Музыкалық нотацияның тарихы мен түрлері

Музыкалық нотация – музыканы жазудың түрлі жүйелері. Ноттар, таймалар, ритмдер, үн биіктігін белгілеу. Көне дәуірден бергі тарихы, түрлері мен қолданылуы.

24 мин оқу

100%

Дереккөз: Musical notation — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Музыканың бейнеленуі – музыканы жазудың бір түрі

Музыкалық жазу – бұл музыканы естіп қабылдау арқылы, аспаптармен орындау немесе адам даусымен айту арқылы көру арқылы бейнелеуге арналған кез келген жүйе, оның ішінде үнсіздік кезеңдерін (тыныс таңбалары) көрсететін белгілерді де қамтиды. Сондықтан, музыкалық жазуды оқу және түсіну әрекеті «музыканы оқу» деп аталады. Жазудың түрлері мен әдістері мәдениеттер мен тарих бойында әртүрлі болған, ал көне музыкалық жазбалар туралы көптеген мәліметтер фрагменттер түрінде сақталған. Тіпті бір уақыт аралығында әртүрлі музыкалық стильдер мен мәдениеттер әртүрлі музыкалық жазу әдістерін қолданады. Мысалы, классикалық орындаушылар көбінесе нота тізімін, таяқтарды, уақыт өлшемдерін, тональность белгілерін және ноталарды пайдаланып, шығармаларды жазып, оларды түсіндіреді. Бірақ одан да көптеген жүйелер бар. Мысалы, кәсіби кантри музыкасында Нэшвилл сандық жүйесі негізгі әдіс болып табылады, ал гитара сияқты аспаптар үшін табылатураны қолдану кең таралған. Қолданылатын белгілерге ежелгі және заманауи символдар жатады, олар тасқа қашалып, саз балшыққа түсіріліп, папирусқа немесе пергаментке қаламмен жазылып, сондай-ақ баспа машинасымен (шамамен 1400 жылдары), компьютерлік принтермен (шамамен 1980 жылдары) немесе басқа да баспа және заманауи көшіру технологияларымен жасалған. Көне мәдениеттердің көптегені әуен мен ырғақты бейнелеу үшін символдарды қолданғанмен, олардың ешқайсысы толыққанды болған жоқ, бұл бүгінгі күні олардың музыкасын түсінуді шектеді. Қазіргі батыс жазуының бастауы ортағасырлық Еуропада, христиан шіркеуінің біртұтастыққа ұмтылысынан бастау алды. Шіркеу әртүрлі шіркеулерде бірдей әндерді қолдану үшін қарапайым әндердің әуенін жаза бастады. Музыкалық жазу Ренессанс және Барокко дәуірлерінде одан әрі дамыды. Классикалық кезеңде (1750–1820) және Романтизм дәуірінде (1820–1900) жаңа музыкалық аспаптар технологияларының дамуымен бірге нотация дамыды. 20 және 21 ғасырлардағы заманауи классикалық музыкада музыкалық жазу дамуын жалғастырды, кейбір заманауи композиторлар графикалық жазуды енгізді, ал 1980 жылдардан бері музыканы жазу үшін компьютерлік бағдарламалар қолданылуда. Музыкалық жазу классикалық, халық және дәстүрлі музыканы қоса алғанда, көптеген музыка түрлеріне бейімделді.

Musical notation is any system used to visually represent auditorily perceived music, played with instruments or sung by the human voice through the use of symbols, including notation for durations of absence of sound such as rests. For this reason, the act of deciphering or reading a piece using musical notation, is known as "reading music". The types and methods of notation have varied between cultures and throughout history, and much information about ancient music notation is fragmentary. Even in the same time frames, different styles of music and different cultures use different music notation methods; for example, classical performers most often use sheet music using staves, time signatures, key signatures, and noteheads for writing and deciphering pieces. But even so, there are far more systems just that, for instance in professional country music, the Nashville Number System is the main method, and for string instruments such as guitar, it is quite common for tablature to be used by players. The symbols used include ancient symbols and modern symbols made upon any media such as symbols cut into stone, made in clay tablets, made using a pen on papyrus or parchment or manuscript paper; printed using a printing press (c. 1400s), a computer printer (c. 1980s) or other printing or modern copying technology. Although many ancient cultures used symbols to represent melodies and rhythms, none of them were particularly comprehensive, which has limited today's understanding of their music. The seeds of what would eventually become modern Western notation were sown in medieval Europe, starting with the Christian Church's goal for ecclesiastical uniformity. The church began notating plainchant melodies so that the same chants could be used throughout the church. Music notation developed further during the Renaissance and Baroque music eras. In the classical period (1750–1820) and the Romantic music era (1820–1900), notation continued to develop as new musical instrument technologies were developed. In the contemporary classical music of the 20th and 21st century, music notation has continued to develop, with the introduction of graphical notation by some modern composers and the use, since the 1980s, of computer based score writer programs for notating music. Music notation has been adapted to many kinds of music, including classical music, popular music, and traditional music.

