқы мен сиырдың таптап тастауын бұйырады, бірақ бала аман қалады. Содан кейін ол баланы бір шұңқырға көміп, оған тыңайтқыш қоспаларын құюды бұйырады. Гүл өседі. Бір қой оны жеп, адам анасы Нгулиггунмен сөйлесетін, шашты қой туады. Жалған патшайым қойларды сойып, сүйектерін Нгулиггунға жинауға бұйырады. Қыз сүйектерді үңгірге алып барады, ал үш рет сүйектер ламаға айналады. Лама анасынан жалған патшаны үңгірге шақыруды сұрайды, онда бүкіл шындық ашылады.

Ханты халқы

Серафим Керопович Паткановтың Остяктан (Хантия халқынан) жинаған "Білімді қыз туралы әңгіме" атты ертегісінде үш ханзада өздеріне әйел іздеп алады. Бірде олар қараңғыда қаладан өтіп бара жатқанда, алыста бір үйдің жарығын көреді. Олар баспалдақ алып, жарық бөлмеге кіреді. Үш қарындас сөйлесіп жатыр: үлкені үлкен ханзадаға үйленіп, оған екі қыз төргісі келеді, ортаңғысы ортаңғы ханзадаға үйленіп, оған бір қыз бен бір ұл төргісі келеді; ал кішісі кіші ханзадаға үйленіп, оған бір қыз бен екі ұл төргісі келеді, олардың әрқайсысының басындағы тәжінде аспандағы жарқыраған жұлдыздар, маңдайында күн, мойындарында ай, ал кіші ұлының оң қолы мен оң аяғының буындары алтын түстес болады. Ол кіші ханзадаға үйленіп, үш балаға ана болады. Әр жолы оның әпкелері сәбиді "жоғарғы және төменгі көлеңкеге" жеуге алып кетеді, бірақ бұл сәтсіздікке ұшыраса, оларды күшектерге ауыстырады. Аналары шіркеудің есігіне іліп қойылады, ал балалары бақшада тәрбиеленеді. Бұл туралы естіген әйел бауырлар сәбилерді суға лақтырып өлтіреді, бірақ оларды кедей балықшы жұп құтқарады. Бірнеше жылдан кейін, енді ересек аға-інілері келіп жатқан саудагерлермен сөйлеседі, ал қыз оларға ит (кіші інісі) береді. Саудагерлер басқа қалаға барып, басқа қалаға жеткенде, ит ағасы олардың керемет нәрселер туралы әңгімелерін естиді: кішкентай қоңыраулары мен домбыралары бар қайың ағашы, оны шайқағанда күміс шығарады, мүйіздері күміс қоңырауларды ұстайтын бұғы, және басының тәжінде аспан жұлдыздары бар қыз, маңдайында күн және мойнының артқы жағында ай, ол әлемнің соңында темір үйде тұрады. Екі аға алғашқы екі затты алады да, әйелді біреуінің не екіншісінің қалыңдығы етуге шешім қабылдайды. Ағалары қызды темір үйден ала алмайды, бірақ олардың әпкесі оған келіп, ағаларын қайта тірілтуге көндіреді. Төртеуін асырап алған ата-анасының үйіне қайта оралады. Біраз уақыттан кейін темір үйдің қызы оларға туған аналары туралы айтып береді және бауырларымен бірге патшамен кешкі асқа барады. Анасын шіркеудің есігінен алып шығып, киіндіріп, жуынып, кешкі асқа ұсынады. Темір үйдегі қыз оған сүтін ағайын-інілерінің аузына ағызып, олардың қарым-қатынасын дәлелдеу үшін, көкіректерін қысып тұруға айтады.

Юкагир халқы

Этнограф Владимир Йохельсонның "Сказка о стучащей ягодъ девушки" ("Жемiс жинайтын әйелдер туралы ертегi әңгіме") деген атпен юкагирлерден жинаған ертегi ертегi ер адамның екi әйелi бар. Ол аң аулауға кеткенде, үлкен әйелі оған жаңа киімдер беруге уәде береді, ал кіші әйелі маңдайына күн, басының үстіне жұлдыз, мойнына ай салынған ұл тууға уәде береді.

