Кіріспе
Исландиялық ғалым Гисли Палссон - исландиялық антрополог және академик. Ол Исландия университетінің антропология профессоры, бұрын Осло университетінің профессоры. Палссон экологиялық антропология, балық аулау қауымдастықтары, құрып кетуді зерттеу және арктикалық мәдениеттер саласында жұмыс істеді. Ол көптеген кітаптардың авторы немесе редакторы, соның ішінде "Соңғы түрі: Ұлы аукты іздеу және жойылуды ашу" (2024), "Адам заманы: антропоцен дәуірін қалай жасадық және климаттық дағдарысқа қалай себеп болдық" (2020), "Антропология және жаңа генетика" (2007) және "Табиғат, мәдениет және қоғам: өмірге антропологиялық көзқарас" (2016). Ол Майами университетінің океанографиялық ғылымдар саласындағы Розенстиль сыйлығының иегері. Палссон Ұлыбритания мен Ирландияның Корольдік антропологиялық институтының және бұрынғы Швед жоғары оқу орны (SCAS) мүшесі. Ол 2023 жылы "Anthropology Today" журналында "Антропологияның жойылуы" атты қонақ редакциялық мақаласын жазды.
Gísli Pálsson is an Icelandic anthropologist and academic. He is a Professor Emeritus of Anthropology at the University of Iceland, formerly a professor at the University of Oslo. Pálsson has worked in environmental anthropology, fishing communities, extinction studies, and arctic cultures. He is the author or editor of numerous books, including The Last of Its Kind: The Search for the Great Auk and the Discovery of Extinction (2024), The Human Age: How We Created the Anthropocene Epoch and Caused the Climate Crisis (2020), Anthropology and The New Genetic (2007), and Nature, Culture, and Society: Anthropological Perspectives on Life (2016). He is the recipient of the Rosenstiel Award in Oceanographic Science from the University of Miami. Pálsson is a Fellow of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland and, formerly, Swedish Collegium for Advanced Study (SCAS). He authored the guest editorial titled "Anthropologies of Extinction" for Anthropology Today in 2023.
Білім
1949 жылы 22 желтоқсанда туған Палссон Вестман аралдарында өскен. 1972 жылы маусымда Исландия университетінде әлеуметтік ғылымдар бакалавры дәрежесін алды. Ол магистратураны бітірді . 1974 жылы Манчестер университетінде әлеуметтік антропология мамандығы бойынша (экономика) және Ph.D. 1982 жылы шілде айында Тим Ингольдтың жетекшілігімен биология ғылымдары бойынша Д. және Осло университетінің антропология кафедрасында профессор II болып тағайындалды. Палссон Исландия, Канаданың солтүстігінде, Кабо-Верде аралдарында және АҚШ-тың Виргин аралдарында түрлі жерлерде далалық жұмыс жүргізді. Сонымен қатар, ол геномдық антропология саласында нунавут пен Гренландиядағы инуиттер, сондай-ақ исландиялық топтар туралы зерттеулер жүргізді.
Этнографиялық
Алғашқы зерттеулерінде ол Айова штатындағы Э. Пол Дурренбергермен бірге жеке балық аулаудағы жеке балық аулау және табыстылық тұжырымдамаларын зерттеді. Оның жұмысы Исландиялық балық аулау жағдайында дағдыларды игерудің күрделілігін түсіну үшін бүкіл адамды, шебер-жаттығушы қарым-қатынастарын және кеңінен қауымдастықты қараудың маңыздылығын атап көрсетті. Сондай-ақ ол өзінің "Табиғат, мәдениет және қоғам: өмірге антропологиялық көзқарас" атты кітабында адамдар мен қоршаған орта арасындағы күрделі байланысты зерттеді және қоршаған ортаның динамикасын түсінудегі дуалистік парадигманың шектеулерін бағалады. Сонымен қатар, ол Агнар Хельгасонмен Гренландия мен Канададағы инуиттердің көші-қон тарихы мен халықтық құрылымын зерттеді. МТДНҚ бақылау аймағының реттілігін талдау арқылы бұл зерттеу инуиттер популяциясындағы белгілі бір гаплотиптердің таралуын анықтады, бұл ата-бабалар шығу тегін түсіну үшін маңызды әсер етеді. Бұл зерттеулер инуиттерде тек Туле ата-бабалары бар деген тұжырымға қарсы шығып, Дорсет тұрғындарымен араласқан және араласқан тарихын ұсынды. Ол сонымен қатар Исландия халқы үшін құрылған генетикалық, генеалогиялық және медициналық деректер базасын және олардың ішкі контексттегі әсерін зерттеді. Оның зерттеулері қазіргі заманғы биотехнология мен биоинформатиканы коммерциялық, медициналық және ғылыми мақсаттарда пайдалануды қарастырды, сонымен қатар бұл әзірлемелер алған әртүрлі жауаптар мен сын-пікірлерді бағалап, моральдық пікірталастарды түсінудің қажеттілігін атап өтті және ақпараттандырылған қоғамдық шешімдер қабылдау үшін түсінік берді.
