Кіріспе
Бір адамның басқа адамға деген сүйіспеншілік қатынасы Психологияда сүйіспеншілік байланысы - бір адамның басқа адамға, әдетте, баласының қамқорлығына ие адамға, екі серіктестің бір-біріне жақын болуына әкелетін сүйіспеншілік қатынасының түрі. Терминді 1940-шы жылдардың басынан 1970-ші жылдардың аяғына дейін психолог Джон Боулби өзінің сүйіспеншілік теориясы бойынша жасаған жұмысында қолданды және кейіннен төрт онжылдық бойы дамытты. Боулбидің айтуынша, сүйіспеншілік байланысы деген терминнің негізі - бір адамның басқа адамға деген қызығушылығы. Сүйіспеншілік байланысы туралы түсініктің негізгі белгілерін Боулбидің 1958 жылғы "Баланың анасына деген байланысының табиғаты" атты еңбегіне сүйенуге болады.
In psychology, an affectional bond is a type of attachment behavior one individual has for another individual, typically a caregiver for their child, in which the two partners tend to remain in proximity to one another. The term was coined and subsequently developed over the course of four decades, from the early 1940s to the late 1970s, by psychologist John Bowlby in his work on attachment theory. The core of the term affectional bond, according to Bowlby, is the attraction one individual has for another individual. The central features of the concept of affectional bonding can be traced to Bowlby's 1958 paper, "The Nature of the Child's Tie to his Mother".
Бес критерий
Боулби сүйіспеншілік байланыстарын өзін және даму психологы Мэри Эйнсворт сипаттағандай "мұныстық" байланыстың ерекше түрі деп атады. Ол жеке адамдар арасындағы сүйіспеншілік байланыстарының бес критерийін және сүйіспеншілік байланыстарының алтыншы критерийін белгіледі: Сүйіспеншілік байланысы уақытша емес, тұрақты. Сүйіспеншілік байланысы - бұл басқа ешкіммен алмастырылмайтын белгілі бір адам. Сүйіспеншілікке толы қарым-қатынас - эмоциялық мәнге ие қарым-қатынас. Адам өзінің сүйіспеншілік байланысы бар адаммен жақын немесе байланыста болғысы келеді. Адамның өз еркімен емес, өз еркімен ажырасуы қайғы-қасірет пен күйзеліске әкеледі. (Аталғандық байланысы) Адам өзін жалғыз сезінеді және ұзақ мерзімді қарым-қатынастар мен достық қарым-қатынастар жасай алмайды. Жақындасқанда, адам қарым-қатынаста қауіпсіздік пен жұбаныш табады.
An affectional bond is persistent, not transitory. An affectional bond involves a particular person who is not interchangeable with anyone else. An affectional bond involves a relationship that is emotionally significant. The individual wishes to maintain proximity or contact with the person with whom he or she has an affectional tie. The individual feels sadness or distress at involuntary separation from the person. (Attachment bond) The individual feels lonely & can not form other long lasting relationships & friendships. An attachment bond has an additional criterion: the person seeks security and comfort in the relationship.
Өмірбаян
Боулби сүйіспеншіліктің төрт ерекшелігі бар деп есептеді. Бұл принциптер: Жақындық: Жақын көрінетін адамдарға жақын болуды қалаймыз. Қауіпсіз баспана: Қорқыныш немесе қауіп-қатер алдындағы жайлылық пен қауіпсіздік үшін жалғау фигурасына оралу. Қауіпсіз негіз: Баланы қорғайтын фигурасы қоршаған ортаны зерттеу үшін қауіпсіз негіз болады. Ажырасу күйзелісі: Ажырасу күйзелісі - бұл сүйікті адамыңыздың жоқ болуынан пайда болатын уайым. Боулбидің сүйіспеншілікті ажырату туралы ойлары көптеген басқа психологтардың сүйіспеншілікке қатысты көзқарастарына және сүйіспеншілікке сәйкес келетін түрлі байланыстарға жол ашты.
Proximity Maintenance: The desire to be near the people we are attached to. Safe Haven: Returning to the attachment figure for comfort and safety in the face of fear or threat. Secure Base: The attachment figure acts as a base of security from which the child can explore the surrounding environment. Separation Distress: Anxiety that occurs in the absence of the attachment figure. Bowlby's thoughts on distinguishing attachment led the way for many other psychologists' viewpoints on attachment and the various bonds that attachment coincides with.
Тіркелу стилі
Бала психологы Мэри Эйнсворт "Кейбір жағдай" эксперименті деп аталатын эксперимент жүргізе отырып, Боулбидің зерттеулерін кеңейтті. Тәжірибеде ата-ана мен бала бөлмеде жалғыз болады. Сонда бір бейтаныс адам кіреді де, ата-анасымен сөйлеседі. Біршама уақыт өткеннен кейін, ата-ана бейтаныс баламен бірге бөлмеде қалып, тыныш шығып кетеді. Бала жағдайға жауап береді, содан кейін ата-ана бөлмеге қайта кіріп, баланы жұбатады. Осы жаңа зерттеуден кейін Эйнсворт сәбилер жақын адамдарына қалай сүйенеді деген түрлі көзқарас қалыптастырды.
