Кіріспе
Рухани ағартушылық - Шығыс православие, Рим-католик және харизматикалық христиан теологиясында әртүрлі рухани агенттердің адамның адамгершілікке әсерін бағалау үшін қолданылатын термин. Бұл агенттер: адамның жан дүниесінің ішінен, құмарлық деп аталады (жаман деп саналады) Құдайдың рақымы (жақсы деп саналады) Періштелер (жақсы деп саналады) Жын-шайтандар (жаман деп саналады) Берілген импульстің себебін ажырату үшін рухтарды ажырату қажет деп саналады. Кейбір адамдар импульстің себептерін интуитивті түрде ажырату үшін ерекше сыйы бар деп саналса да, көпшілігі рухтарды ажырату үшін зерттеу мен ойлануды және мүмкін басқалардың басшылығын қажет етеді. Түсініктілікті екі жолмен бағалауға болады. Біріншісі - харизма немесе рухани сыйлық, ол кейбір адамдарға интуиция арқылы рухтарды ажырату үшін Құдайдың бергені деп саналады (1 Коринфтерге 12:10). Рухтарды ажырата білудің екінші жолы - ой жүгірту және теологиялық зерттеу. Бұл екінші әдіс - адам білімін иемдену арқылы; алайда, ол әрқашан "моғалдың көмегімен, Киелі кітапты, теология мен аскетизм туралы еңбектерді, автобиографияларды және ең танымал аскеттердің хат алмасуын оқу арқылы" алынады.
Discernment of spirits is a term used in Eastern Orthodox, Roman Catholic and Charismatic Christian theology to judge the influence of various spiritual agents on a person's morality. These agents are:
from within the human soul itself, known as concupiscence (considered evil)
Divine Grace (considered good)
Angels (considered good)
Devils (considered evil)
Discernment of spirits is considered necessary to discern the cause of a given impulse. Although some people are regarded as having a special gift to discern the causes of an impulse intuitively, most people are held to require study and reflection, and possibly the direction of others, in the discernment of spirits. Judgment of discernment can be made in two ways. The first is by a charism or spiritual gift, held as divinely granted to certain individuals for the discerning of spirits by intuition (1 Corinthians 12:10). The second way to discern spirits is by reflection and theological study. This second method is by acquired human knowledge; however, it is always gained "with the assistance of grace, by the reading of the Holy Bible, of works on theology and asceticism, of autobiographies, and the correspondence of the most distinguished ascetics".
Православтық көзқарастар
Елші Пауыл 1 - Коринфтіктерге 12:10 - де рухтарды айыру дарыны туралы айтады. Бұл тармақты түсіндірген Иоанн Златоуст бұл сөздердің мағынасы кімнің рухани екенін, кімнің емес екенін, кімнің пайғамбар екенін, кімнің пайғамбар емес екенін ажырату қабілеті дегенді білдіреді. Сириялық Ефрем осы үзіндіге түсіндірме жасап, рухтарды айыру дарыны - шіркеуді жақсы басқару деп мәлімдеді. Күнделікті өмірде рухтарды ажыратудың ең қажетті түрі - бұл ойларды ажырату (егер адам өз ойларын талдаса). Рухтарды ажырата білу арқылы армандар, аяндар, кереметтер, пайғамбарлықтар және басқа да табиғаттан тыс сый-тартулар туралы түсінік алуға болады. Идеалдық жағдайда, ажыратудың басты құралы адамның ар-ожданы болуы мүмкін; алайда, православиелік көзқарас бойынша, бұл тек қасиетті өмір сүретін адамдарға қатысты. Оптиналық Иларион былай деп жазады: "Сіздің ар-ұжданыңыз қателіктеріңізді дұрыс көрсете ала ма деген сұрағыңызға мен былай деп жауап беремін: ар-ұжданыңызға аса сенбеңіз, өйткені ол әлі де