Екеу адам

Эвенк халқының "Бэеткэн алтама гэткэчи" атты ертегісінде, оны орыс тіліне М. Воскобожников "Мальчик с золотым затылком" ("Алтын түбі бар жігіт") деген атпен аударды. Үш эвенк қарындасы қарт анасымен тайгада жүргенде, үлкені жерге бір түйме тауып алады, ортаңғысы қауырсын тауып алады, кішісі аңшылық пышақ алады. Кенеттен құс ұшып келіп, олардың қайсысы түймешікті тапқанын сұрайды; үлкен әпкесі ол тапқанын айтады, ал құс құстың әйелі болатынын айтады. Содан кейін, құс құс ұшып келіп, қауырсын туралы сұрайды; ортаңғы әпкесі ол солай деді, құс құс оны әйелге алады. Ақырында, жас адам аңшысы бұталардан шығып, өзінің аңшылық пышағын кім тапқанын сұрайды; кіші әпкесі жауап береді және аңшы оны әйеліне алады. Содан кейін үш жұп бір-біріне жақын орналасқан үйлерді салады, үлкен әпкелері құс күйеулерімен бірге тұрады, ал кішкентай әпкелері өзінің қарапайым адаммен бірге тұрады. Бір күні адам аулаушы аң аулауға баратынын хабарлайды, ал әйелі ол қайтып келгенде алтын мойынды ұл тууға уәде береді. Ағасы үйге қайтып келместен бұрын, үлкен әпкелері немерелерін туғаннан кейін суға тастап, сәбидің бишекке кірпіш қоя отырып, өздерін қорлауды шешті. Адамды аулаушы үйге келіп, кішкентай баланы емес, шұбарды көріп, ашуланады. Олар юрталарды басқа лагерьге көшіреді; олардың қарт анасы су алуға барады, өзенде бір баланы көреді. Ол онымен сөйлесуге тырысады, бірақ ол суға жасырынып қалады. Кейіннен ол ойыншық садақ пен жебемен бірге баласын жағаға тарту үшін өзеннің жағасына оралады. Бұл айла-шарғы сәтті жүзеге асады да, қарт ана баласын өзінің немересі екенін білместен, өз үйіне алып кетеді. Қарттың қызы балаға киім тігіп, оған шындыққа сай садақ пен жебе жасап береді. Бір күні жігіттер орманға аң аулауға барады да, ауыр ағаш тоғын көтеріп жүрген әйелді көреді. Бала әйелге үйіне баруға көмектесуді ұсынады, бірақ әйел үйі оның отбасынан екендігін білгендіктен, кіруден бас тартады. Бала әйелдің бұл әрекетіне назар аударады да, әпкесі әйелді үйден шығарып жібереді. Көп ұзамай олардың қайын інісі келіп, бала туралы сұрақтар қояды. Аңшы баланың алтын мойындысын көріп, оны әйелі уәде еткендей өз ұлы деп таниды және қайын әпкелерін қуды.