Экологиялық антропология
Палссонның экологиялық антропология саласындағы жұмысы геоқоғамдықты зерттейді, планеталық процестер, жанартаулық іс-әрекеттер, тірі организмдер, түрлер тарихы және еріген минералды қосылыстар арасындағы күрделі байланыстарды ашады. Оның зерттеулері Исландия жанартауларында байқалған құбылыстармен дәлелденгендей, тіршіліксіз заттардың өмір сүру қабілетін ашты. Оның зерттеулері антропоцен дәуірінің пайда болуының терең әсерін атап, тұрақтылық ауысуы тақырыбына жарық түсірді. Ол адамзаттың өзгеріп жатқан жағдайына байланысты әлемдік экологиялық өзгерістердің қажеттілігін атап өтіп, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдардағы инновациялық тәсілдер мен бейімделу қажеттілігін атап өтті.
Геномдық антропология
Палссонның зерттеулері геномдық антропология саласына да бағытталған. Антропология мен жеке геномдар саласында ол deCODEme және 23andMe сияқты қызметтердің әсерін бағалады, жеке геномдық ақпаратты қалыптастыруда тұтынушылар мен сарапшылар арасындағы ынтымақтастықты атап өтті. Сонымен қатар, ол генетика мен антропологияның қиылысуын түсінуге ықпал етті және геномдық зерттеулерде, әсіресе Нунавут пен Гренландияда, тұлғалық және тиесілілік туралы жергілікті ұғымдармен айналысудың маңыздылығын атап өтті. Сонымен қатар, ол адам геномын зерттеу салааралық байланыстарды дамытады және табиғат мәдениетінің қарсылығына қарсы шығады деп ұсынды. Маргарет Локпен бірге Палссон "Ғылым табиғат/тәрбие туралы пікірталасты шеше ала ма?" атты кітабында антропология саласындағы онтологиялық және эпистемологиялық ауысуларды зерттеді. Бұл кітапты қарап шыққан Стефан Тиммерманс: "Лок пен Палссон онтологиялық және эпистемологиялық ауысуларды шеберлікпен картаға түсіреді, ал олардың экспозициясы, егер ол біршама жел болса, ойластырылған және көреген". Ол авторлардың "мәдени антропологияның мантиясын мақтанышпен алып жүретінін, оқырмандарға әлеуметтік маңызды екенін ескертетінін" айтты. Палссонның шығармашылығының тағы бір көрнекті аспектісі - раса мен мәдениеттегі құлдықтың суреті. Ол Ханс Джонатанның өмірін "Өзін-өзі ұрлаған адам" кітабында талдады. Ол Уильям және Мэри колледжі жүргізген тарихи антропология бойынша Винсон Сатлив кітап сыйлығын алды және 2017 жылы Таймс әдебиеттік қосымша кітаптарының бірі ретінде аталды.
Таңдалған мақалалар
Палссон, Г. (1994). Теңізде біліктілік. 901927 деген адам. Helgason, A., & Pálsson, G. (1997) дегенді қараңыз. Дауланған тауарлар: модернисттік режимдердің моральдық пейзажы. Корольдік антропологиялық институттың журналы, 451-471. Pálsson, G., & Rabinow, P. (1999) дегендер. Исландия: Адамның геномды зерттеу жөніндегі ұлттық жоба. Қазіргі антропология, 15(5), 1418. Pálsson, G. & Harðardóttir, K. (2002) деген мақалалар бар. Кім үшін ұяшық: биомедицина туралы пікірталастар. Қазіргі антропология, 432), 271301. Pálsson, G. (2008) "Қоғамдық зерттеулер" Геномдық антропология: суықтан қайтып келе ме? Қазіргі антропология, 49), 545568. Pálsson, G. (2009) (ағылш. Өндірістің биоәлеуметтік қатынастары. Қоғам мен тарихтағы салыстырмалы зерттеулер, 51(2), 288313. Pálsson, G., Szerszynski, B., Sörlin, S., Marks, J., Avril, B., Crumley, C., & Weehuizen, R. (2013). Антропоцендегі "Антропос" концепциясын қайта құру: әлеуметтік ғылымдар мен гуманитарлық ғылымдарды жаһандық экологиялық өзгерістерді зерттеуге біріктіру. *Environmental Science & Policy, 28, 313 Pálsson, G., & Swanson, H. A. (Экологиялық ғылым және саясат, 28, 313) (2016 ж.) Жерге қарай: геоәлеуметтік және геосаяси. Экологиялық гуманитарлық ғылымдар, 8 (2), 149-171. Абель, С., Тайсон, Г. Ф. және Палссон, Г. (2019). Құлдықтан босатуға дейін: Данияның Батыс Үндістандағы атау практикасы. Қоғам мен тарихты салыстырмалы зерттеулер, 61), 332365. Lien, M. E., & Pálsson, G. (2021). Адамнан тыс этнография: этнографиялық жұмыстағы "адамнан басқа" Этнос, 86 (1), 1-20.
Pálsson, G., & Swanson, H. A. (2016). Down to earth: geosocialities and geopolitics. Environmental Humanities, 8(2), 149–171. Abel, S., Tyson, G. F., & Pálsson, G. (2019). From enslavement to emancipation: naming practices in the Danish West Indies. Comparative Studies in Society and History, 61(2), 332–365. Lien, M. E., & Pálsson, G. (2021). Ethnography beyond the human: the ‘other than human’in ethnographic work. Ethnos, 86(1), 1–20.