тазаланбаған". Ар-ұжданның бұзылуынан жақсы мен жаманды ажыратудың негізгі жолы - Киелі кітапты оқу және оның қасиетті аталардан алынған түсіндірмесі. Алдымен, "Филокалия" (Қасиетті аталардың жазбаларының жинағы), "Дивидиан ассейн" ("Құдайға көтерілу сатысы") атты Иоанн Климактың, "Барсануфий мен Иоанн Пророчтың хаттары" сияқты кітаптарда да көрегендік туралы айтылады. Теофан: "Кімде-кім ойларды түсіну деген не екенін нақты білгісі келсе, Барсануфий мен Иоаннның жауаптар кітабын оқысын. Әр іс-әрекетке қатысты ойлар не істеу керектігін екі есе және үш есеге көбейтуі мүмкін бе? Егер құмарлықсыз ой құмарлықсыз оймен салыстырғанда пайда болса, онда оны анықтау оңай болар еді; бірақ әдетте өзіне назар аудара бастаған адаммен құмарлық ойлар олардың түрінде емес, әрқашан жалған жамылғы астында болады. Сондықтан, әрқашан жақсылық үшін әрекет ету қаупі бар, бірақ ол құмарлықтан болады. Бұл кітапта әр түрлі мәселелерді қарастыратын, Құдайдың ақиқатты қалай анықтайтынын анықтайтын егжей-тегжейлі ғылым берілген". Басқа бір жерде: "Макарий Ұлының жазбаларын оқыңыз, әсіресе "Жарға" ойларды ажырату туралы көп айтылған". Дамаскілік Иоаннның айтуынша, қырағылық "басқа ізгі қасиеттерден жоғары, барлық ізгі қасиеттердің патшайымы әрі тәжі". Түсініктіліктің кілті - кішіпейілділік, сондай-ақ оның екі көрінісі: басқалармен кеңесу және адамның қабылдайтын әрбір шешімі туралы дұға ету: "Тілдік кішіпейілділіктен туады. Ол оны иесіне рухани көрегендік береді, Мұса пайғамбар да, Киелі Иоанн Климак та айтқандай: мұндай адам жаудың жасырын жоспарларын көре алады және оларды іске асырудан бұрын оларды бұзады. Дәуіт пайғамбар айтқандай, "көздерім жауларыма қарап тұрды" (Заб. 14: 7 . LXX). Егер осы игіліктерді алған жоқ болсаң, онда басқалармен ақылдаспай, сеніммен және шын жүректен сиынып, еш нәрсе ойлама, айтпа және істеме! Мұндай сенім мен дұғасыз сіз ешқашан шын мәнінде кемсітушілікке қол жеткізе алмайсыз". Джон Кассиан "Конференциялар" атты еңбегінде көрегендік "нағыз кішіпейілділікпен ғана қамтамасыз етіледі. Осы кішіпейілділіктің алғашқы дәлелі - барлық нәрсені (жұмысыңды ғана емес, ойыңды да) ақсақалдардың қарауына қалдырып, өз ойыңа сүйеніп, олардың шешімдеріне мойынсұнып, олардың салт-дәстүрлеріне сай не жақсы, не жаман деп есептелу керектігін мойындау". Сондай-ақ "барлық шексіздіктер бірдей зиянды" деген ой да маңызды. Киелі кітапта кеңестің маңыздылығы расталған: "Атаңнан сұра, ол саған айтады, ақсақалдарыңнан сұра, олар саған айтады" (Заңды қайталау 32:7); "Тәсіл-тесінік болған жерде менмендік бар, ақыл-кеңеске жүгінгендер дана" (Нақыл сөздер 13:10). "Ертегілер ақыл-кеңессіз жүзеге аспайды, ақыл-кеңесшілердің көптігінде - іске асады" (Нақыл сөздер 15:22). Джон Климак өзінің кітабының 26-шы қадамындағы үлкен бір тарауын түсінікке арнады. Ол атап айтқанда, "Иеміздің еркін білуге ұмтылатын адамдар алдымен өз ерік-жігерін өлтіруі керек. Содан кейін Құдайға сеніммен, шын жүректен дұға етіп, әкелерінен не тіпті бауырларынан ақыл-кеңес сұраған соң, олар ақыл-кеңестері өз көзқарастарына қайшы келсе де, тіпті ақыл-кеңес сұрағандардың рухани тұрғыдан байсалды емес болса да, оларды Құдайдан келген ақыл-кеңес ретінде қабылдауы керек. Құдай әділетсіз емес, Ол кішіпейілділікпен, сеніммен, адалдықпен көршілерінің ақыл-кеңесін тыңдайтын жандарды адастырмайды. Егерде сұралғандар жабайы аңдар болса, онда Ол - жасырын, көрінбейтін Құдай. Осы ережеге сай өмір сүретіндер еш кү�...