Алтай халқы

Алтай халқының 1935 жылы жиналып, 1937 жылы орыс тілінде "Боролдой Мерген" ("Бoroldoy Mergen") деген атпен жарық көрген ертегісінде Укючек ("Ukyuchek") есімді қарт пен оның әйелі Байпак ("Baypak") үш қызға ие. Бір күні олар Алтай тауларынан келген Алмыс деген зұлым жанның адамдарды жалмап кетуі туралы хабар алады. Олар үш қыздары үшін қорқады, сондықтан олар үйде қалғанда, оларды түпсіз сырғалармен жидектер жинауға жібереді. Қыздар егіндікке барып, түнде үйлеріне қайтып келеді, бірақ ата-аналарымен кездеседі. Олардың әрқайсысы жерде бір нәрсе табады: бір тақта, қайшы және мүйіз, және үйден кетеді. Жолда олар артына қарап, Алмыстың өздерін қуып келе жатқанын байқайды, сондықтан олар емен ағашының басына қарай жол жүріп бара жатқанда, оларды қуып жүргендерге кедергі жасау үшін заттарды лақтырады. Алмис балтамен еменге келіп, оны кесіп тастай бастайды, сонда түлкі пайда болып, оған көмектесуді ұсынады. Алми ұйықтап кетеді, ал түлкі балтасын өзенге лақтырып, қыздарға жүгіріп жүруді айтады. Алми оянып, балтасын алып, қыздардың артынан жүгіреді. Түлкі қыздардың алдына келіп, үлкен теңізден өтулеріне көмектесуді ұсынады, ал олар оны мақтап, мақтап алады. Түлкі өз үлесін орындайды, сонымен қатар Алми үшін қайық (ойықпен) қайырады. Алмюс көлден өтуге тырысып, суға батып кетеді. Қыздар қазір қауіпсіз, олар аң аулау тобына жақын жердегі кедр немесе қарағай ағашының астына бас салады. Қыздар аң аулаушылар тобының тамағын ұрлап, ағашқа көтеріледі. Аңшылар азық-түліктері ұрланғанын байқап, қыздарды табады. Үш рет неке қию рәсімі өткізіледі. Біраз уақыттан кейін ерлер аң аулауға шығып, әйелдерінен қайтып оралу үшін не дайындауға болатынын сұрайды: үлкені - теріден тігілген 30 жұп аяқ киім тоқуды уәде етеді; ортаңғысы - бір дәннен тоғыз қап толкана пісіреді, ал кішісі күйеуіне алтын бас, күміс денелі қыз туғызады. Аңшылар аң аулауға кетеді; үлкен әпкелер өз міндеттерін орындайды, бірақ немерелерін туғаннан кейін алып, соқыр шұбарға ауыстырады. Келесі жылдары аңшылар тағы бір аңшылыққа дайындалады және әйелдеріне ұқсас сұрақ қояды: ақсақал бір қой терісінен 60 жапқышты тоқуды уәде етеді. ортаңғысы бір стакан сүтке 60 тасхара дайындап береді, ал кішісі күміс бас алтын ұлды босқа шығарамын деп уәде береді. Бұрынғыдай, үлкен әпкелері өз уәделерін орындайды, бірақ немерелерін алып, соқыр мысыққа ауыстырады. Ең жас аңшы, оның орындалмаған талаптарынан шаршап, оны үйден шығарып, бір көзіне соқырлық түсіреді, аяқ-қолын сындырады және оны далада өлуге қалдырады. Алайда қыз әлі де тірі, ол жоғалған балаларының қайғысын жылап жатыр. Ол бір тышқанның шөп жеп, қайтадан дені сау болғанын көріп, жануардың әрекетімен қайталанады, ол оны толық сауықтырады. Ол тек емдік шөптермен өмір сүреді, таулар арқылы жүріп, қарт кісіге баспана іздеп, балалары Ақ теңізде суға батып кеткенін, бірақ оларды құтқара алатынын айтады. Қыз Ақ теңізге барады да, көлден екі баланың шығып келе жатқанын көреді. Ол оларға жақындаған кезде, балалар суға қашып кетеді. Келесі жолы қыз балаларды көлдің толқынына қарсы ұстап, құтқарады. Ол олардың ата-анасын сүт ағыны арқылы дәлелдеп, олардың аузына шығады. Олар тауларда тұруға шешім қабылдайды, ал аға-інілері жылдардан кейін әкесінің үйіне келіп, әпкелерінің алдаулары үшін кек алады. Аға-інілер аналарына қайтып келеді, бірақ олар жоқ кезде ол қайтыс болған. Олар оны Теміртау тауына жерледі. Содан кейін екеуі жалғыз өмір сүре бастайды, ал әңгіме олардың есімдерін "Боодой Кокшин" (Боодой Кокшин, қарындас) және "Боролдой Мерген" (Боролдой Мерген, бауырлас) деп түсіндіреді. Кейіннен әңгіме Будой Кокшинаның көршісінен (алмыстылар) отқа түсіп, қанын сорып өлтіруімен жалғасады. Содан кейін Борольдой Мерген өзінің атын Чубарканы басқа патшалыққа алып кетеді, онда ол алтын сарайда үш табиғаттан тыс қыз табады; кейіннен ол әпкесі қосына барып, Алмысты қан сорып өлтіреді. Кенеттен тау жыныстары жарылып, су ағып, Будой Кокшинді қайта тірілтеді. Қыз оянып, өлі ағасын көріп, атын Чубарканы алып, алтын сарайға барып, табиғаттан тыс қыздардан көмек сұрайды.

Қытай

Орокендер дереккөзінен жиналған "Аты жоқ аңшы" атты ертегіде, Хингган тауларында садақ атуды жақсы білетін дарынды аңшы тұрады. Оның керемет қабілеттеріне байланысты көптеген қыздар оған қызығушылық танытады, бірақ оған тек үш қыз үйленеді. Уақыт өтеді, бір күні Аты жоқ аңшы үш әйеліне аң аулауға баратынын айтады және қайтып келгенде онымен немен қарсы алатындарын сұрайды. Бірінші әйел оған жаңа шапқын тігуге уәде береді; екінші әйел жаңа жүн пальто тігуге уәде береді; ал үшінші әйел жүкті екенін және ол оралғанда олардың ұлы туатынын хабарлайды. Күйеуі қастарында болмаған кезде, алғашқы екі әйел кенже қызын тұзаққа түсіреді: оны құлап қалуы үшін биік ағаш платформаға қояды, бірақ ол сәбиін аман-есен туады. Күйеуі қайтып келгенше, екі әйел баланы алып, кішкентай көлге лақтырып, оның орнына күшеяқты қояды. Аты жоқ аңшы екі әйелдің алдауымен қайтып келеді, үшінші әйелді таяқпен ұрып, оны күшікпен құлыптайды. Кейін қыз қатты жылап, көзі көрмей қалады. Ол көлдің жағасына қарай кетіп қалады. Оның қайырымды Су анасы судан құтқарып алған ұлы көлден шығып, анасымен кездеседі. Анасы баласын сүтпен қоректендіруді сұрайды, осылайша олардың қарым-қатынасы расталады. Кішкентай бала 10 жасқа толғанда, әкесіне қайта оралып, басқа әйелдердің арамзалығын әшкерелейді.