Ежелгі Таяу Шығыс

Музыкалық жазудың ең ерте түрі шамамен 1400 ж.б.д. Вавилонияда (қазіргі Ирак) Ниппур қаласында жасалған клинопись тақташасында табылды. Тақташада музыка орындауға қатысты үзінді нұсқаулар, музыка үшінші гармонияда жазылғандығы және диатоникалық гамма қолданылғандығы көрсетілген. 1250 ж.б.д. жасалған тақташада жазудың көбірек дамыған түрі бейнеленген. Бұл жазу жүйесінің мағынасын түсіндіру әлі де даулы болғанымен, оның лираның ішектерінің атауларын көрсетіп, олардың құбылысын басқа тақташаларда сипаттағаны анық. Бұл тақташалар фрагменттер болғанымен, әлемдегі ең ерте жазылған мелодияларды құрайды.

Ежелгі Грекия

Ежелгі грек музыка жазуы кем дегенде б.з.д. 6 ғасырдан бастап шамамен б.з. 4 ғасырына дейін қолданыста болды; тек бір толық шығарма (Сейкилос эпитафи) және осы жазуды пайдаланатын бірнеше фрагменттер ғана сақталған. Ән музыкасының жазуындағы дыбыс биіктігін көрсететін әріптер мәтіннің буындарының үстіне орналастырылған. Ритм тек қарапайым түрде, ұзын және қысқа белгілермен көрсетілген. Сейкилос эпитафисі б.з.б. 2 ғасырдан б.з. 2 ғасырына дейін әртүрлі мерзімдерге жатқызылған. Криттік Месомедтің үш гимні қолжазба түрінде сақталған. Б.з.б. 2 ғасырға жататын Дельфий гимндері де осы жазуды қолданады, бірақ олар толық сақталмаған. Ежелгі грек жазуы Батыс Рим империясының құлдырау кезінде қолданыстан шығып қалған сияқты.

Византия империясы

Византиялық музыка бұрынғыда сарайлық рәсімдерге арналған музыканы қамтыды, бірақ қазір тек әртүрлі православие дәстүрлеріндегі монодикалық (монофониялық) ән айту ретінде сақталған (Византиялық дөңгелек нотациясымен жазылған, мысалы, Макарийдің грек мәтіні румын тіліне аударылып, кириллицаға түсірілген анастасиматирионына қараңыз). 6-шы ғасырдан бері грек теориялық категориялары (мелос, генос, гармония, система) Византиялық музыканы түсіну және жеткізуде маңызды рөл атқарды, әсіресе Дамаск дәстүрі Персия музыкасының әсерімен салыстыратын исламға дейінгі Таяу Шығысқа зор әсер етті. Ең ерте дәлел – грек тропологиясының папирус үзінділері. Бұл үзінділерде тек гимн мәтіні модальдық белгі немесе кілтпен (мысалы, эхос плагиос протос үшін "ΠΛ Α" немесе эхос девтерос үшін "Β") берілген. Батыс нотациясынан өзгеше, 10-шы ғасырдан бері қолданылатын Византиялық неумалар әрқашан модальдық қадамдармен байланысты болды (сол модальдық дәреже, бір дәреже төмен, екі дәреже жоғары және т.б.) осы кілтқа немесе модальдық кілтке қатысты (модальдық белгілер). Бастапқыда осы кілт немесе әдеттегі әуеннің басы эхос шеңберіндегі белгілі бір әуендік үлгіні көрсету үшін жеткілікті болды. Экфонетикалық нотациядан басқа, ол тек лекционарийлердегі жазба сабақтарында қолданылатын формулаларды көрсету үшін ғана қолданылды, мелодикалық нотация 9-шы және 10-шы ғасырларда ғана дамыды, онда мәтіннің белгілі бір буынының астына тета (θ), оксия (/) немесе дипле (//) жазылды, егер ұзақ мелизм күтілсе. Бұл алғашқы форма "тета" немесе "қос белгі" деп аталды. Бүгінде осы нотацияның эволюциясын грек монастырь ән кітаптарында, мысалы, стихерарион мен гермологионда зерттеуге болады (Шартр нотациясы көбінесе Афон тауы мен Константинопольде, Койслин нотациясы Иерусалим және Александрия