Кіріспе

Вела Лавелла шайқасы - 1943 жылы 15 тамыз - 6 қазан аралығында Жапония империясы мен Жаңа Зеландия мен АҚШ-тың одақтас күштерінің арасында Жаңа Джорджия науқанының соңында болған шайқас. Соломон аралдарындағы Вела Лавелла аралын Тынық мұхиттағы соғыс кезінде Жапон әскерлері басып алған болатын. Мунда нүктесі шайқасынан кейін одақтастар 1943 жылдың соңында, Коломангара аралында жапон әскерлерінің үлкен шоғырлануын айналып өту туралы шешім қабылдағаннан кейін, аралды қайтадан басып алды. 15 тамызда Баракомаға қоныс аударғаннан кейін АҚШ әскерлері жапондықтарды солтүстікке қарай итеріп, жағалау бойымен алға жылды. Қыркүйекте Жаңа Зеландия әскерлері американдықтардан билікті басып алды және олар аралды басып өтіп, солтүстік жағалаудағы шағын жапон гарнизонын қоршап алды. 6 қазанда жапондықтар қалған әскерлерді шығару үшін эвакуациялау операциясын бастады, оның барысында Велла Лавелланың теңіз шайқасы өтті. Аралдың басып алынуынан кейін одақтастар оны маңызды әуе базасына айналдырды, ол Рабаулдағы негізгі жапон базасын азайтуда пайдаланылды.

Өмірбаян

Вела Лавелладағы шайқастар Жаңа Джорджиядағы Мунда нүктесі шайқасынан кейін болды, ол Гуадалканалдан жапондық эвакуациядан кейін соғысты, өйткені одақтастар Операция Картуил жоспарына сәйкес Рабаулға қарай алға жылжи бастады. Мунда алаңында әуеайлақтың АҚШ күштеріне жоғалтуынан кейін жапондықтар Коломангараға кері шегінді, онда олар генерал-майор Нобору Сасакидің қол астында 10 000 - 12 000 адамнан тұратын гарнизон құрды. Мунда нүктесінен кейінгі АҚШ-тың бастапқы жоспарлары Коломангараға шабуыл жасауды көздеді, бірақ АҚШ қолбасшысы адмирал Уильям Холси Коломангараны айналып өтіп, Велла Лавелла аралының оңтүстік-шығыс ұшындағы Баракома маңындағы жер күштерін жаппай пайдалануды шешті. Мунданың солтүстік-батысында орналасқан Велла Лавелла Жаңа Джорджия тізбегіндегі ең солтүстік арал болды және Жапон әскерлеріне қарсы Шортленд аралдары мен Бугенвилл аралдарында болашақ операцияларға қадам басқан. Сондай-ақ, базаны дамыту үшін перспективалар Коломангараға қарағанда жақсы болды. Сонымен қатар, ол Мунда мен Сергей Пойнт қалаларындағы АҚШ әуе базаларына жақын орналасқан, сондықтан жапондық әуе шабуылына қарсы қорғану үшін қажетті әуе көмегін қамтамасыз ету керек еді. Шілде айының соңында шағын барлау тобы Велла Лавеллаға жіберілді, олар Австралиялық жағалауды бақылаушы, Жаңа Зеландиялық миссионер және бірнеше жергілікті тұрғындармен байланысып, Баракома мен оңтүстік-шығыс жағалау туралы ақпарат жинады. Бұл ер адамдар және олардың жергілікті жетекшілері жапондықтармен байланыс жасамай, аралды бір апта бойы зерттеуге тырысты. 31 шілдеде олар Гуадалканалға нысана туралы толық ақпаратпен оралды. Аралдың оңтүстік-шығыс шетіндегі Баракома ауылы қону орны ретінде таңдалды. 12 тамызда әскери-теңіз және әскери қызметкерлерден және 103-ші жаяу әскер полкінен құралған шағын топ Гуадалканал мен Рендова аралынан Баракомаға төрт торпеда қайығының бортына жіберілді. Жолда қайықтар әуе шабуылына ұшырап, бірнеше адам қаза тапты, бірақ олардың экипаждары өздерінің бағытына қарай жалғастыра алды, онда оларды каноэдегі жергілікті тұрғындардың шағын тобы қарсы алды. Жапондықтардың күтілгеннен үлкен күштері жағалауға жақын жерде болғандықтан, 14 тамызда бұл күш 103-ші жаяу әскерден келген әскерлермен күшейтілді. Содан кейін бұл күшке шабуыл жасайтын күш үшін жағалауды белгілеу және ұстау және жақын маңдағы жапон тұтқындарын қамтамасыз ету тапсырылды. Олар кейіннен жеті жапондықты тұтқынға алды.