Ұйғыр халқы

Ұйғырлардың "Чин Томюр и Махтум сула" ("Чин Томюр и Махтум sula") немесе Чин Тимур мен Махтумсала атты ертегісінде патшаның екі әйелі бар; кішісі ұл мен қызды тудырады, бірақ үлкені оларды күшектерге ауыстырып, көлге лақтырады. Қыз аю балаларды тәрбиелейді, олардың есімдері Чин Томьур (бала) және Махтум Сула (қыз). Олар өскенде Махтум сула үйде қалады, ал Чин Томьур аң аулауға шығады. Бір күні бала әпкесінен отты сөндірмеуін сұрайды. Бұл жағдай орын алып, Махтум Сула басқа бір көзді табу үшін көршісіне баруы керек. Ол қарт әйелге кездеседі, ол оған ыстық көмір мен тары тұқымын береді. Тұқымдар ағайындылардың үйіне қарай жол жасайды, соған қарт әйел ілесіп, жеті басты айдаһарға айналады. Чин Томюр жеті басты жынды өлтіріп, өз қарындасын құтқарады. Кейін оқиға жаңа оқиғалармен жалғасады.

Батыс Африка

Эдуард Жакутттың айтуынша, бұл бала Батыс Африкадағы Гвинея шығанағындағы аймақтың ескі атауы "Алтын жағалаудан" шыққан: Мига есімді патшаның балалары жоқ көптеген әйелдері бар. Бір сиқыршы дәрігер әйелдерге емдік береді: олардың барлығы жануарларды тудырады, тек біреуі ғана "басына ерекше белгі қойылған" ұлды анаға береді, дәл әкесі сияқты. Бұл әңгімені алғаш рет 1902 жылы Тогодағы эве халқынан Г. Хартер жазған. Сенегалдық "Алқасында жұлдыз бар бала" ертегісінде қызғанышпен қызғанған әйелдер бас рубасының ұлын бөтелке үшін алмастырады, бірақ баланы көмекші қарт әйел құтқарады. Оны өсіріп, әкесіне алып барады.

Қырғызстан

Антрополог Элси Клевс Парсонс Кейп-Верде аралдарынан бірнеше нұсқаларды жинап, "Кішір сестер" атты топқа қосты. Олардың төртеуі ғажайып балалар. Бірінде, Сан-Антонда жиналған, үшінші әйел бауырласы маңдайына алтын жұлдыздар салынған үш балаға уәде береді; екіншісінде сол аралдан патшаның қызметшісі маңдайына алтын жұлдыздар салынған үштікке әкеледі. Сан-Николаодан (sic) Антонио да Граса ұсынған негізгі мәтінде үшінші бауырлас екі ұл мен маңдайына алтын жұлдыз салынған қызды үш рет бірізділікпен туып береді. Төртіншісінде, Фогодан жиналған, жігіттің маңдайында алтын жұлдыз, ал қыздың қолындағы алтын алма. Кейп-Верде нұсқаларының екінші жиынтығында балалар жануарлар үшін ауыстырылып, теңіздің қарт әйелінен құтқарылады. Бұл әңгімелерде заттарға деген ізденіс те жоқ.

Шығыс Африка

Шығыс Африкадағы бір ертегіде "Волшебный цветок" ("Сақыл гүл") деп аударылған. Патша оның сұлулығына таңғалып, қызына күйеу ақысын төлейді, ол қызына жеті бала тудыруын болжайды. Патшаның бұрынғы әйелі болған, ол екінші әйеліне ұнамайды. Патша жоқ кезде кіші әйел алты ұл мен бір қызды дүниеге әкеледі, ал үлкен әйелі жеті тасты алмастырып, оларды өзенге лақтырады. Кедей балықшы әйел балаларды құтқарып, өсіреді. Бірнеше жылдан кейін үлкен әйелі мен акушер әйел жеті бауырласты қиын іс-шараларға жіберу үшін сөз байласады, сондықтан акушер әйел балықшының кішігірім үйіне келіп, қызға, Катумбиге, жас кобра, арыстан баласы және сиқырлы гүл туралы айтады Кисулумбуку ("цветок Кисулумбуку"). Катумбидің алты ағасы заттарды тауып алады, сөйлей алатын гүл патшаға бүкіл оқиғаны айтып береді.