Қауіпсіз бекіту
Балалық шақтағы сенімді сүйіспеншілік ата-ана бөлмеден кеткен кезде байқалатын күйзеліске ұшырайды. Ата-анасы қайтып келгенде, бала оларды көріп қатты қуанады. Сәбилер кез келген басқа адамға қарағанда, әсіресе бейтаныс адамға қарағанда, ата-анасын көбірек таңдайды. Балалық шақтағы қарым-қатынас тығыз болса, жаңа достар табу, жаңа адамдармен танысу және ата-анасымен сенімді қарым-қатынас орнату оңайырақ болады. Олар ересекте ұзақ уақыт қарым-қатынаста болады, өзін жоғары бағалайды, романтикалық қарым-қатынастан қуаныш табады және серіктестерімен оңай сөйлесе алады. Көптеген зерттеулер Эйнсворттың пікірін растады. Бұл зерттеулер сондай-ақ нәресте кезінен қалыптасқан сүйіспеншілік стилі кейінірек өмірде мінез-құлыққа әсер ететінін көрсетті. Бұл топтағы балалар ата-ананың рөлін атқарып, өздерінің ата-анасына қамқоршы сияқты әрекет етеді. Олар жалпы мінез-құлық жағынан біркелкі емес. Мейн мен Гессенің зерттеулері көрсеткендей, қорқыныш пен сенімділік тактикасын қолданатын ата-аналар осы бейорталық байланысқа ықпал етеді.
Мақсатына қарай түзетілген серіктестік
Боулбидің сүйіспеншілік туралы идеялары бойынша, мақсатқа сай серіктестік балаға әсер ететін соңғы кезең. Әдетте бұл үш жасқа келгенде болады. Бала күтім жасайтын адаммен көбірек уақыт өткізе бастағанда, олар күтім жасайтын адамның балаға қатысты емес өз мақсаттары мен идеялары бар екенін түсіне бастайды. Осыған байланысты бала "баланы көңілге түсіру үшін, оның мінез-құлқын қалыптастыра бастайды". Мұндай байланыс ана мен бала арасында жиі болады.
Қамқоршылар
Бала күтіміне жауапты адамдардың бала өмірінде маңызды рөл атқаратын себептері бар. Балаға қамқорлық жасайтын адаммен қарым-қатынаста болу өте маңызды. Боулбидің айтуынша, күтім жасаушылар балаға қамқорлық жасайтын кез келген адам болуы мүмкін, бірақ әдетте бұл баланың анасы немесе әкесі. Балалар ата-аналарымен қарым-қатынастарын жоғары бағалайды және олардың мінез-құлқын ата-аналарының қалаған мінез-құлқына сәйкес өзгертеді. Боулби баланың он екі айлық шағына келгенде, оның анасымен тығыз қарым-қатынаста болатынын түсіндіреді. Фрейдтің Bowlby мақаласында келтірілген "Баланың анасына деген байланысының табиғаты" деп баланың алғашқы махаббаты тамаққа деген қажеттілігін қанағаттандыру және тамақтың заты, сондықтан анасының сүті немесе сүт бөтелкесі.
Әкеден балаға
Әке мен бала арасындағы байланыс бұрын ойлағаннан маңыздырақ, бірақ ана мен бала арасындағы байланыс сияқты маңызды емес. Балалар әкелерімен қамқоршы ретінде байланысады, бірақ байланыстың беріктігі әкелердің қатысу деңгейіне байланысты. Алайда, бұл тақырыпта әкесінің қатысы туралы басқа қорытынды жасауға жеткілікті зерттеулер жоқ.
Жыныстық қатынас
Жыныстық серіктестер арасындағы байланыс үш компонентпен сипатталады: репродуктивті, тіркелу және қамқоршы, және олар кейбір қарым-қатынастарда басқаларға қарағанда көбірек болуы мүмкін. Кейбір жыныстық қатынастарда эмоциялық байланыстарсыз тек қана ұрпақ алу үшін әрекет етеді. Ұрық байланысының үстінде қосылу пайда болған кезде, аталық баламен, сондай-ақ оның жұбайымен қамқоршы рөлін атқаруы мүмкін; батыс мәдениетінде әдетте оның әйелі. Батыс мәдениетінде жұп көбінесе өмір бойы бір-біріне қамқорлық пен сүйіспеншілікпен қарайды. Дәстүрлі некеде жыныстық қатынас деңгейі қарым-қатынас барысында өзгереді, бұл ерлі-зайыптылар арасындағы байланыстың басқа да маңызды аспектілері бар екенін көрсетеді. Ерлі-зайыптылар жыныстық қатынастан басқа эмоциялық және интеллектуалдық байланыста болады. Батыс қоғамда дәстүрлі гендерлік рөлдер сынға түсіп, бұл ер адамның әйеліне деген сүйіспеншілігінің деңгейіне әсер етеді; алайда бұл тақырыпта үлкен зерттеулер жүргізілмеген. Гарри Харлоу экспериментте 6-12 сағаттан кейін маймылдарды аналарынан бөліп, оларды адамдар мен басқа маймылдардан оқшауланған зертханада өсірді. Әр торда бұл маймылдардың екі "анасы" бар. Бір ана тек сымнан, ал екінші ана ағаштан және губкадан жасалған, содан кейін терри матамен оралған; екеуі де жылуды сәулелендіреді. Бір жағдайда тек сым анасы емделеді, ал екінші жағдайда тек терри мата анасы емделеді. Нәтижелер көрсеткендей, маймыл нәрестелері анасы қоректік заттармен қамтамасыз етсе де, етпесе де, анасымен едәуір көп уақыт өткізді. Бұл тек қана балалардың аналарына азық-түлік пен қорғанышпен қамтамасыз ету үшін ғана емес, сонымен қатар қандай да бір жұбанышпен қамтамасыз ету үшін де қажет екенін көрсетеді.