Құдайдың көмегі жынға айналады
Құдайға дұға еткен адам, дұғасына жауап алып, көмек алады, бірақ сол сәтте ол өзін мақтан тұтады, бұл көмектің жын-періден келгенін көрсетеді. Барсануфий былай дейді: "Егер сен дұға етіп, дұғаңның қабыл болғанын сезінсең, егер шынымен қуанып жатсаң, онда сенің Құдайға ұнамды дұға еткенің де, Құдайдың көмегін алған жоқсың да, керісінше, сенде болған бұл сезім жындардан еді, сондықтан жүрегің қуанып тұрды. Себебі Алладан көмек келгенде, жан шаттана бермейді, керісінше, басын төмен қояды. Құдайдың рақымы шексіз екеніне әркім таңғалады. Ол күнәкарларға, яғни Оның қаһарына төзуге лайықсыз адамдарға да рақымын төгуге дайын. Құдайға шексіз ризашылығымызды білдіреміз. Себебі Ол бізге күнәларымызға сай емес, қайта, зор сабырлылығымен төзімділік пен қайырымдылық танытып келеді. Сонда жан қуаныштан қалмай, тек дірілдеп, мақтанады".
Түнгі түстерді ажырату
Түнгі түстен кейін ой-сананың бүлінуіне ұқсас, шатасу мен дүрбелең оның жын-шайтаннан басталғанына дәлел. "Түнгі түсіңе сенбеу керек, өйткені ол сені шатастырды", - деп жазады Теофан. Иосиф Гесихаст жын-шайтанның арманына байланысты болған алаңдатулар туралы хатта былай деп жазады: "Бірақ, балам, мұнда да сақ және көреген болу керек, армандарға сенбеу керек, бірақ олардың Құдайдан немесе жындардан келгенін тану керек. Бірақ бұл түсінік бәріне бірдей жетпегендіктен, оларға мүлдем сенбеу керек. Алайда Құдайдан келген түстерді тануға болады. Кейде оларды терең ұйқыда, кейде жеңіл ұйқыда, ұйқыда жатқандай, бірақ шын мәнінде ұйқыда емес және қысқа уақытқа көреді. Оянғаннан кейін қуанышқа кенеледі, ой-өрісі олардан ойланады, олар оған теория әкеледі. Ол сол сәттерді жылдар бойы есіне салып, ұмытпайтын болады. Керісінше, жын-перілердің армандары жанды алаңдатады. Адам оянып, ой-санасы оларды еске түсіруге тырысқанда, ол қорқынышқа кенеледі, ал жүрегі оларды қабылдамайды. Тіпті ұйқыда да олар бір жерде тұрмайды, олар түр-түрге, орын-жайға, жол-жоспарға, іс-әрекетке, қозғалысқа айналады. Осы өзгерістерден, бұзылулардан және жағымсыз жағдайлардан олардың қайдан шыққанын біле аласыз. Басқа да нәрселер бар, олар қиялдан және тамақтанудан туындайды, бірақ оларды атап өтудің қажеті жоқ". Адам өзінің арманын зерттегеннен кейін, рухани күйі туралы қорытынды жасауға болады. Максим Исповедник былай деп жазады: "Жүрек өзінің жақсы денсаулығын сезінгенде, оның түстеріндегі бейнелер де тыныш және құмарлықтан азат болады". Никетас Стетат былай деп жазады: "Егер жан дүниең ләззат пен дүние-мүлікке құмар болса, дүние-мүлік, ақша, әйелдік бейне, жыныстық қатынас сияқты нәрселерге ие болуды армандайсың. Егер сіз ашкөздік