1921-1922 жылдардағы Екінші Дáil (Ирландия Парламенті)

Кіріспе

1921 жылдың 16 тамызынан 1922 жылдың 8 маусымына дейін шақырылған Dáil Éireann.

Екінші Dáil (An Dara Dáil) – 1921 жылдың 16 тамызынан 1922 жылдың 8 маусымына дейін шақырылған Dáil Éireann. 1919 жылдан 1922 жылға дейін Dáil Éireann өзін-өзі жариялаған Ирландия Республикасының революциялық парламенті болды. Екінші Dáil 1921 жылғы сайлауда сайланған депутаттардан тұрды, бірақ олардың орындарын тек Синн Фэйн мүшелері ғана иеленді. 1922 жылдың 7 қаңтарында 64 дауысқа 57 қарсы дауыспен ағылшын-ирланд шарты ратификацияланды, бұл Тәуелсіздік соғысын аяқтады және 1922 жылдың 6 желтоқсанында Ирландия еркін мемлекетінің құрылуына әкелді.

1921 жылғы сайлау

1919 жылдан бері 1918 жылғы жалпы сайлауда «Синн Фэйн» партиясынан сайланғандар Ұлыбритания парламентінен бас тартып, өзін-өзі жариялаған Ирландия Республикасының парламенті – «Дэйл Эйран» құрды, оның мүшелері «Техтаи Дала» немесе ТД деп аталды. 1920 жылдың желтоқсанында, Ирландияның тәуелсіздік соғысының кезеңінде, британ үкіметі «Ирландия үкіметі туралы заңды» қабылдады, ол Ирландияның екі бөлігінде екі үкіметтік парламент құру арқылы елді бөлуді заңдастырды. Бұл шаралар 1917 жылы өткен Ирландия конвенциясындағы талқылаулардың нәтижесінде туындады, онда «Синн Фэйн» қатыспады. 1921 жылдың мамырында Солтүстік Ирландия және Оңтүстік Ирландия парламенттеріне алғашқы сайлаулар өткізілді, сайлау жүйесі – пропорционалды дауыс беру болды. 1921 жылдың 10 мамырында «Дэйл» қаулы қабылдады, онда сол айдың соңында елдің екі бөлігінде өтетін сайлаулар «Дэйл Эйранға сайлау ретінде қарастырылады» делінді. Оңтүстік Ирландиядағы сайлауда барлық мандаттар талассыз шешілді, «Синн Фэйн» 128 мандаттың 124-ін жеңіп алды, ал тәуелсіз юнионистер Дублин университетінен 4 мандатты иеленді. Солтүстік Ирландиядағы сайлауда Ольстер юнионистер партиясы 52 мандаттың 40-ын жеңіп алды, ал «Синн Фэйн» және Ұлттық партия әрқайсысы 6 мандаттан жеңіп алды. «Синн Фэйн» Солтүстік Ирландияда жеңген алты мандаттың бесеуі Оңтүстік Ирландияда да мандат алған адамдарға тиесілі болды; демек, Екінші «Дэйл» жиналғанда «Синн Фэйн» партиясынан 125 ТД болды. Екінші «Дэйл» 1921 жылдың 22 маусымында король Георг V-нің 1921 жылдың 11 шілдесінен бастап күшіне енген бітім туралы ұсынысына жағымды жауап берді. Бұл ұсыныс келісімшарт жасау процесі басталғанда, көптеген қатысушылар тарапынан қолдау тапты. Бітімге қол жеткізу 1919 жылдың қыркүйегінен бері тұтқындалу қорқынышы болмай, «Дэйл» алғаш рет ашық отырыс өткізуге мүмкіндік берді.