патриархаттарында қолданылды), ал тағы бір жестикалық нотация бастапқыда Константинополь соборлық рәсімінің асматиконы (хор кітабы) және контакарионы (солист немесе монофонаристің кітабы) үшін қолданылды. Бізге жеткен ең ерте кітаптар – славян тіліндегі кондакарлар, оларда Кондакариялық нотация деп аталатын нотация жүйесі қолданылған. Грек әліпбиі сияқты, белгілер солдан оңға қарай орналасқан (бірақ кейбір сириялық қолжазбалардағыдай бағыты өзгертілуі мүмкін). Ритм мәселесі толығымен херономияға негізделген (әртүрлі ән кітаптарынан алынған "үлкен белгілер" деп аталатын түсінік). Бұл үлкен белгілер (μεγάλα σήμαδια) соборлық рәсімнің хор жетекшілерінің ишараларымен берілген жақсы танымал әуендік фразаларды көрсетті. Олар бұрын ауызша дәстүрдің бір бөлігі ретінде болды, Кондакариялық нотацияны дамытып, 13-шы ғасырда Византиялық дөңгелек нотациясына әмбебап нотация жүйесі ретінде енгізілді. Бүгінде Батыс және Шығыс неумаларының басты айырмашылығы – Шығыс нотациялық символдары абсолютті емес, "дифференциалдық", яғни олар биіктік қадамдарын (көтерілу, төмендеу немесе сол қадамда) көрсетеді, ал музыканттар ағымдағы нотадан және партитурадан дұрыс интервалды анықтай алады. Бұл қадамдық символдар немесе жақсырақ айтқанда "фоникалық неумалар" щетка соққандай көрінеді және қазіргі грек тілінде gántzoi ('ілмектер') деп аталады. Биіктік кластары немесе модальдық кілттер (әдетте модальдық белгілермен жатталады) тек осы неумалардың арасында (көбінесе қызыл сиямен жазылған қолжазбаларда) жазбаша түрде көрсетіледі. Қазіргі заманғы нотацияда олар тек қосымша еске салу ретінде қызмет етеді және қажет болған жағдайда модальдық және темптік нұсқаулар қосылады. Пападикалық нотацияда медиалдық белгілер әдетте басқа эхосқа уақытша ауысуды білдіреді. "Үлкен белгілер" бір кездері херономикалық белгілермен байланысты болған; қазіргі заманғы түсіндірмелерге сәйкес олар Византиялық ән-күйде маңызды болып табылатын әшекейлер мен микротоналдық тартымдылықтар (жарты тоннан кіші биіктіктегі өзгерістер) ретінде түсініледі. Мадитостың Хризантосынан бері "сольфедж" (параллаге) үшін pá, vú, ghá, dhi, ké, zō, nē деген жеті стандартты нота атауы қолданылады, ал ескі тәжірибеде әлі де төрт эхостың төрт енхематасы немесе интонациялық формулалары қолданылады, аутентикалық немесе кириои жоғары бағытта, ал плагал немесе плагиой төмен бағытта (Пападикалық Октоэхос). Ву және зодан басқа, олар ре, ми, фа, соль, ла, си, до сияқты батыс сольмизациялық буындарына сәйкес келеді. Византиялық музыкада сегіз табиғи, темперленбеген гаммалар қолданылады, олардың элементтері тек Ēkhoi, "дыбыстар" арқылы анықталады, сондықтан әр нотаның абсолютті биіктігі әр уақытта, қолданылатын Ēkhos-қа байланысты сәл өзгеруі мүмкін. Византиялық нотациясы әлі де көптеген православие шіркеулерінде қолданылады. Кейде әншілер Батыс немесе Киевтік нотациясына түсірілген нұсқаларды да қолданады, сонымен қатар жадтан әкелінетін және тәжірибеден туындаған табиғи гаммаларға "сығанады", бірақ тіпті Хризантостың реформасынан кейінгі жаңа неума басылымдарында да көптеген егжей-тегжейлі мәліметтер дәстүрлі шеберлер мен олардың тәжірибесіне байланысты ауызша дәстүрден ғана белгілі.