пен ашкөздіктің бейнелерін елестетіп жүрсеңіз, онда сіз ақшаны барлық жерде көресіз, оны ұстап аласыз және оны пайызбен несиелеу арқылы және банкте ақшаны сақтау арқылы көбірек ақша табасыз, ал сіз өзіңіздің жансыздығыңыз үшін айыпталасыз. Егер сендер ашу-ызаға беріліп, қатыгез болсаңдар, онда улы жыландар мен жабайы аңдардың бейнелері сендерді қорқытып, үрейлеріңнен ұялатын болады. Егер сенің өзіңді бағалағаның төмен болса, онда сен халық арасында танымал болуды, көпшілікке жиналуды, биліктегі лауазымдар мен жоғары лауазымдарды армандайсың; тіпті оянғанда да, сенің әлі де жоқ нәрселерің қазірдің өзінде өзіңе тиесілі немесе жақын арада болады деп ойлайсың. Егер сіз мақтаншақ және өркөкірек болсаңыз, өзіңізді керемет күймеде көтеретінін және кейде тіпті әуеде ұшатын боласыз, ал бәрі сіздің үлкен күшіңізден дірілдейді. Сол сияқты, егер сен Құдайға шын берілген, ізгі істерге ынталы, қасиеттілік үшін жан сала күрескен, дүние-мүлікпен шұғылданудан арылған болсаң, ұйқыда оқиғалардың немен аяқталатынын көресің, әрі сенде қорқыныш оятатын көріністер болады. Сендер ұйықтап жатқанда әрдайым жан-тәніңдеріңнің жай-күйі мен жан-тәндеріңнің тыныштығында боласыңдар. Амвросий Оптинский түнгі түстерге мүлдем сенбеу жақсы деп айтады: егер адам түстерге сенсе, ол мүлдем ақылдан адасып кетуі мүмкін.
Үш рет бас тарту
Қасиетті аталар түсінік сыйлығын "үш бас тартудан" басқа қабылдауға болмайтынын жазды: дүниеден бөліну, құмарлықтармен ішкі күрес, дұға ету және терең рухани білім алу. Евгрий былай деп жазады: "Білімді бірінші, екінші және үшінші рет бас тартпай алу мүмкін емес. Бірінші бас тарту - бұл өз еркімен Құдайдың білімін алу үшін дүниелік нәрселерден бас тарту; екіншісі - Құтқарушымыз Мәсіхтің рақымы мен адамның құлшынысы арқылы пайда болатын жамандықты бір жағына тастау; үшінші бас тарту - адамдардың жағдайына сәйкес адамдарға табиғи түрде көрініс тапқан нәрселер туралы білмей қалу ". Басқа да аталар бас тартуларды басқаша анықтайды, бірақ бұл қарама-қайшылық емес, қосымша. Джон Кассиан былай деп жазады: "Біріншіден, біз осы дүниедегі дүниелік байлық пен дүние-мүліктерді дененің қалауы бойынша елемейміз; екіншісі, біз осы дүниелік киім-кешек пен жаман әдеттерден бас тартамыз; үшіншісі, біз осы дүниелік нәрселерден аулақ болып, тек болашақтағы нәрселерді ғана ойлаймыз, әрі көмескі нәрселерге көңіл бөлеміз". Джон Климак былай деп жазады: "Ешкім де үш рет бас тартпай, көктегі үйлену тойына аттана алмайды. Ол осы дүниелік қамқорлықтан, еркектерден, отбасынан бас тартуы керек; ол өзімшілдікті жойып тастауы керек; үшіншіден, ол мойынсұнудан кейінгі бос нәрселерді жоққа шығаруы керек".
