Кіріспе
"Он екі жабайы қаз" (Norwegian) - Норвегияның "Norske Folkeeventyr" журналында Петер Кристен Асбьорнсен мен Йорген Мое жинаған ертегі. Ол - 451-ші типтегі Арне Томпсон, құсқа айналған ағайындылар.
"The Twelve Wild Ducks" (Norwegian: De tolv villender) is a Norwegian fairy tale collected by Peter Christen Asbjørnsen and Jørgen Moe in Norske Folkeeventyr. It is Aarne–Thompson type 451, the brothers who were turned into birds.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бір кезде он екі сау ұлы бар, бірақ қыздары жоқ бір патшайым болған. Ол өзінің ұлдарына не болғанын ойламайтынын айтты. Егер оның тек қана қызын қардай ақ, қандай қызыл етіп алуы мүмкін болса. Бір жынды сиқыршы оған қыз туатынын айтты, бірақ сиқыршы бала шомылдыру рәсімінен өткеннен кейін ұлдары болады деп айтты. Көп ұзамай патшайым қыз бала дүниеге әкелді. Ол "Қар ақ және қызыл қызыл" деп атады, бірақ жұлдыздың уәде еткеніндей, оның барлық бауырлары жабайы қаздарға айналып, ұшып кетті. Қар ақ және Рози қызыл жиі қайғылы болды, және бір күні патшайым одан неге деп сұрады; ол басқалардың бәрі аға-інілері мен апа-сіңлілері бар екенін айтты, бірақ оның ешқайсысы жоқ. Сонда патшайым оған ағалары туралы айтып береді. Ол жолға шығып, үш жылдан кейін ағаларының тұрған үйін тауып алды. Үй шаруасын бітірген соң, ол кіші інісінің төсегінде ұйықтады. Үлкен інісі оны өздерінің проблемаларының себебі ретінде өлтіргісі келді, бірақ кіші інісі бұл олардың анасының кінәсі деп айтты, ал сіңлісі оларды үш жыл бойы іздегенін айтты. Олар оған ыстық матадан мата жасап, жылап, күліп, сөйлеспей, күлкілі көйлектер тігіп, оларды бостандыққа шығара алатынын айтты. Ол жұмысқа кірісті. Оның ағалары күн сайын жабайы қаздай ұшып кетіп, түнде еркек болып қайтып келеді. Бір күні патша оны тауып алып, өгей анасының қарсылығына қарамастан, үйленуге алып келеді. Қар ақ пен қызылдың тігуі жалғасты, бірақ көп ұзамай олардың ұлы туды. Қарт патшайым сәбиді ұрлап алып, жыландар ордасына лақтырып жіберді. Содан кейін ол өзінің аузын қанмен мазалап, жас патшайымның өз баласын өлтіріп, жегенін өгей ұлына айтты. Тағы екі рет патшайымның баласы туды, тағы екі рет қарт патшайым баланы өлтірді, ақырында патшаны әйеліне өртенуге көндірді. Қар ақ және Рози қызыл киім аяқтады және, оның ағалары оларды алуға келгенде, олар қайтадан еркектерге айналды және оған сөйлеуді айтты. Қар ақ пен қызыл шындықты айтты, ал ханзадалар оларға жылан орнында тірі қалған сәбилерді көрсетті. Патша анасынан осындай зұлым қылмыс үшін қандай жаза керектігін сұрады, ол он екі жылқыға бөлініп тастауды бұйырды, сондықтан ол өзінің жазасының құрбаны болды.
Аудармалар
Кейде бұл ертегі "Жабайы қарлығаштар" деп аталады. Бұл ертегі француз тіліне "The Twelve Wild Ducks" деп аударылды.
Нұсқалар
Автор Энтони Р. Монтальба Даниялық шығу тегіне қатысты "Қарлы ақ және қызыл қызыл" атты ертегі жариялады: қаһарман "Қарлы ақ және қызыл қызыл" деп аталады, ал оның ағалары әлі күнге дейін он екі қазға айналды. Бірмалық Шан халқының "Орзулы қарындасының адал анты" деген ертегісінде патшаның екінші әйелі өзінің он бір баласын жабайы қаз (драктар) болуға қарғайды, ал олардың ең кіші қарындасы оларға он бір көйлек жасап, қарғысын бұзуға тиіс. Орыс ғалымдары бұл ертегіді 451-ші типке жатқызған.
Мұра
De tolv villender - бұл Эрнальф Ходненің "Норвегиялық халық ертегісінің типтері" атты еңбегінде ATU 451 типті ертегіге берілген атау.