Byzantine music once included music for court ceremonies, but has only survived as vocal church music within various Orthodox traditions of monodic (monophonic) chant written down in Byzantine round notation (see Macarie's anastasimatarion with the Greek text translated into Romanian and transliterated into Cyrillic script). Since the 6th century, Greek theoretical categories (melos, genos, harmonia, systema) played a key role to understand and transmit Byzantine music, especially the tradition of Damascus had a strong impact on the pre Islamic Near East comparable to the impact coming from Persian music. The earliest evidence are papyrus fragments of Greek tropologia. These fragments just present the hymn text following a modal signature or key (like "ΠΛ Α" for echos plagios protos or "Β" for echos devteros). Unlike Western notation, Byzantine neumes used since the 10th century were always related to modal steps (same modal degree, one degree lower, two degrees higher, etc.) in relation to such a clef or modal key (modal signatures). Originally this key or the incipit of a common melody was enough to indicate a certain melodic model given within the echos. Next to ekphonetic notation, only used in lectionaries to indicate formulas used during scriptural lessons, melodic notation developed not earlier than between the 9th and the 10th century, when a theta (θ), oxeia (/) or diple (//) were written under a certain syllable of the text, whenever a longer melisma was expected. This primitive form was called "theta" or "diple notation". Today, one can study the evolution of this notation in Greek monastic chant books like those of the sticherarion and the heirmologion (Chartres notation was rather used on Mount Athos and Constantinople, Coislin notation within the patriarchates of Jerusalem and Alexandria), while there was another gestic notation originally used for the asmatikon (choir book) and kontakarion (book of the soloist or monophonaris) of the Constantinopolitan cathedral rite. The earliest books which have survived, are "kondakars" in Slavonic translation which already show a notation system known as Kondakarian notation. Like the Greek alphabet notational signs are ordered left to right (though the direction could be adapted like in certain Syriac manuscripts). The question of rhythm was entirely based on cheironomia (the interpretation of so called great signs which derived from different chant books). These great signs (μεγάλα σῃμάδια) indicated well known melodic phrases given by gestures of the choirleaders of the cathedral rite. They existed once as part of an oral tradition, developed Kondakarian notation and became, during the 13th century, integrated into Byzantine round notation as a kind of universal notation system. Today the main difference between Western and Eastern neumes is that Eastern notation symbols are "differential" rather than absolute, i. e., they indicate pitch steps (rising, falling or at the same step), and the musicians know to deduce correctly, from the score and the note they are singing presently, which correct interval is meant. These step symbols themselves, or better "phonic neumes", resemble brush strokes and are colloquially called gántzoi ('hooks') in modern Greek. Notes as pitch classes or modal keys (usually memorised by modal signatures) are represented in written form only between these neumes (in manuscripts usually written in red ink). In modern notation they simply serve as an optional reminder and modal and tempo directions have been added, if necessary. In Papadic notation medial signatures usually meant a temporary change into another echos. The so called "great signs" were once related to cheironomic signs; according to modern interpretations they are understood as embellishments and microtonal attractions (pitch changes smaller than a semitone), both essential in Byzantine chant. Since Chrysanthos of Madytos there are seven standard note names used for "solfège" (parallagē) pá, vú, ghá, dhi, ké, zō, nē, while the older practice still used the four enechemata or intonation formulas of the four echoi given by the modal signatures, the authentic or kyrioi in ascending direction, and the plagal or plagioi in descending direction (Papadic Octoechos). With exception of vú and zō they do roughly correspond to Western solmization syllables as re, mi, fa, sol, la, si, do. Byzantine music uses the eight natural, non tempered scales whose elements were identified by Ēkhoi, "sounds", exclusively, and therefore the absolute pitch of each note may slightly vary each time, depending on the particular Ēkhos used. Byzantine notation is still used in many Orthodox Churches. Sometimes cantors also use transcriptions into Western or Kievan staff notation while adding non notatable embellishment material from memory and "sliding" into the natural scales from experience, but even concerning modern neume editions since the reform of Chrysanthos a lot of details are only known from an oral tradition related to traditional masters and their experience.