Шарт

Екінші Дэйл кезінде Ирландия Республикасы мен Дэвид Ллойд Джорджтың британ үкіметі бейбіт келіссөздерін жүргізуге келісті. Эмон де Валера Дэйл Эреннің (Príomh Aire, немесе сөзбе-сөз бірінші министр) президенті ретінде осы уақытта Республиканың ең жоғары лауазымды адамы болды, бірақ формалды түрде тек үкімет басшысы еді. 1921 жылы тамызда келіссөздердегі мәртебесін нығайту үшін Дэйл Конституцияға өзгерістер енгізді, оған Республика Президенті атағын берді және ол осылайша мемлекет басшысы болды. Бұл өзгеріс британдықтарға келіссөздер екі тәуелсіз мемлекет арасында, олардың мемлекет басшылары аккредиттеген делегаттармен – британ королі мен ирланд президенті арасында өтетінін түсіндіру үшін жасалды. 1921 жылы 14 қыркүйекте Дэйл Артур Гриффитті, Майкл Коллинзді, Роберт Бартонды, Эмонн Дагганды және Джордж Гаван Даффиді Англиядағы бейбітшілік конференциясына толық өкілетті елшілер ретінде тағайындады. Бесінің ішінде Коллинз, Гриффит және Бартон кабинет мүшелері болды. Бұл елшілер 6 желтоқсанда Англо-Ирландия келісіміне қол қойды. Атыс тоқтату мен Келісімге қол қою аралығында Екінші Дэйл тек 10 күн ғана отырды және оған қол жетімді нұсқаларды егжей-тегжейлі талқыламады. Келісім бойынша пікірталас 14 желтоқсанда басталды және 1922 жылдың 7 қаңтарына дейін он үш күнге созылды. Сол күні Дэйл келісімді 64 дауыспен мақұлдады, ал 57 қарсы дауыс берді. Келісім бойынша пікірталас – Синн Фэйннің қандай жетістіктерге жеткені және неге жете алатыны туралы алғашқы жарияланған пікірталас болды. Дауыс беру кезінде бірнеше сайлау округін білдіретін депутаттар бір рет дауыс беруге ғана рұқсат етілді, бірақ бұл нәтижеге әсер етпеген болар еді. Келісімге қарсы оппозицияның басшысы ретінде де Валера президенттік лауазымынан кетті. Ол өзін тағы да ұсынуға рұқсат берді, бірақ 60-қа қарсы 58 дауыспен жеңілді. Оның орнын Артур Гриффит басты. Келісімге қарсы депутаттар Дэйлге қатысуды жалғастырды, де Валера Дэйлдегі оппозицияның бірінші көшбасшысы болды. Келісімде көрсетілген ратификация "Оңтүстік Ирландияның Төменгі палатасына сайланған мүшелердің мақсаты үшін шақырылған жиналыс" арқылы жүзеге асырылуы керек еді. Dáil дауыс беруі бұл талапты толық орындамады, өйткені төрт одақтас қатыспады және Солтүстік Ирландиядан бір мүше қатысты. Қажетті мақұлдау 1922 жылдың 14 қаңтарында одақтастардың қатысуымен және келісімге қарсы депутаттардың бойкоттап, өткізген жеке жиналыста болды. 14 қаңтардағы жиналыста Гриффиттің басшылығымен Уақытша үкімет бекітілді, ол Гриффиттің Дэйл үкіметімен қатар жұмыс істеді және құрамы жағынан да жапсарлас болды. Бұл жиналыс Оңтүстік Ирландияның Төменгі палатасының өзі емес, тек "оған сайланған мүшелердің" жиналысы болды. 1920 жылғы Ирландия үкіметі туралы заң бойынша, Төменгі палатаны Лорд-лейтенант шақыруы және оның мүшелері патшаға адалдық ант беруі керек еді, ал 14 қаңтардағы жиналысты Гриффит шақырды және қатысушылар ант бермеді.

During the Second Dáil the Irish Republic and the British Government of David Lloyd George agreed to hold peace negotiations. As President of Dáil Éireann (Príomh Aire, or literally First Minister) Éamon de Valera was the highest official in the Republic at this time but was notionally only the head of government. In August 1921, to strengthen his status in the negotiations, the Dáil amended the Dáil Constitution to grant him the title President of the Republic, and he thereby became head of state. The purpose of this change was to impress upon the British the Republican doctrine that the negotiations were between two sovereign states with delegates accredited by their respective heads of state: the British king and the Irish president. On 14 September 1921, the Dáil ratified the appointment of Arthur Griffith, Michael Collins, Robert Barton, Eamonn Duggan and George Gavan Duffy as envoys plenipotentiary for the peace conference in England. Of the five, Collins, Griffith and Barton were members of the cabinet. These envoys eventually signed the Anglo Irish Treaty on 6 December. Between the Truce and the signing of the Treaty the Second Dáil only sat on 10 days, and did not discuss in detail the options available to it. The debate on the Treaty started on 14 December, and continued for thirteen days of debate until 7 January 1922. On that date, the Dáil approved the treaty by 64 in favour to 57 against. The Treaty Debates were the first publicly reported debate on what Sinn Féin felt that it had achieved and could achieve. In the vote, the deputies who represented more than one constituency were each only permitted to vote once, but this would not have changed the outcome. As the leader of the anti Treaty minority de Valera resigned as president. He allowed himself to be nominated again, but was defeated on a vote of 60–58. He was succeeded as president by Arthur Griffith. The anti Treaty deputies continued to attend the Dáil, with de Valera becoming the first Leader of the Opposition in the Dáil. The ratification specified by the Treaty was by "a meeting summoned for the purpose of the members elected to sit in the House of Commons of Southern Ireland". The Dáil vote did not fulfil this because four unionists were absent and one Northern Ireland member was present. The requisite approval came at a separate meeting on 14 January 1922 attended by the unionists and boycotted by anti Treaty TDs. The meeting on 14 January also approved a Provisional Government led by Collins, which ran in parallel to Griffith's Dáil government and with overlapping membership. This meeting was not of the House of Commons of Southern Ireland itself, but merely of "the members elected to sit in" it. The Government of Ireland Act 1920 required the Commons to be summoned by the Lord Lieutenant and its members to take an oath of allegiance to the king, whereas the meeting on 14 January was summoned by Griffith and the members present did not take an oath.