Реюнион

Реюньон аралында 1895 жылы туған жергілікті еркек әңгіме айтушы Гермен Элизабеттен "Kat fler d roz" ("Төрт гүл гүл") деген атаумен жиналған. Бұл нұсқада үш жетім қыз патшаның аспазына, нан пісірушісіне және патшаның өзіне үйленуді қалайды. Патша ең кіші қызға үйленеді, ал ол бала туғанда алтын қоңырау шалып, ұлға, қызға күміс қоңырау шалады. Ол үш рет бірінен соң бірі екі ұл мен бір қызды дүниеге әкеледі, бірақ балалар екі күшік пен бір мысықтың орнына келеді. Қарт қалыңдық балаларды құтқарып, асырап алады. Ол оларға қазынаны табуға көмектеседі: билеген алма, ән шырқаған су және Төрт гүлді гүлдер деген әйел тұратын бақшадан шындық құсын. Профессор Ли Харинг оның ертегісі Галландтың "Екі қарындас" және Гриммнің "Үш кішкентай құс" ертегілерінің "өні" екенін және сол ертегілер сияқты 707 типті деп саналатынын атап өтті.

Майот

Маоридің маори тіліндегі нұсқасы Мцапередегі Afiatu Sufu сатушысынан жиналды. Бұл әңгіменің аты Vovoo mutseha na Rambuu mulagua немесе La Noix d'Arec qui rit et la Feuille de Bétel qui parle ("Күлкілі Арекка жаңғағы мен сөйлейтін Бетел жапырағы") деген атпен аталады. Кедей қыз өсіп, ауырады. Патша ауылға келгенде, ол өзін емдесін деп айқайлайды, ал ол оған жеті баланы, алты ұл мен бір қызды береді. Қыз оған қатты жалбарынып, ол оны сауықтырады. Бірнеше айдан кейін қыз әжесі мен әжесінен айырылып, бұрынғы әйелі бар патшаға үйленеді. Бала туғанда бірінші әйел мен қарт әйел екінші патшайымның босану кезінде балаларды тастармен алмастырып, аналық қызмет атқарады. Жеті бауырласты кедей қарт жұбайлар тауып алады. Бірнеше жылдан кейін, қарт акушер кіші апасын абысындарын арыстандай сүт, күліп тұрған арекя жаңғағы мен сөйлейтін бетель жапырағы үшін жіберуге көндіреді.

Америка Құрама Штаттары

Профессор және халық аңыздарын жинаушы Женевье Массиньон "Жарамсыз қалған үш әпке" атты аңызын жинады, ол Мэйн штатының Мадаваска қаласында жүргізілген далалық жұмыстан алынған 77 әңгіменің бір бөлігі. Кейбір нұсқалар Калифорния және Нью-Мексико сияқты АҚШ штаттарында және оңтүстік-батыста тұратын мексикалық американдықтардан жиналды. Лос-Анджелес ауданында жиналған нұсқада екі ұл, біреуі алтын шашты, екіншісі күміс шашты, ал маңдайына жұлдыз қойылған қыз бар, ал екінші нұсқада ATU 425A ("Жоғалған күйеуді іздеу") түрі ATU 707 түрімен араластырылған. 1941 жылы Луизиана штатының Делакруа аралынан шыққан 15 жасар Филомен Гонсалес есімді испандық қыздан алынған. Бұл нұсқада "Алтын жұлдыз" деп аталады, қыз ханзадаға үйленгісі келеді және маңдайына жұлдыз салынған ақ алтын шашы бар ұл туғысы келеді. Ол келесі жылы осы ұл мен қызды туып, олардың қасиеттері бірдей болады. Бір қарт әйел балаларды күшейткішпен алмастырып, өзенге лақтырады, бірақ Құдай оларды құтқарады. Бұл нұсқада заттарға арналған іздеу жоқ және Құдай оларды патшамен бірге тойға жібергенде аяқталады.