13 ғасырдағы Таяу Шығыста

1252 жылы Сафи әл-Дин әл-Урмави музыкалық нотацияның бір түрін жасады, онда ырғақтар геометриялық түрде бейнеленген. Көптеген келесі ырғақ зерттеушілері графикалық геометриялық нотацияны дамытуға тырысты. Мысалы, 1987 жылы Кьелл Густафсон ұқсас геометриялық жүйені жариялады, оның әдісі ырғақты екі өлшемді график түрінде көрсетеді.

Қазіргі заманғы персоналдың жазуы

Қазіргі заманғы музыка жазуын әлемдегі әртүрлі жанрдағы музыканттар қолданады. Таяқша (немесе британдық ағылшын тілінде stave) 5 параллель горизонталь сызықтан тұрады, ол ноталардың сызықтарға (яғни қиылысу арқылы), сызықтар арасындағы бос орындарға (яғни аралықтарда) немесе таяқшаның жоғары және төменгі жағындағы кішкентай қосымша сызықтар арқылы белгіленетін биіктіктерді көрсету үшін негіз болып табылады. Ноталық жазу солдан оңға қарай оқылады, бұл оңнан солға қарай жазылатын тілдер үшін музыканы орналастыруды қиындатады. Нотаның биіктігі таяқшадағы нота басының тік орналасуымен көрсетіледі және кездейсоқ белгілермен өзгертілуі мүмкін. Ұзақтығы (нотаның ұзындығы немесе құны) нота басының пішінімен немесе нота сабағына арқалықтар немесе жалаушалар қосылуымен көрсетіледі. Сабағы жоқ қуыс овал – толық нота немесе семибреве, екі жағында бір немесе екі тік сызығы бар қуыс тіктөртбұрыш немесе сабағы жоқ қуыс овал – екі есе толық нота немесе бреве. Сабағы бар қуыс овал – жарты нота немесе миним. Қатты овалдар әрқашан сабағымен келеді және төрттен бір ноталарды (кротчеттер) немесе қосымша арқалықтармен немесе жалаушалармен кішігірім бөлімдерді көрсете алады. Нүктелер мен байланыстар сияқты қосымша белгілер нотаның ұзақтығын ұзартуы мүмкін. Жазылған музыканың таяқшасы әдетте кілтпен басталады, ол таяқшаның биіктік диапазонын көрсетеді. Үшінші кілт немесе G кілті бастапқыда G әрпі болған және бес сызықты таяқшаның екінші сызығын ортаңғы C-ден жоғары G нотасы ретінде анықтайды. Бас кілт немесе F кілті екінші сызықты ортаңғы C-ден төмен F нотасы ретінде анықтайды. Үшінші және бас кілттері ең көп қолданылатын болса да, ортаңғы C-ді анықтайтын басқа кілттер кейбір аспаптар үшін қолданылады, мысалы, альт кілті (виола және альт тромбоны үшін) және тенор кілті (кейбір виолончель, фагот, тенор тромбоны және контрабас музыкасы үшін қолданылады). Кейбір аспаптар негізінен бір кілтті пайдаланады, мысалы, скрипка және флейта үшін үшінші кілт, ал контрабас және туба үшін бас кілт. Кейбір аспаптар, мысалы, фортепиано және орган, әдетте үшінші және бас кілттерін бірге пайдаланады. Кілттен кейін кілт таңбасы келеді, ол 0-ден 7-ге дейінгі диездер (#) немесе бемольдер (♭) белгілерінің тобы болып табылады, олар шығарманың немесе әннің тональдығын көрсетеді, осы шығарманың немесе әннің барлық бөлігінде белгілі бір ноталар диездік немесе бемольдік екенін көрсетеді, егер кездейсоқ белгілермен басқаша көрсетілмесе. Нотаның алдына бемоль (♭) белгісі қойылса, нотаның биіктігі жарты тонға төмендейді. Сол сияқты, диез белгісі (#) биіктікті жарты тонға көтереді. Мысалы, D нотасына қойылған диез оны D♯-қа көтереді, ал бемоль D♭-қа төмендетеді. Екі диез және екі бемоль сирек кездеседі, бірақ олар қолданылады. Екі диез нотаның биіктігін екі жарты тонға көтереді, ал екі бемоль екі жарты тонға төмендетеді. Нотаның алдына қойылған натураль белгісі сол нотаны "натуральды" күйінде қалпына келтіреді, яғни кілт таңбасынан немесе кездейсоқ белгіден қолданылған кез келген диез немесе бемоль жойылады. Кейде музыкантқа қажетті биіктікті еске салмау үшін техникалық тұрғыдан қажет емес жағдайда әдепкі кездейсоқ белгі қолданылады. Кілт таңбасынан кейін уақыт өлшемі келеді. Уақыт өлшемі әдетте екі саннан тұрады, ең көп таралғандарының бірі – жоғарғы "4", ол бір өлшемде төрт соққы бар екенін көрсетеді (бұл соны да деп атайды). Төменгі "4" әрбір соққының төрттен бір нота екенін көрсетеді. Өлшемдер шығарманы соққылар топтарына бөледі, ал уақыт өлшемі осы топтамаларды анықтайды. "4/4" өлшемі соншалықты жиі қолданылады, сондықтан оны "жалпы уақыт" деп те атайды және оны сандар емес, арнайы белгімен көрсетуге болады. Басқа жиі қолданылатын уақыт өлшемдері: 3/4 (әрбір соққы төрттен бір нотадан тұратын бір өлшемде үш соққы); 2/4 (әрбір соққы төрттен бір нотадан тұратын бір өлшемде екі соққы); 6/8 (әрбір соққы сегізден бір нотадан тұратын бір өлшемде алты соққы) және 12/8 (әрбір соққы сегізден бір нотадан тұратын бір өлшемде он екі соққы; практикада сегізден бір ноталар әдетте үш сегізден бір нотадан тұратын төрт топқа бөлінеді. 6/8 және 12/8 – күрделі уақыт өлшемдері). Көптеген басқа уақыт өлшемдері де бар, мысалы, 5/4, 7/8, 9/8 және т.б. Классикалық дәуірдегі көптеген қысқа классикалық музыкалық шығармалар мен дәстүрлі музыка мен танымал музыканың әндері шығарманың көп бөлігінде немесе барлығында бір уақыт өлшемін пайдаланады. Романтикалық музыка дәуіріндегі және одан кейінгі музыка, әсіресе қазіргі классикалық музыка және прогрессивті рок сияқты рок музыка жанрлары, аралас уақыт өлшемін пайдалана алады; әндер немесе шығармалар бір уақыт өлшемінен екіншісіне ауысады, мысалы, 4/4 және 3/4 өлшемдері арасында кезектеседі.

