Кіріспе
Орта ғасырдағы театр қойылымдары Орта ғасырдағы театр - батыс Рим империясының құлдырауынан бастап шамамен 15 ғасырдағы қайта өрлеу дәуірінің басталуы аралығындағы театр қойылымдарын қамтиды. "Ортағасырлық театр" категориясы кең, ол Еуропадағы мың жылдық кезеңдегі драмалық қойылымдарды қамтиды. Жанрлардың кең спектрін қарастыру керек, соның ішінде құпия пьесалар, моральдық пьесалар, фарстар мен маскалар. Тақырыбы әрқашан діни болды. Ең танымал мысалдар - ағылшын циклдік драмалары, Йорк құпия пьесалары, Честер құпия пьесалары, Уэйкфилд құпия пьесалары және N Town пьесалары, сондай-ақ "Әр адам" деп аталатын моральдық пьеса. Ағылшын тілінде сақталған алғашқы дүниежүзілік пьесалардың бірі - "Студент пен қыздың аралығы" (1300 ж. Тірі қалған жазбалар мен мәтіндердің жетіспеушілігі, жалпы халықтың сауаттылығының төмендігі және дін қызметкерлерінің қарсылығы салдарынан ерте және жоғары ортағасырлық кезеңдерден сақталған деректер аз. Алайда, соңғы кезеңнен бастап спектакльдер көбірек секуляризациялана бастады; жазбалардың саны көп сақталып қалды.
Medieval theatre encompasses theatrical in the period between the fall of the Western Roman Empire in the 5th century and the beginning of the Renaissance in approximately the 15th century. The category of "medieval theatre" is vast, covering dramatic performance in Europe over a thousand year period. A broad spectrum of genres needs to be considered, including mystery plays, morality plays, farces and masques. The themes were almost always religious. The most famous examples are the English cycle dramas, the York Mystery Plays, the Chester Mystery Plays, the Wakefield Mystery Plays, and the N Town Plays, as well as the morality play known as Everyman. One of the first surviving secular plays in English is The Interlude of the Student and the Girl (c. 1300). Due to a lack of surviving records and texts, low literacy in the general population, and the opposition of the clergy, there are few surviving sources from the Early and High Medieval periods. However, by the late period, performances began to become more secularized; larger number of records survive.
Тиісті терминдерді табу қиын
Қазіргі заманғы театр туралы түсініктер қазіргі заманға дейінгі әлемнің спектакльдік мәдениетінен түбегейлі өзгеше болғандықтан, тиісті терминдерді табу қиын. Біріншіден, "ортағасырлық" қысқаша сипаттамамен түсінуге тым үлкен және күрделі уақыт кезеңін (5001500) білдіреді. Оның ішінде "өнердің әр түрлі түрлері: ludus, jeu, ordo, representatio, officium, pagina, miraculum, mystère, processus, interlude, morality, mumming, disguising және, әрине, ойын" болды. Бұл 21-ғасырдағы сахналық қойылыммен көп байланысы жоқ.
Римнен ауысу, 500900 жылы
Батыс Рим империясы 4 және 5 ғасырларда қатты ыдыраған кезде Рим билігінің ордасы Константинополға және Шығыс Рим империясына ауысты, кейіннен Византия империясы деп аталды. Византия театры туралы деректері аз болса да, бар деректер мим, пантомима, трагедиялар мен комедиялар, билер және басқа ойын-сауықтардың сахналары немесе айтылуы өте танымал болғандығын көрсетеді. Константинополде біздің заманымыздың V ғасырына дейін қолданылып келген екі театр болды. Алайда, Византияның театр тарихындағы шынайы маңызы - көптеген классикалық грек мәтіндерін сақтау және Суда деп аталатын үлкен энциклопедияны құрастыру. VI ғасырда император Юстиниан театрларды мәңгіге жапты. Көптеген адамдар театрларды христиандыққа қарсы зұлым қауіп деп қарастырды, әсіресе жаңадан келгендер қатысып отырды. Татиан, Тертуллиан және Августин сияқты шіркеу аталары сахнаны бүлік құралы ретінде сипаттады, ал актерлік өнер күнәлі деп саналды, өйткені оның өмірді еліктеуі Құдайдың жаратылысын мазақтау деп саналды. Рим актерлеріне мәсіхші әйелдермен қарым-қатынас жасауға, құл иеленуге немесе алтын киюге тыйым салынды. Олар ресми түрде қауымнан шығарылды, діни рәсімдерден, соның ішінде некеден және жерлеуден бас тартылды және бүкіл Еуропа бойынша жамандалды. Содан кейін ғасырлар бойы дін қызметкерлеріне өздерінің аймақтарында саяхатшы актерлердің өнер көрсетуіне рұқсат бермеу туралы ескертілді. Шіркеудің сын-пікірін алдын алу үшін Хросивита Теренцтің пьесаларындағы әйелдердің "мақтауға тұрарлық" іс-әрекеттерін еліктеуге тырысатынын және "қатыгез" әрекеттерін жоққа шығаратынын мәлімдеді. Олар алғаш рет 1501 жылы жарық көрді және он алтыншы ғасырда едәуір ықпал етті. Пьеса жазған тағы бір монах - бингендік абыстай Хилдегард (1179 ж. қайтыс болды), ол 1155 жылы "Ордо Виртутум" атты драма жазды.