Америка тумасы

1942 жылы Делия Ошогайдан жиналған Чиппева ертегісінде, Ошкикведің балалары, Ошкикве - үш бала тууға уәде бергендіктен патшаға үйленген ең кіші әпке: екі ұл, ал соңғысы алтын шашы мен маңдайына жұлдыз салынған қыз. Оның екі әпкесі, үлкені Матчиквевис, қызғанышпен және ашу-ызамен күйеуге шыққан ер адамдарға үйленіп, жоспар жасайды: балаларды өзенге тастап, оларды жануарларға ауыстыру, патшайымды күйеуі түрмеге қамауға алу. Балаларды қарт жұбайлар құтқарып, тәрбиелейді, содан кейін "сөйлеген алтын құсты" іздеуге шығады. Антрополог Джеймс Тейт Үстіргі Томпсон өзенінің индейлерінен "Спилла" атты ертегі жинады. Ақ әйел үйінен қуылған, бірақ төрт ағасы тұрған үйге кездеседі. Ол оларға көмектеседі және аузынан алтын шығаратын қабілетімен жарылқанады. Бір басшының ұлы оған үйленіп, ол жүкті болады. Күйеуін кездесуге шақырғанда, оның өгей анасы мен әпкесі баласын босандыруға көмектеседі. Алайда олар еденге шұңқыр жасап, оның ұлдарын құлатып, олардың орнына мысық пен жыланды қояды. Жануарларды көріп, бас рубасының ұлы оны өзенге батыруға үкім шығарады, бірақ ағалары оны құтқарады. Осы арада жігіттерді әйелдің сүйікті иті Спайла құтқарып қалды. Иттер балаларды қорғайды, тамақ береді. Бір күні әйелдің өгей анасы балаларына уланған тамақ береді де, олар өледі. Иті Спилла көмек іздеу үшін Күннің үйіне баруға шешім қабылдайды және жолда үш адам өздерінің проблемаларына жауап іздеп, жауап береді ("Тұзақтың сакасынан үш шашты") Иттің екі баланы қайта тірілтіп алғанынан кейін, бір баланың маңдайына күн сәулесі, екіншісінің маңдайына ай сәулесі түсіріледі. Ақырында, Спилла "барлық тілдерде сөйлейтін, болашақты білетін және ешқашан өтірік айтпаған" дана Құсты табуға шешім қабылдайды. Стит Томпсон бұл әңгімені "Ақиқат құсы" циклына байланыстырды. Зерттеушілер Дарвин Ханна мен Мами Генри Нлакапамукс ертегісін жинап, оны "Иттер күнге саяхаттайды" деп аударды. Бұл ертегіде әйел төрт баланы дүниеге әкелетінін айтады: біреуінің маңдайына күн, екіншісі жұлдыз, үшіншісі ай, ал соңғысы найзағай. Алғашқы баласын дүниеге әкелетін уақыт жеткенде, қарт акушер әйел оның босануына көмектеседі, бірақ ол сәбиді едендегі тесік арқылы тастап, оларды мысықпен алмастырады. Басқа балалармен де солай болады: оларды аналық әйел бақа, күшік, жыланға ауыстырады, ол әйелдің күйеуінің өз қызына үйленуін қалайды. Ол әйелі мал тапқанын көріп, оны шошқа қорасына жібереді де, аналық қызына үйленеді. Сол кезде ит үйдің астындағы балаларды алып, оларға қарап отырады. Жануар Күннің үйіне барып, дәрі іздеуге шешім қабылдайды және жолда қиындықтарына жауап іздейтін адамдарды кездестіреді. Ит Күннің үйіне жетіп, одан балалардың дәрісі туралы сұрайды; Күн балаларды қалпына келтіру үшін тек тілін жауып, олардың маңдайларын жауып, астральдық туылған таңбаларын жасыруды айтады. Бұл былай болады. Бір күні Дог балаларды әкелінеді, олармен бірге әкелері де бар. Ол баласының бірінің бетін байлап, бөренеге байлап қояды да, бірден туған баласының жарқыраған белгісін байқайды. Алғашқы әйеліне уәде етілген балаларды әкелгенін білген ол перзентханадағы әйелін және оның қызын аттарға байлап, оларды өлтіріп, бірінші әйеліне қайтарып береді.

Жаңа Мексика

Солтүстік Нью-Мексикодағы түрін Хосе Мануэль Эспиноса 1930 жылдары Сан-Ильдефонсода тұратын он екі жасар Мария дель Кармен Гонсалесден жинаған. Бұл ертегі 1998 жылы Джо Хейс El pájaro que contaba verdades ("Ақиқатты айтқан құс") деген атпен қайта жариялады. Бұл ертегіде, бастапқыда Los niños perseguidos деп аталады, бір ерлі-зайыптылардың үш баласы бар: екі алтын шашы бар ұл және маңдайына жұлдыз салынған қыз. Оларды зұлым сиқыршы ұрлап алып, өлмекші болып каньонға тастап кетеді. Олар іздеген заттар - жасыл қауырсынды құс, құйылған су бөтелкесі және сыбызғы. Жаңа Мексикадан екінші нұсқаны профессор Р. Д. Джеймсон жинады, ол "Сөйлейтін құс, ән шырқатын ағаш және өмір суы" деп аталды, оны алғаш рет балалық шағында естіді. Р.Д. Джеймсонның екінші нұсқасында ханшайым егіз ұлдар тууға уәде береді: біреуі алтын шашты, біреуі күміс шашты. 1930 жылы Артур Л. Кампа өзінің диссертациясында (El Pájaro Verde) жинаған тағы бір нұсқада, бұл ізденіс бауырластардың асырап алған анасы оларды өмір бойы бақытты ету үшін шақырады. "Үш қазына" деп аталатын тағы бір нұсқада кіші әпкесі ханзадаға үйленгісі келеді және алтын шашты балаларды тууға уәде береді. Ол өзінің тілегін орындап, алдымен қыз, содан кейін екі ұл бала туады. Оның әпкелері бауырларын суға лақтырады, бірақ оларды бағбан құтқарады.