Modern music notation is used by musicians of many different genres throughout the world. The staff (or stave, in British English) consists of 5 parallel horizontal lines which acts as a framework upon which pitches are indicated by placing oval note heads on (ie crossing) the staff lines, between the lines (ie in the spaces) or above and below the staff using small additional lines called ledger lines. Notation is read from left to right, which makes setting music for right to left scripts difficult. The pitch of a note is indicated by the vertical position of the note head within the staff, and can be modified by accidentals. The duration (note length or note value) is indicated by the form of the note head or with the addition of a note stem plus beams or flags. A stemless hollow oval is a whole note or semibreve, a hollow rectangle or stemless hollow oval with one or two vertical lines on both sides is a double whole note or breve. A stemmed hollow oval is a half note or minim. Solid ovals always use stems, and can indicate quarter notes (crotchets) or, with added beams or flags, smaller subdivisions. Additional symbols such as dots and ties can lengthen the duration of a note. A staff of written music generally begins with a clef, which indicates the pitch range of the staff. The treble clef or G clef was originally a letter G and it identifies the second line up on the five line staff as the note G above middle C. The bass clef or F clef identifies the second line down as the note F below middle C. While the treble and bass clef are the most widely used, other clefs, which identify middle C, are used for some instruments, such as the alto clef (for viola and alto trombone) and the tenor clef (used for some cello, bassoon, tenor trombone, and double bass music). Some instruments use mainly one clef, such as violin and flute which use treble clef, and double bass and tuba which use bass clef. Some instruments, such as piano and pipe organ, regularly use both treble and bass clefs. Following the clef, the key signature is a group of 0 to 7 sharp (♯) or flat (♭) signs placed on the staff to indicate the key of the piece or song by specifying that certain notes are sharp or flat throughout the piece, unless otherwise indicated with accidentals added before certain notes. When a flat (♭) sign is placed before a note, the pitch of the note is lowered by one semitone. Similarly, a sharp sign (♯) raises the pitch by one semitone. For example, a sharp on the note D would raise it to D♯ while a flat would lower it to D♭. Double sharps and double flats are less common, but they are used. A double sharp is placed before a note to make it two semitones higher, a double flat two semitones lower. A natural sign placed before a note renders that note in its "natural" form, which means that any sharp or flat applied to that note from the key signature or an accidental, is cancelled. Sometimes a courtesy accidental is used in music where it is not technically required, to remind the musician of what pitch is required. Following the key signature is the time signature. The time signature typically consists of two numbers, with one of the most common being The top "4" indicates that there are four beats per measure (also called bar). The bottom "4" indicates that each of those beats are quarter notes. Measures divide the piece into groups of beats, and the time signatures specify those groupings. is used so often that it is also called "common time", and it may be indicated with rather than numbers. Other frequently used time signatures are (three beats per bar, with each beat being a quarter note); (two beats per bar, with each beat being a quarter note); (six beats per bar, with each beat being an eighth note) and (twelve beats per bar, with each beat being an eighth note; in practice, the eighth notes are typically put into four groups of three eighth notes. is a compound time type of time signature). Many other time signatures exist, such as , , , , , and so on. Many short classical music pieces from the classical era and songs from traditional music and popular music are in one time signature for much or all of the piece. Music from the Romantic music era and later, particularly contemporary classical music and rock music genres such as progressive rock and the hardcore punk subgenre mathcore, may use mixed meter; songs or pieces change from one meter to another, for example alternating between bars of and
Directions to the player regarding matters such as tempo (e. g., Allegro, Andante, Largo, Vif, Lent, Modérément, Presto, etc. ), dynamics (pianississimo, pianissimo, piano, mezzopiano, mezzoforte, forte, fortissimo, fortississimo, etc.) appear above or below the staff. Terms indicating the musical expression or "feel" to a song or piece are indicated at the beginning of the piece and at any points where the mood changes (e. g., "Slow March", "Fast Swing", "Medium Blues", "Fougueux", "Feierlich", "Gelassen", "Piacevole", "Con slancio", "Majestic", "Hostile" etc.) For vocal music, lyrics are written near the pitches of the melody. For short pauses (breaths), retakes (retakes are indicated with a ' mark) are added. In music for ensembles, a "score" shows music for all players together, with the staves for the different instruments and/or voices stacked vertically. The conductor uses the score while leading an orchestra, concert band, choir or other large ensemble. Individual performers in an ensemble play from "parts" which contain only the music played by an individual musician. A score can be constructed from a complete set of parts and vice versa. The process was laborious and time consuming when parts were hand copied from the score, but since the development of scorewriter computer software in the 1980s, a score stored electronically can have parts automatically prepared by the program and quickly and inexpensively printed out using a computer printer.

Ойыншыға темп (мысалы, Allegro, Andante, Largo, Vif, Lent, Modérément, Presto және т.б.), динамика (pianississimo, pianissimo, piano, mezzopiano, mezzoforte, forte, fortissimo, fortississimo және т.б.) сияқты мәселелер бойынша нұсқаулар таяқшаның жоғары немесе төменгі жағында көрсетіледі. Әуеннің немесе шығарманың музыкалық экспрессиясын немесе "сезімін" көрсететін терминдер шығарманың басында және көңіл күйі өзгеретін кез келген жерде көрсетіледі (мысалы, "Баяу марш", "Жылдам свинг", "Орташа блюз", "Fougueux", "Feierlich", "Gelassen", "Piacevole", "Con slancio", "Majestic", "Hostile" және т.б.). Дауыстық музыка үшін әуеннің биіктігіне жақын жерде сөздер жазылады. Ұзақ үзілістер үшін (тыныс алу үшін) қайталаулар (қайталаулар ' белгісімен көрсетіледі) қосылады. Ансамбль үшін музыкада "ноталар жинағы" барлық ойнаушылардың музыкасын бірге көрсетеді, мұнда әртүрлі аспаптар мен/немесе дауыстардың таяқшалары тік бойымен жинақталады. Дирижер оркестрге, духовой оркестрге, хорға немесе басқа ірі ансамбльге жетекшілік ететін кезде ноталар жинағын пайдаланады. Ансамбльдегі жеке орындаушылар тек жеке музыкант ойнайтын музыканы қамтитын "ноталар" бойынша ойнайды. Ноталар жинағы толық ноталар жинағынан құрастырылуы мүмкін және керісінше. Ноталар қолмен жазылған кезде бұл процесс еңбекке талап ететін және уақытты көп алатын болды, бірақ 1980 жылдары ноталар жазу бағдарламалық құралы пайда болғаннан бері электрондық түрде сақталған ноталар жинағын бағдарлама автоматты түрде дайындап, компьютерлік принтерде жылдам және арзан басып шығаруға болады.