АҚШ әскерлерінің қонуы

Вела Лавеллаға алғашқы қонуды бригада генерал-майоры Роберт Б. МакКлюрдің басшылығымен 4600 (5800-ге дейін) АҚШ әскерінің қону күштері жасады. Негізгі маневрлік элементтер 35-ші полк ұрыс тобынан келді. Бұл полк полковнигі Эверетт Э. Браунның қолбасшылығында болды. Ол генерал-майор Дж. Лоутон Коллинздің қолбасшылығындағы 25-ші жаяу әскер дивизиясынан алынған және генерал-майор Оскар Грисуолдтың XIV корпусының құрамына кірді. Бұл әскерлер 15 тамызда Гуадалканалдан шыққан контр-адмирал Теодор С. Уилкинсонның қолбасшылығындағы экспедициялық күштің (31-ші арнайы топ) бөлігі ретінде қоныстанды. Экспедициялық күш түрлі кемелерден құралған: жеті эсминецтік транспорт, үш LST, екі су асты кемелерін қуып шығушы және көптеген LCI. 12 кемеден тұратын эсминец экранымен бірге жүрді, ал P40 және Corsair истребителдері әуеде патрульдік бақылау жүргізді. Жапония жауынгерлерге қарсы көптеген "Нуль" және "Вал" ұшақтарын жіберді. Олар LST-ге түскі уақытта шабуыл жасады, бірақ ұшаққа қарсы қарулы қарудың жаппай атысымен қуып кетті. Күннің кешкі уақытында тағы бір әрекет те бұзылып кетті. Жапондық ұшақтарға Кахили маңында бомбалау миссиясын жүргізуді тапсырған АҚШ-тың теңізшілері шабуыл жасады. Кешкісін жапондық торпедалық ұшақтардың шағын тобы LCI-ге сәтсіз шабуыл жасады, ал бірнеше су ұшақтары түн ортасында LST-ге шабуыл жасады. Бұл шабуылдар кезінде америкалықтардың зардаптары аз болды, ешқандай кеме батырмады және тек екі қорғаныс американдық ұшақ атып түсірілді, жапондықтардың 17 мен 44 ұшақ арасында зардап шекті. Алғашқы қону кезінде 12 америкалық өлтіріліп, 50 жарақат алды. Бастапқы ұрыстан кейін американдықтар жағажай орнатқан және қайта жабдықтау операцияларын бастаған. Осы арада жапондықтар қарсы шабуыл жасамай, аралды эвакуациялауды шешті. Аралдың солтүстік-шығыс жағалауындағы Хораниу қаласында эвакуация үшін баржалар қоймасы құрылды. Рабаульден жойғыштардың тобы (Сазанями, Хамаказе, Шигуре және Исоказе, контр-адмирал Мацуджи Иджуиннің қол астында) жөнелтілді, ал Хораниуді қамтамасыз ету үшін күшейту тобы жіберілді. Бұл екі ротадан тұратын 13-ші жаяу әскер полкі, жалпы саны 390 сарбаз, және әскерлердің арнайы теңіз десанттық әскерлері взводы. Гордан Ротман жазғандай, Велла Лавелладағы жапондық күштер 750 адамға жетті. АҚШ-тың алға жылжуынан кейін жапон әскерлері Парасо шығанағы мен Мунди Мунди аралығында шоғырлана бастады. Ол 42 жапон ұшағын атып түсіргенін мәлімдеді.