Дұрыс пен бұрысты айырудың кейбiр жағдайлары
Жынның бір нәрсесі Құдайдың құдіретімен қабылданады, яғни рухтарды ажыратуда қателік орын алса, бұл рухани алдамшылыққа әкелуі мүмкін, өйткені соңғысы Игнатий (Брианчанинов) анықтамасы бойынша "адамның жалғанды шындық деп қабылдауы". Алдамшылық деңгейі - осындай ассимиляцияның дәрежесі. Қасиеттілердің өмірінде адамдар Иеміз Иса мен періштелер түрінде жын-шайтанның жалған көріністерімен алдалған көптеген оқиғалар бар (2 Кор. Мысалы, Новгородтың Никитасы. Ол өмірінің алғашқы жылдары "аңгел" арқылы алдап, өзін жасырып қалуға тырысқанда, оған көмекке жіберілгендей болды. Никита кішіпейілділік пен көрегендік танытпағандықтан, бұл көріністі шынайы періште деп қабылдады және оған мойынсұнды. "Фарештә" Никетас орнына дұға айта бастады және оған тек кітап оқуды және оған келген адамдарға кеңес беруді, дұға етпеуді айтты. Ол қонақтарға пайғамбарлық айта бастады және белгілі көрнекі болды. Бірақ монастырьдың ақсақалдары жеткілікті қырағылық танытып, монастырдағы әңгімелерде ол тек Ескі Келісімнен ғана үзінді келтіретінін, ал Жаңа Келісімнен ешқашан үзінді келтірмейтінін байқады. Сондықтан Никетас алданып жүргенін түсінеді. Олар "аңгелді" қуып жіберіп, Никита біртіндеп сауығып, кішіпейілділікке ие болды, кейіннен епископ болды. Симонды жын-шайтан алдап, оған Ілияс пайғамбар сияқты көкке апарып бара жатқан күймені көрсетті. Симеон ақылсыздықпен арбаға мінген. Бірақ ол алдымен крест белгісін жасап, содан кейін күйме жоғалып кетеді. Ұлы Пахомий жалғыздықта өмір сүрген кезде, Ібіліс оның алдына "Христос" ретінде келіп: "Сау болыңыз, Пахомий, мен сізге сапармен келген Мәсіхпін, менің адал досым". Бірақ Пахомийдің санасы түсіп, ойлары шатасып кетті. Ол көрегендікпен ойға түскендіктен, аянның жалған екенін түсініп, оны қабылдамады. Сенің Алла қызметшілері арасында еш жерің жоқ" деді.
Игнатиандық көзқарас (Рим-католик)
Игнатий Лойолалық үшін, екі белгі бар: зұлым рухтар қиялға және сезімдерге әсер етеді, ал жақсы рух ақыл мен ар-ұжданға әсер етеді. Сонда олардың іс-әрекеттері мен мақсаттарына қарай бағаланады. Олар әр мәсіхші осындай оқиғаның шіркеу үшін пайдалы және рухани тұрғыдан пайдалы екенін бағалай алады және соған жауапты деп санайды; алайда олар Киелі Рухтың күшімен рухтарды айырудың рухани сыйы берілген адамдарға да сенуші. Рухтарды айыру дегеніміз адамдарды айыруды білдірмейді. Сондай-ақ, жынның адам баласына билік етуі мен оның психикалық немесе физикалық ауруын ажырату үшін де рухтарды айыру дарыны қажет деп есептеледі. Сондай-ақ, көптеген харизма және елуінші күн шіркеулері кейбір адамдарға рухтарды көруге мүмкіндік беретін рухтарды айыру дарыны берілгеніне сенеді. Еліше мен періштелердің әскері туралы оқиға (Бас. 2 Патшалар 6:15 - 17) деген кітапта көптеген басқа да қазіргі заманғы мысалдармен бірге келтірілген.