Ерте ортағасырлық театр
Жаңа дінді әдетте сауатсыз халыққа түсіндіру мәселесіне тап болған ерте орта ғасырдағы шіркеулер белгілі бір Киелі кітап оқиғаларының драмалық нұсқаларын жылдың белгілі бір күндері сахналауға кірісті. Жыл сайынғы мерекелерді жандандыру үшін драмалық көріністер де қойылды. Символикалық заттар мен әрекеттер (киіз киімдер, құрбандық үстелдері, түтету құралдары және діни қызметкерлер орындаған пантомима) христиандық рәсімдер атап өтетін оқиғаларды еске түсірді. Кімді іздеп жүрсіз (Quem Quaeritis) Пасхалық троп, шамамен б.з.б. 925-ші жылы жазылған, бұл - Мәсіхтің бос қабірінің айналасындағы оқиғаларды орындаудың үлгісі. Жоғары орта ғасырдағы экономикалық және саяси өзгерістер гильдиялардың құрылуына және қалалардың өсуіне әкелді, бұл осы уақыттан бастап театр үшін елеулі өзгерістерге әкеліп соқты. Сауда гильдиялары әдетте діни негіздегі және көбінесе өз кәсіптеріне сілтеме жасайтын библиялық оқиғамен айналысатын пьесаларды орындай бастады. Мысалы, нан пісірушілер гильдиясы соңғы кешкі ас кешкісін қайталап көрсетеді. Орта ғасырларда Британия аралдарында 127 қалада театр қойылымдары қойылды. Бұл "құпия пьесалар" көптеген пьесалар циклында жазылды: Йорк (48 пьеса), Честер (24), Уэйкфилд (32) және Беймәлім (42). Бұл кезеңде Франция мен Германиядан көптеген пьесалар сақталып қалды, ал орта ғасырдың соңында Еуропаның барлық елінде діни драмалардың кейбір түрлері қойылды. Көптеген спектакльдерде комедия, шайтан, зұлымдар мен клоундар бар. Бұл спектакльдерде жергілікті тұрғындардан көпшілік актерлер ойнайды. Мысалы, Валенсиенде 1547 жылы 72 актерге 100-ден астам роль берілген. Ойын-сауық сайысы дөңгелектерге орнатылған сахналарда, яғни сахналарды жылжыту үшін пайдаланылатын платформаларда өткізілетін. Олар орын-жайдың кенеттен өзгеруіне мүмкіндік берді. Англияда әуесқой орындаушылар көбінесе өз киімдерін ұсынады, бірақ басқа елдерде әйел орындаушылар болды. Моральдық пьесалар 1400 жылы ерекше драмалық форма ретінде пайда болды және 1550 жылға дейін өркендеді. Бір ерекше мысал - адамзаттың дүниеге келгеннен өлгенге дейінгі дамуын бейнелейтін "Тырыстық қамалы". "Әркім" осы жанрдың ең танымал түрі болса да, ол көптеген жағынан ерекше. Әр адам өлімнің шақыруын алады, қашып құтылуға тырысады және ақырында қажеттілікке мойындайды. Жол бойында ол туысқандық, тауарлар мен достықтан қалады. Тек жақсы істер ғана онымен бірге қабірге барады. Ең ерте кездегі дүниежүзілік драма - Адам де ла Халльдің 1276 жылғы "Гринвудтың пьесасы". Онда сатирикалық көріністер мен жұлдыздар мен басқа да табиғаттан тыс құбылыстар сияқты халықтық материалдар бар. 13 ғасырдан кейін фарстар да танымал болды. Бұл пьесалардың көпшілігі Франция мен Германиядан келеді және жыныстық қатынас пен дене бөлінуін ерекшелендіретін, дыбыс пен формасы ұқсас. Фарстардың ең танымал драматургі - Ханс Сакс (14941576), ол 198 драмалық шығарма жазды. Англияда Уэйкфилд циклінің екінші шопандар пьесасы ертедегі ең танымал фарс болып табылады. Алайда, фарс Англияда 16 ғасырға дейін Джон Хейвудтың (14971580) еңбегімен өз бетінше пайда болған жоқ. Елизавета драмасының дамуының маңызды бастауышы - Генрих VII-нің төменгі елдеріндегі Риторика палаталары. Олардың пьесалары ақсүйектердің үлкен залында қойылып, бір жағында көрермендер үшін, екінші жағында актерлер үшін "экран" орнатылатын. Сондай-ақ, мерекелік мерекеде Мюмерс қойылымдары мен сарайлық маскалар маңызды болды. Бұл маскалар әсіресе Генрих VIII билік құрған кезде танымал болды.