Сессиядан тыс және республикалық жалғасу

Шарт талаптарына сәйкес, 1922 жылдың 6 желтоқсанына дейін күшіне енуі үшін Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясын әзірлеу үшін Құрылтай жиналысы сайлануға тиіс болды. Аталған жиналыс сонымен қатар Уақытша үкіметті жауапкершілікке тарту үшін «Уақытша парламент» ретінде де жұмыс істеуі керек еді. Бұл сайлау 16 маусымда Екінші Дайлдың 20 мамырдағы қаулысына сәйкес өтті. 1922 жылдың 8 маусымында Екінші Дайл «30 маусым, 1922 ж. жұма күніне дейін жұмысын тоқтатты». Келісім келіссөзшілері Екінші Дайлдың 30 маусымда жиналып, Үшінші Дайлды өзінің ізбасары ретінде ресми түрде бекітетінін күткен. Уақытша үкіметтің жарияланымы 1922 жылғы Ирландия еркін мемлекеті (келісім) заңының (Вестминстер Парламенті сәуір айында қабылдаған) талаптарына сәйкес сайлау шақыруды және Уақытша парламенттің алғашқы отырысын 1 шілде 1922 жылға белгілеуді талап етті. 28 маусымда Азамат соғысының басталуы 30 маусымдағы жиынның өтпеуіне себеп болды, ал 1 шілдедегі жиын Уақытша үкімет тарапынан 9 қыркүйекке бірнеше рет кейінге жылдырылды. Сәйкесінше, жаңадан сайланған депутаттар тамыз айында алғаш рет жиналғанда, спикер төрағалықты де Валераға ұсынды, ол: «Спикер креслодан шыққанға дейін ескі Дайл сессияда болды. Жаңа Дайл енді сессияда» деді. Бұл, бірінші Дайлдан екінші Дайлға өтумен бұзылды (ол континенттік Еуропа жүйесін тиімді пайдаланды, онда ескі парламенттің мерзімі жаңа парламенттің алғашқы отырысына дейін жалғасады, бірақ континенттік Еуропалық номенклатураны қабылдамай, тарату ескі парламенттің мерзімін аяқтамай, шұғыл сайлауды тудырады), сондай-ақ 1922 жылдың мамыр-маусымында келісілген өтпелі ережелермен де байланысты. Екі жағдайда да депутаттар үзіліс тудырмауға тырысты, егер ескі Дайл таратылса, бірақ қауіпсіздік жағдайы нашарлауына байланысты күтілетін сайлау өтпесе, мұндай жағдайға жол бермеуді көздеді. Биліктің нақты түрде берілмеуі республикашыларға Екінші Дайлдың әлі де жұмыс істеп тұрғанын және жаңа құрылтай жиналысы/уақытша парламенттің заңсыз екенін, ал «Үшінші Дайл» деген атауының дұрыс еместігін мәлімдеуге мүмкіндік берді. Келісімге қатысты қаулыда «Сайлау өткізілмеген округтердегі өкілдік бұрынғы депутаттармен жалғастырылады» делінген. 1925 жылы келісімге қарсы ИРА конвенті республикалық үкіметке адалдығын жойды және өзінің Армия кеңесіне адал болды. Екінші Дайлдың депутаттары Ирландия Республикасына адалдық серт берген, ал Синн Фейн Шартты немесе еркін мемлекеттің конституциясын жасырын немесе ашық қолдағандарды осы сертке қайшы келетін деп санайтын және осылайша өз орындарынан бас тартқан деп есептеді. 1926 жылы де Валера Файна Файл партиясын құрды, ол Синн Фейнге қарағанда еркін мемлекетке қарсы тұруда тиімдірек болды, ал келесі жылы партия еркін мемлекеттік Дайлға кіріп, бас тарту саясатын тоқтатты. Де Валера 1932 жылы билікке келді және 1937 жылы халықтың пікірқанатымен қабылданған жаңа Конституцияны ұсынды, бұл мемлекеттің заңдылығына қатысты барлық күмәндіктерді жойды деп санайтын. 1938 жылдың желтоқсанында 1921 жылы сайланғандардың жетісі, Екінші Дайлді соңғы заңды Дайл жиналысы деп есептеген және қалған барлық тірі мүшелер адалдық серт бергендіктен өздерін дисквалификациялаған деп санайтын, Сеан Рассел басқаратын ИРА Армия кеңесімен кездесіп, Дайл Эйреннің үкіметінің өкілеттігі деп санайтын құқықтарды Армия кеңесіне берді, осылайша Ирландияның барлық 32 округіндегі халықтың демократиялық жолмен сайлауы мүмкін болатын жаңа Дайл сайланатын уақытқа дейін. Осыдан бастап ИРА Армия кеңесі өзін Ирландия Республикасының заңды үкіметі деп санады. Ресми Синн Фейн 1969-1970 жылдары және Уақытша Синн Фейн 1986 жылы бас тарту саясатын тоқтатты және қазіргі Ирландия мемлекетінің заңдылығын біртіндеп мойындады; кішігірім Республикалық Синн Фейн Екінші Дайл Ирландияның соңғы заңды заң шығарушы органы болды деген пікірін сақтайды.