Мексика

Оның бір нұсқасын Дж. Алден Мейсон (испанша: Los niños coronados; ағылшынша: "Ақ бала") Халиско штатындағы (Мексика) тепекано халқынан жинап, Journal of American Folklore журналында жариялады. Митладан (Оахака, Мексика) алынған нұсқаны (The Envious Sisters) Элси Клевс Парсонс жинап, Journal of American Folklore журналында жариялады: бауырлар "кристаллдай таза суды, ән салатын ағаш пен сөйлейтін құсты" іздеді. Юкатек майяларының бір нұсқасында Ооксуул кикцилооб немесе Эль Рей и Лас Трес Херманас ("Патша мен үш қарындас") король кіші қарындасына үйленеді, ал үлкендері өлген жануарлардың орнына балаларды алады.

Орталық Америка

Доминикан Республикасында төрт нұсқа жиналды. Бұл ертегілерде ер балалар өздерінің туған жері туралы шындықты білуге тырысатын батырлар ретінде бейнеленеді. Кейінгі Хансеннің зерттеуінде 12 доминикандық түрлер көрсетілген. Әңгіме түрі Пуэрто-Риконың фольклорында (9 жергілікті нұсқаға дейін) және Панамада да кездеседі. Антрополог Элси Клюз Парсонс Мартиникадан (L'arbre qui chante, l'oiseau qui parle, l'eau qui dort; ағылшынша: "Пейін жырлайтын ағаш, сөйлейтін құс, ұйықтап жатқан су"), Гвадалупадан (De l'eau qui dort, l'oiseau dite la vérité; ағылшынша: "Ұйқыдағы су туралы, шындықты айтатын құс") және Гаитиден (Poupée caca la: Trois sé [soeurs] la) жазған. Гуадалупе нұсқасы қар қыз (ATU 709) ретінде басталады, ананың қызының сұлулығына қызғанышы, және ATU 707 ретінде жалғасады. Суретші және жазушы Памела Колман Смит "Алтын су, әнші ағаш және сөйлейтін құс" атты ямайкалық ертегі жариялады. Бұл әңгімелерде үш қарындас түнде үйінің верандасында некеге тұру туралы тілектерін айтады: үлкені торт жеу үшін патшаның нан пісірушісіне үйленуді қалайды; ортаңғысы патшаның пісірушісіне жақсы тамақ жеуді, ал кішісі патшаның өзіне. Патша мен оның кеңесшілері жақындап келе жатқанда, олардың әңгімелерін естіп қалады. Келесі күні патша үш қыз бауырсын шақырып алып, олардың неке тілегін орындайды. Патшаның үйінен тыс уақытта патшайым екі ұл мен бір қызды дүниеге әкеледі. Патша қайтып келгенде, бала таппағандықтан, оны сарайдан сарай ауласына шығарып жібереді, онда адамдар оған ыдыс-аяқпен су құяды. Балаларға қайтып келгенде, себет қант диірменінің жанында тоқтап, оны бухгалтер мен оның әйелі табады. Ерлі-зайыптылар балаларды тәрбиелейді; ағалары өсіп, жүгері мен қант өсіріп, байыйды, өздері мен сіңлісі үшін үлкен үй сатып алады, ол үйде уақыт өткізеді. Бір күні қарт әйел оларға келіп, үйге мақтау айтады, бірақ оған "De Golden Water, De Singin 'Tree and De Talkin' Bird" жоқ. Ағалар заттарды іздеп, сәтсіздікке ұшырайды, қыз барып, жеңіп шығады, ағаларын құтқарып, заттарды өзімен бірге алады. Дуглас Тейлор Британдық Гондурастан (қазіргі Белиз) аралдық Кариб тілінде әңгіме жинады, ол әйелдің үш баласының әңгімесі деп аударылды, Батыр - үлкен әпкесі, Хуана - аралық, Джесси - кіші, үш қыз. Бұл ертегіде патшаның ұлы, нан пісірушінің ұлы және қасапшының ұлы қыздардың верандасынан өтеді, ал үш қарындас күйеуге деген тілектерін білдіреді: патшаның ұлы Джесси, нан пісірушінің ұлы Хуана және қасапшының ұлы Геро. Олардың анасы Вилли ханым патшаға барып, олардың некелерін ұйымдастырады. Джесси патшаның ұлына үйленеді, ол патша болады. Ол халық жиналысында үш бала болатынын хабарлайды, екі ұл мен бір қыз, маңдайына жұлдыз салынған қыз, ұлдардың бірі ай, екіншісі күн болады. Үлкен апалар балаларды суға лақтырып, оларды мысық, ешкі және итке ауыстырады. Балаларды өзен жағасында тұратын кедей ерлі-зайыптылар құтқарады. Асырап алған әкесі қайтыс болғаннан кейін, кіші ұлы армандайды, әкесі оған дүниеден байлық іздеуді тапсырды. Кіші ұлы да, үлкен інісі де, екеуі де тасқа айналды. Үлкен інісі, қыз, олардың артынан жүгіріп барып, сөйлейтін құсты ұстап алады. Құс оған алтын су, әнші ағаштың бұтағын алып, ағаштарына су шашып, оларды қайтадан құтқаруға бұйырады. Гаитилік антрополог Сюзанна Комхаир Сильвен Джакмельдегі аулашы баласынан гаитилік ертегі жинады, оны ол "Жұлдызмен туылған егіздер" деп атады. Бұл әңгімелерде екі кедей қыз патшаға кездеседі, ол олардың біреуіне үйленіп, екіншісін кедейлікке қалдырады. Үйленбеген қыздың туыстары оған бай жігіт тауып алған әпкесімен бірге тұруға кеңес береді. Уақыт өте келе патшайым жүкті болады. Ол кетер алдында патшайым оған жұлдызды егіздерді әкелетінін айтады. Патша кетеді, ал қыздың әпкесі үлкені оның бақытын алып кетті деп ойлайды, балаларды туғаннан кейін алып кетеді, оларды ішекте құлыптап, теңізге лақтырады, содан кейін екі мысықты патшайымның қасына қояды. Патша үйге оралады және қайын қарындасы патшайымның мысықтарды туғанын айтады. Ашулы күйі ол қызды күзетпен бір бөлмеге қамап қояды, содан кейін адамдар өтіп бара жатқанда оны соққылайды. Балаларға қайта оралайық, олар екі жас жігіт, кейбіреулері ауға түсіп, оны теңізден аулап, егіздерді құтқарып алады. Көп жылдан кейін, олар өскенде, патшайымның бөлмесінің алдындағы күзетшілерден өтіп кетеді және оны шапалақпен шапалақтай алмайды, оның орнына ол жұлдызды егіздерді тудырды деп айтады, содан кейін онымен жүгіріп жүреді. Бұл оқиға қайталанып тұрады, патша өзі келіп, жағдайды тексеріп, балаларды шақырады, олар патшаның алдына ө...