Қазіргі заманның басындағы өзгерістер
Саяси және экономикалық факторлардың өзгеруі орта ғасырдың аяғы мен жаңа дәуірдің басында театрға қатты әсер етті. Біріншіден, протестанттық реформация театрдың, әсіресе, Англияның Римге деген адалдығын жоюға тырысты. Мысалы, Уэйкфилдте жергілікті құпия цикл мәтінінде протестанттық редакциялау белгілері бар, ал папаға сілтемелер өшірілді. Театрға тек протестанттар ғана шабуыл жасамады: Трент кеңесі Киелі кітаптан тыс материалдарды шектеу үшін діни спектакльдерді тыйым салды. Ежелгі Рим мен Грекияның мәдениеттеріне деген қызығушылықтың қайта жанданыуы білімді топтардың сахналық өнерге деген құштарлығын өзгертті. Грек және рим драмалары қойылып, классикалық стильдің әсерімен жаңа драмалар жазылды. Бұл Commedia dell'arte-нің пайда болуына әкелді және Ренессанс театрына әсер етті. Театрдың бағыт-бағдары өзгергеннен кейін, театрдың да өзгеруі болды. Англияда монарх пен дворяндар кәсіби театр труппаларын қолдауға кірісті (оның ішінде Шекспирдің "Лорд Чемберленнің ер адамдары" және "Корольдің ер адамдары") олардың жоғарғы сынып меценаттарының қалауын қанағаттандырады. Ақырында, театр сияқты тұрақты театрлардың құрылысы үлкен өзгеріс жасады. Тұрақты театрлар күрделі сахналау мен әңгімелеуге мүмкіндік берді.
Муммерлер ойнайды
Муммерс пьесалары әлі күнге дейін Ұлыбританияда, сондай-ақ АҚШ-та, мысалы Филадельфиядағы жыл сайынғы Муммерс парадта тұрақты түрде қойылады. Олардың ортағасырлық ата-бабаларымен қандай байланысы бар екені белгісіз. Бұл ауызша дәстүрдің сақталған мәтіндері 18-ғасырда, өнеркәсіптік революция ойын-сауық орындалған ауылдық қауымдарды бұза бастаған кезде жазылды.