Жаңа Зеландия әскерлерінің көмегі

Қыркүйек айының ортасында америкалықтарды генерал-майор Харольд Барроуклоудың 3-ші дивизиясының жаңа зеландиялықтары алмастырды. Жаңа Зеландияның 14-бригадасы, бригадалық генерал Лесли Поттердің басшылығымен 3700 адамнан тұратын, жағалау аймақтары арқылы жағалау аймақтары арқылы, шығанақтан шығанаққа дейін, содан кейін әр аймақты патрульдермен тазарту үшін бірнеше амфибиялық операцияларды және ел аралық жүрістерді қолданды. Екі жаяу әскер батальоны, 35-ші және 37-ші, әрқайсысына сегіз десант кемесі бөлінген, 600 күшті жапон гарнизонын тұтқындау үшін қыспақ қозғалысын жүргізді, ал 30-шы жаяу әскер батальоны аралдың оңтүстігіндегі әскерлердің негізгі шоғырлануы айналасында резервте болды. 21 қыркүйекте Маравари жағалауынан шығып, жаңа зеландиялықтар Мату Сорото мен Бороның айналасында алға қарайтын аймақтарды құрды, содан кейін 25 қыркүйекте алға жылжуды бастады. Он күн ішінде жаңа зеландиялықтар 35 -ші жаяу әскер батальоны батыс жағалауға қарай, ал 37 -ші шығысқа қарай жылжыған кезде бірқатар кішігірім іс-қимылдарға ұшырады. Алдын ала, жер қыртысы броньды пайдалануға жол бермеді, ал артиллерияны десантпен жылжытып, жаяу әскерді қолдауға жағалауға сүйрету керек болды. Жапонияның жауынгерлері жақындап келе жатқанда, жау әскерлері жаудың қасына барып, жауды жеңеді. 35-батальон Пакой шығанағына қарай алға жылды, содан кейін Тимела шығанағына қарай құрлық арқылы алға жылды. Осылайша, бірнеше патрульдер жапондықтардың Маркуана шығанағына қарай шегіну жолдарынан айныту үшін алға жылжытылды. Бұл қарауылдар кейіннен тосқауылға түсіп, ажыратылды, содан кейін оларды құтқару үшін екі взвод жіберілді. Олар да қатты қарсылыққа тап болып, кері бұрылуға мәжбүр болды және шабуыл жасау үшін 35-ші батальонға қосылу үшін 37-ші батальонды күту туралы шешім қабылданды. Олар күтіп тұрған кезде, қосымша қарауылдар жіберілді және қоршаудағы қарауылдар жапондық желілерден шығып, ауыр зардап шекті және кейін баржамен құтқарылды. Осы арада 37-ші полктың алға жылжуы, оған берілген көптеген десант кемелерінің істен шығуынан кейін баяулады. Кейіннен олар 35-ші батальонға бөлінген кейбір кемелерді қарыз алып, оларды жапондықтардан ұсталған баржамен толықтырды. 5 қазанда олар ауыр шайқастар кезінде Варамбари шығанағын тазартты. Келесі күні жаңа зеландиялық екі батальон жапондықтарды кішкентай қалтаға қысып, біріктіруге жақын болды, ал 6 қазанның түстен кейін 37-ші батальон ақыры Менде нүктесіне жеткенде, ол одан әрі қысқарды. Марзиана нүктесі маңында жапондарға қарсы үлкен шабуыл жоспарланған болатын және сол түні позицияға ауыр шабуыл жасалды. Алайда жапон ұшақтарының пайда болуы қаруды үндетті, ал түнде жапон гарнизоны аралдан 28 қыркүйек пен 4 қазан аралығында Коломбангарадан шығарылған жерді қайталап, шығарылды.