Under the terms of the Treaty, a Constituent Assembly was to be elected to draft a Constitution for the Irish Free State to take effect by 6 December 1922. The assembly would also serve as a "Provisional Parliament" to hold the Provisional Government responsible. This election was held on 16 June pursuant to both a resolution by the Second Dáil on 20 May On 8 June 1922, the Second Dáil "adjourned to Friday, 30th June, 1922". The pact negotiators envisaged that the Second Dáil would meet on 30 June and formally appoint the Third Dáil as its successor. The Provisional Government proclamation called for an election "pursuant to the provisions of" the Irish Free State (Agreement) Act, 1922 (passed by the Westminster Parliament in April) and naming 1 July 1922 for the first meeting of the Provisional Parliament. The outbreak of Civil War hostilities on 28 June meant the 30 June meeting did not happen and the 1 July meeting was repeatedly postponed by the Provisional Government until 9 September. Accordingly, when the newly returned TDs first assembled that August, the Speaker yielded the chair to de Valera, who said "Until the moment the Speaker left the Chair, the old Dáil was in session. The new Dáil is in session now. "|group="n" broken by the transition from the First Dáil to the Second Dáil (which effectively opted for the Continental European system where the term of the old Parliament continues all the way until the first meeting of the new one, albeit without adopting the Continental European nomenclature that a dissolution merely triggers a snap election without ending the old Parliament's term), and implicitly by the transition provisions agreed in May–June 1922. In both cases, TDs wanted to guard against a breach in continuity which would happen if the old Dáil had been dissolved but the envisaged election then failed to occur because of a deteriorating security situation. The fact that no explicit transfer of authority took place allowed republicans to claim the Second Dáil remained in existence and that the new constituent assembly/provisional parliament was illegitimate and its name "Third Dáil" a misnomer.#tag:ref|The pact resolution had also said "That constituencies where an election is not held shall continue to be represented by their present Deputies",

In 1925 an anti Treaty IRA convention withdrew its allegiance from the republican government to its own Army Council. Second Dáil TDs had taken an oath of fidelity to the Irish Republic, and Sinn Féin regarded those who implicitly or explicitly endorsed the Treaty or Free State constitution as having violated this oath and thereby vacated their seats. In 1926 de Valera founded Fianna Fáil to take a more pragmatic opposition than Sinn Féin to the Free State, and the following year the party abandoned abstentionism by entering the Free State Dáil. De Valera came to power in 1932 and in 1937 proposed a new Constitution which was adopted by plebiscite, removing to his own satisfaction any remaining reservations about the state's legitimacy. In December 1938, seven of those elected in 1921 who continued to regard the Second Dáil as the last legitimate Dáil assembly, and that all other surviving members had disqualified themselves by taking the oath of allegiance, gathered at a meeting with the IRA Army Council under Seán Russell, and signed over what they believed was the authority of the Government of Dáil Éireann to the Army Council until such a time as a new Dáil could once again be democratically elected by all the people of Ireland in all 32 counties. Henceforth, the IRA Army Council perceived itself to be the legitimate government of the Irish Republic. Official Sinn Féin in 1969–70 and Provisional Sinn Féin in 1986 abandoned abstentionism and began a gradual de facto recognition of the legitimacy of the modern Irish state; the smaller Republican Sinn Féin retains the view that the Second Dáil was the last legitimate Irish legislature.