Құпия пьесалар
Құпия пьесалар әлі күнге дейін Ұлыбританияда тұрақты түрде шығарылады. Жергілікті циклдер 1951 жылы Ұлыбритания фестивалінің бір бөлігі ретінде Йорк пен Честерде қайта жаңғыртылды және оларды жергілікті гильдиялар әлі күнге дейін орындайды. N Town циклы 1978 жылы Линкольн құпиясы ретінде қайта жаңғыртылды, ал 1994 жылы Личфилд құпиясы ашылды (қазір Ұлыбританиядағы ең ірі қоғамдық театр оқиғасы). 1977 жылы Ұлттық театр Тони Харрисонға "Сұмдықтар" романын, Уэйкфилд циклының қайта өңдеуін және басқаларын жасауды тапсырды. Ол 1985 жылы қайта жаңғыртылды (осыдан кейін өндіріс Channel 4 телеарнасы үшін түсірілді), және тағы да 2000 жылы театрдың мыңжылдық мерейтойының бір бөлігі ретінде. Бұл қойылымдар Билл Брайденге 1985 жылы "Evening Standard Theatre Awards" және "Olivier Awards" сыйлықтарында "Үздік режиссер" атағын жеңіп алды. Харрисонның пьесасының адаптациясы 2011 жылы Шекспирдің Глобусында "Глобус құпиялары" деп қойылды. 2001 жылы Isango Ensemble Лондонның Гаррик театрында The Mysteries Yiimangaliso ретінде Честер циклінің африкалық нұсқасын шығарды, ол кхоса, зулу, ағылшын, латын және африкаанс тілдерінің үйлесімінде орындалды. Олар 2015 жылы Шекспирдің Глобусында қойылымның бейімделген нұсқасын "Сұмдықтар" деп қайта жаңғыртты. 2004 жылы Кентербери соборында екі құпия пьеса (бірінің шығармашылығына, екіншісінің қиялына көңіл бөлінген) қойылды, актер Эдвард Вудворд Құдай рөлін сомдады. Үлкен актерлік құрамға Дэниел МакФерсон, Томас Джеймс Лонгли және Джозеф МакМэннерс кірді.
and in 1994 the Lichfield Mysteries were inaugurated (now the largest community theatre event in the United Kingdom). In 1977, the National Theatre commissioned Tony Harrison to create The Mysteries, a re working of the Wakefield Cycle and others. It was revived in 1985 (whereupon the production was filmed for Channel 4 Television), and again as a part of the theatre's millennium celebration in 2000. The productions won Bill Bryden the "Best Director" title in both the Evening Standard Theatre Awards and the Olivier Awards for 1985, the year the three plays first appeared together in performance at the Lyceum Theatre. An adaptation of Harrison's play was staged at Shakespeare's Globe in 2011 as The Globe Mysteries. In 2001, the Isango Ensemble produced an African version of the Chester Cycle at the Garrick Theatre in London as The Mysteries – Yiimimangaliso, performing in a combination of Xhosa, Zulu, English, Latin and Afrikaans. They revived an adapted version of the production at Shakespeare's Globe in 2015 as The Mysteries. In 2004, two mystery plays (one focusing on the Creation and the other on the Passion) were performed at Canterbury Cathedral, with actor Edward Woodward in the role of God. The large cast also included Daniel MacPherson, Thomas James Longley and Joseph McManners.
Моральдық ойын
"Әркімнің" алғашқы заманауи сахналық қойылымы 1901 жылдың шілдесіне дейін пайда болмады, ол кезде Уильям Пулдың Елизаветалық сахналық қоғамы Лондондағы Чартерхауста үш ашық сахналық қойылым жасады. Содан кейін Поел британдық актер Бен Гритпен серіктесіп, бүкіл Ұлыбританияда спектакльді шығарады, 1902 жылдан 1918 жылға дейін американдық Бродвей сахнасында және Солтүстік Америкада бір мезгілде гастрольдермен жүреді. Бұл қойылымдар еркектер емес, әйелдер рөлінде ойнағандықтан бұрынғы қойылымдардан ерекшеленді. Пьесаның 1901 жылғы нұсқасының киноға бейімделуі 1913 және 1914 жылдары пайда болды, 1913 жылғы фильм Кинемаколорда, ерте екі түсті процесте түсірілді. Пьесаның тағы бір танымал нұсқасы - Австрия драматургы Хьюго фон Хофманстальдың "Джедерман", ол 1920 жылдан бері жыл сайын Зальцбург фестивалінде қойылады. Бұл пьеса 1961 жылы сол атпен фильмге айналдырылды. Everyman фильмінің тікелей бейне фильмге нұсқасы 2002 жылы Джон Фарреллдің режиссерімен түсірілді, ол 21-ші ғасырдың басында орнатылды. Британдық ақындар сыйлығының лауреаты Кэрол Энн Даффидің адаптациясы 2015 жылы Ұлттық театрда (Ұлыбритания) Чиветель Эджиофордың басты рөлінде қойылды.
Кереметтер
Рождество мерекесінде Мәсіхтің тууының бейнелері жиі қойылады, ал көптеген мектептер мен жексенбілік мектептерде балалармен бірге Киелі кітаптағы көріністерді жүйелі түрде көрсетеді. Иса Мәсіхтің азап шегуі бүкіл әлемде ораза кезінде орындалады.