Қызметкерлердің белгіленуі бойынша өзгерістер

Перкуссиялық нотация ережелері перкуссиялық аспаптардың кең ауқымына байланысты әртүрлі. Перкуссиялық аспаптар әдетте екі топқа бөлінеді: биіктігі бар (мысалы, глокеншпиль немесе түтікшелі қоңыраулар) және биіктігі жоқ (мысалы, бас барабан және литавра). Биіктігі жоқ перкуссиялық аспаптарды белгілеу әлдеқайда аз стандартталған. Биіктігі бар аспаптар үшін стандартты батыс классикалық нотация биіктік пен ырғақты көрсету үшін қолданылады. Жалпы, биіктігі жоқ перкуссиялық аспаптарды белгілеу үшін бес сызықты нота тақтасы қолданылады, мұнда әртүрлі сызықтар мен аралықтар әртүрлі барабан жиынтығының аспаптарын көрсетеді. Ритмді көрсету үшін стандартты батыс ритмикалық нотация қолданылады. Фигуралы бас нотациясы Барокко дәуіріндегі бас-континуо партияларында пайда болды. Ол аккордеон нотациясында да кеңінен қолданылады. Музыканың бас ноталары, қалыпты түрде, сандар мен басқа да белгілермен бірге жазылады, олар клавесинист, органшы немесе лютнист қандай аккордты импровизациялау керектігін анықтайды. Алайда, ол гармонияның нақты биіктігін көрсетпейді, оны орындаушының импровизациялауына қалдырады. Аккордтық тақта (lead sheet) әуен, ән мәтіні және гармонияны ғана көрсетеді, бір нота тақтасында аккордтар ән мәтінінің үстіне, ал ән мәтіні төмен орналастырылады. Ол әннің қалай аранжировкалануы немесе орындалуы керектігін нақтыламастан, танымал әннің маңызды элементтерін бейнелеу үшін қолданылады. Аккордтық диаграмма (chord chart) немесе «чарт» мелодиялық немесе дауыс жетекші ақпаратты аз немесе мүлдем қамтымайды, бірақ аккордтық прогрессия туралы негізгі гармоникалық ақпаратты ұсынады. Кейбір аккордтық диаграммаларда ритмикалық ақпарат та бар, ол толық соққылар үшін слэш нотациясы және ырғақтар үшін ритмикалық нотация арқылы көрсетіледі. Бұл джаз немесе басқа да танымал музыканы орындайтын кәсіби студиялық музыканттар қолданатын жазба музыканың ең көп таралған түрі және негізінен ырғақ секциясы үшін (әдетте фортепиано, гитара, бас және барабандар) арналған. Әндерге арналған қарапайым аккордтық диаграммаларда тек аккордтардың өзгеруі көрсетілуі мүмкін, олар ән мәтінінің үстіне орналасады. Мұндай диаграммалар әуенді бұрыннан білуді талап етеді және орындау кезінде немесе бейресми топтық ән айтуда еске түсіру ретінде қолданылады. Ритм секциясында сүйемелдеушілерге арналған кейбір аккордтық диаграммаларда тек аккордтық прогрессия ғана болады. Пішін ноталары жүйесі кейбір шіркеу әндерінің жинақтарында, ноталық музыкада және ән кітаптарында, әсіресе АҚШ-тың оңтүстігінде кездеседі. Стандартты эллипс тәрізді нота басының орнына, нотаның орнын үлкен гаммада көрсету үшін әртүрлі пішінді нота бас нүктелері қолданылады. "Сакред Харп" пішін ноталарын пайдаланатын ең танымал ән жинақтарының бірі.

Percussion notation conventions are varied because of the wide range of percussion instruments. Percussion instruments are generally grouped into two categories: pitched (e. g. glockenspiel or tubular bells) and non pitched (e. g. bass drum and snare drum). The notation of non pitched percussion instruments is less standardized. Pitched instruments use standard Western classical notation for the pitches and rhythms. In general, notation for unpitched percussion uses the five line staff, with different lines and spaces representing different drum kit instruments. Standard Western rhythmic notation is used to indicate the rhythm. Figured bass notation originated in Baroque basso continuo parts. It is also used extensively in accordion notation. The bass notes of the music are conventionally notated, along with numbers and other signs that determine which chords the harpsichordist, organist or lutenist should improvise. It does not, however, specify the exact pitches of the harmony, leaving that for the performer to improvise. A lead sheet specifies only the melody, lyrics and harmony, using one staff with chord symbols placed above and lyrics below. It is used to capture the essential elements of a popular song without specifying how the song should be arranged or performed. A chord chart or "chart" contains little or no melodic or voice leading information at all, but provides basic harmonic information about the chord progression. Some chord charts also contain rhythmic information, indicated using slash notation for full beats and rhythmic notation for rhythms. This is the most common kind of written music used by professional session musicians playing jazz or other forms of popular music and is intended primarily for the rhythm section (usually containing piano, guitar, bass and drums). Simpler chord charts for songs may contain only the chord changes, placed above the lyrics where they occur. Such charts depend on prior knowledge of the melody, and are used as reminders in performance or informal group singing. Some chord charts intended for rhythm section accompanists contain only the chord progression. The shape note system is found in some church hymnals, sheet music, and song books, especially in the Southern United States. Instead of the customary elliptical note head, note heads of various shapes are used to show the position of the note on the major scale. The Sacred Harp is one of the most popular tune books using shape notes.