Бразилия

Бразилиялық фольклоршы Луис да Камара Каскудо ертегі түрін Бразилияға португал отарлауы әкелгенін айтты. Бразилияның тағы бір нұсқасын бразилиялық әдеби сыншы, заңгер және философ Сильвио Ромеро өзінің туған штаты Сергипеден жинап, өзінің Contos Populares do Brazil (1894) кітабында Os três coroados ("Үш тәжділер") деп жариялады. Бұл нұсқада бауырлар әрқайсысының басына кішкентай тәж киіп туады, ал олардың асырап алған анасы - қаһарман. Автор Элси Спайсер Элс "Тас егіздер" атты Бразилиялық нұсқаны жазды: патшайым егіздерді тудырады, бірақ патшайымның қызғанышқа толы әпкелері оларды өзенге лақтырады. Оларды кедей балықшы жұп құтқарады. Бірнеше жылдан кейін қыздар жігіттерді қайтадан кездестіріп, гүл мен жемістер береді. Балалардың асырап алған анасына Күннің мекенін іздеуді кеңес береді, өйткені ол көп нәрсені біледі. Әңгіме ATU 461 типті, "Адамның үш шашы", "Адамның үш шашы" сияқты жалғасады.

Опера

Бұл ертегі Карло Гоццидің L'Augellino Belverde ("Жасыл құс") комедия дель'арте шығармасына ықпал еткен көрінеді. Онда, сол есімді жасыл құс тұтқынға алынған патшайымға серік болып, сөйлей алатынын айтады, бірақ ол шынымен де қарғыс атқан ханзада. Балалардың әжесі оларды керемет заттарға: әнші алма мен би билеуші суларға іздеуге шығарады. Бұл әңгіме сондай-ақ канадалық композитор Жиль Тремблэйді өзінің Opéra Féerie L'eau qui danse, la pomme qui chante et l'oiseau qui dit la vérité (2009) операсын жазуға талпындырды.