Жапондықтар кері шегінуі және зардап шеккендер

6 қазанның түнінде және таңертең ерте, контр-адмирал Мацуджи Иджуин үш эсминецтік көлік пен он екі кішкентай кемеден тұратын күшті басқарды, олар Маркуана шығанағындағы Марциана нүктесінен 589 адамды субмариналдар мен көліктермен эвакуациялай алды. Кейіннен Вела Лавелланың солтүстігінде үлкен теңіз шайқасы өтті, алты американдық эсминец тобы Ижуиннің қорғаныс күшін ұстады. Эвакуацияланған әскерлер Бугенвилдегі Буинге қонды. Онда олар Коломбангарадан шығарылған шамамен 12 000 жапондық әскердің көпшілігіне қосылды; олар кейіннен 1943 жылдың аяғынан 1945 жылға дейін аралдағы одақтас күштерге қарсы шайқастарға қатысады. Вела Лавелла маңындағы шайқастарда осы кезеңдегі науқан кезінде 150 АҚШ және Жаңа Зеландия әскерилері мен әскери қызметшілері қаза тапты. Вела Лавелладағы шайқас Арундел аралындағы шайқаспен бір мезгілде өтті, өйткені АҚШ әскерлері Батыс Жаңа Джорджияны қорғады, бұл Жаңа Джорджия науқанының соңы болды. Одан кейін қазына аралдарын қорғау және Бугенвилдегі Торокина мысығында қону операциялары жүргізілді.

Негізгі дамуы

58-ші әскери-теңіз құрылыс батальонының теңізшілері 15 тамызда қонуды бастады және жиі әуе шабуылы кезінде десанттық кемелерді түсіру жұмысына кірісті. Ең бірінші жүк түсірілген бульдозерлер болды, олар суға дейінгі жолдарды салу үшін пайдаланылды, онда керек-жарақты тастап, жағадан және бір-бірінен алыстатуға болады. Сейбилер тамыз айында 14 шақырым жол салды. Олардың келесі міндеті - жер асты ауруханасын және емхананы салу болды. Жер асты радио бөлмесі де салынды. Август айында әуеайлақ тексеріліп, тазартылды, содан кейін қыркүйек айында сигнал мұнарасы, операциялық бөлме, газ қоймалары және персоналға арналған лагерь салынды. Бірінші қону 24 қыркүйекте әуеайлаққа түсірілді. Декабрь айында әуе базасын дамыту жұмыстары жалғасты, соның ішінде алты танкілі "Авгаз танк фермасы" құрылды. Вела Лавелла одақтастардың маңызды әуе базасына айналды, одан олар Рабаулға қарай әуе күшін көрсете алды. Бұл майор Грегори Бойингтонның 214-ші ВМФ және басқа да бөлімшелерінің бас базасы болды. Арал арқылы өтетін арна PT қайықтарының лагунаға өтуіне мүмкіндік беру үшін тереңдетілді. LST үшін пандус салынды, ал Билоадағы жағажай L пішінді ұшымен жаңартылды. Кейіннен су бетін көтеру, суды тереңдету, бағаналар мен кеме түйелерін қосу арқылы жақсартылды. 77-ші әскери-теңіз құрылыс батальоны 25 қыркүйекте жапондық әуе шабуылының ортасында келді. Вела Лавелладағы саяхат кезінде оны 47 рет бомбалады және он адам қаза тапты. Оның басты міндеті Бугенвильдегі науқанға арналған 1000 төсектік аурухана құрылысын салу болды. Бұл бөлмелерге, операциялық бөлмелерге және әкімшілік ғимараттарға кірді. 58-ші әскери-теңіз құрылыс батальоны күніне кесілген ағаш өндіретін ағаш кесу зауытын құрды. 77-ші әскери-теңіз құрылыс батальоны Қазынашылық аралдары мен Бугенвиллдегі науқандардың талаптарын қанағаттандыру үшін тағы екеуін іске қосты. 53-ші әскери-теңіз құрылыс батальонының жасағы 1943 жылдың қарашасы мен 1944 жылдың қаңтары аралығында тағы екі ағаш кесу зауытын жұмыс істеді. АҚШ-тың теңіз құрылыс батальондарының соңғысы 1944 жылдың қаңтарында Вела Лавелладан кетіп, Вела Лавелладағы қондырғылар үшін жауапкершілік 502-ші құрылыс батальонының техникалық қызмет көрсету бөлімшесіне (CBMU) берілді. Құтқару жұмыстары 1944 жылдың мамыр айында басталды, ал ұшу-қону жолағы 1944 жылдың 15 маусымында тасталды. Соңғы тапсырма - танк фермасын бөлшектеу болды. 502-ші КБМУ 1944 жылдың 12 шілдесінде Эмирау аралына кетті.