Корея

Жонгганбо – Ұлы Седжон заманында жасалған дәстүрлі музыкалық нотация жүйесі. Бұл Шығыс Азиядағы ритм, тұмсық және уақытты көрсететін алғашқы жүйе болды. Кореяның дәстүрлі музыкасының түрлерінің ішінде Жонгганбо нақты бір жанрға, Жонг ак (정악, 正樂) жанрына бағытталған. Жонгганбо тұмсықты "жонгган" деп аталатын тіктөртбұрышқа жазу арқылы анықтайды. Әрбір жонгган – бір соққы, және ол жарты соққы, ширек соққы және одан да ұсақ соққыларды көрсету үшін екіге, үшке немесе одан да көп бөлікке бөлінеді. Сонымен қатар, әшекейлерді көрсететін көптеген белгілер де бар. Олардың көпшілігін кейінірек Ки су Ким жасаған.

Үндістан

Самаведа мәтінінде (б.з.д. 1200 – б.з.д. 1000) ноталанған әуендер бар, және олар, мүмкін, әлемдегі ең ежелгі сақталған әуендер. Музыкалық нотация әдетте Самаведа мәтіні жолының үстінде, кейде ішінде жазылады, Самаведалық саха (мектеп) бойынша әріптік немесе сандық түрде. Үндістандық ғалым және музыкалық теоретик Пингала (б.з.д. 200 шамасында) өзінің Чанда Сутрасында санскрит поэзиясындағы өлшемдерді көрсету үшін ұзын және қысқа буынды білдіретін белгілерді қолданған. Тамилнадтағы Кудумиянмалайдағы шамамен 7–8 ғасырлардағы тас жазуда музыкалық нотацияның ерте мысалы кездеседі. Оны алғаш археолог-эпиграфист Д. Р. Бхандаркар анықтап, жариялаған. VII ғасырдың Паллава грантха жазуымен жазылған, ол тікбұрышты тас бетіне (шамамен 13х14 фут) жазылған 38 көлденең жолдан тұрады. Әр жол 64 таңбадан (музыкалық ноталарды көрсететін таңбалар) тұрады, олар төрт нотадан тұратын топтарға біріктірілген. Жеті нотаның негізгі таңбалары – "sa ri ga ma pa dha ni" – дауыстылар a, i, u, e арқылы толықтырылады. Мысалы, "sa" орнына "sa", "si", "su" немесе "se" қолданылады. Сол сияқты, "ri" орнына "ra", "ri", "ru" немесе "re" қолданылады. Көлденең жолдар нотацияны 7 бөлімге бөледі. Әр бөлімде 4–7 жолдан нотация бар, олардың тақырыбы музыкалық "режимін" көрсетеді. Бұл режимдер кем дегенде 6 ғасырдан бері танымал болған болуы мүмкін және кейін дамыған үнді "рага" жүйесіне енген. Бірақ осы нотациядағы кейбір ерекшеліктер ғалымдар тарапынан нақты шешім таба алмаған бірнеше түсіндірмелерге ие болды. Үнді рагасының нотациясында саргам деп аталатын сольфеджге ұқсас жүйе қолданылады. Батыс сольфеджіндегідей, негізгі гамманың жеті негізгі биіктігінің атаулары бар (Шаджа, Ришабха, Гандара, Мадхьяма, Панчама, Дхаивата және Нишада, көбінесе Sa Re Ga Ma Pa Dha Ni деп қысқартылады). Кез келген гамманың тоникасы Sa деп аталады, ал доминантасы Pa. Sa кез келген гаммада бекітілген, ал Pa одан жоғары бесіншіде бекітіледі (тең темпераментті бесінші емес, пифагорлық бесінші). Бұл екі нота ачала свар ("бекітілген ноталар") деп аталады. Қалған бес нотаның әрқайсысы – Re, Ga, Ma, Dha және Ni – "табиғи" (шуддха) биіктікті алуы мүмкін, ол стандартты үлкен гаммадағы биіктігімен бірдей (осылайша, шуддха Re, гамманың екінші сатысы, Sa-дан бір тон жоғары), немесе өзгертілген биіктік, шуддха биіктіктен жарты тон жоғары немесе төмен. Re, Ga, Dha және Ni-дің барлығының жарты тон төмен өзгертілген серіктері бар (Комал "флат") (осылайша, Комал Re Sa-дан жарты тон жоғары). Ma-ның жарты тон жоғары өзгертілген серігі бар (теевра "шарп") (осылайша, тивра Ma Sa-дан жарты тон жоғары). Re, Ga, Ma, Dha және Ni викрут свар ("қозғалмалы ноталар") деп аталады. Рави Шанкар жасаған үнді нотациясы жүйесінде биіктіктер батыс әріптерімен көрсетіледі. Ачала свар үшін және барлық викрут свардың жоғары түрлері үшін үлкен әріптер қолданылады. Викрут свардың төменгі түрлері үшін кіші әріптер қолданылады. Он екі емес тең темперамент және батыс емес музыка үшін басқа жүйелер де бар, мысалы, үнді Сваралипи.

The Samaveda text (1200 BCE – 1000 BCE) contains notated melodies, and these are probably the world's oldest surviving ones. The musical notation is written usually immediately above, sometimes within, the line of Samaveda text, either in syllabic or a numerical form depending on the Samavedic Sakha (school). The Indian scholar and musical theorist Pingala (c. 200 BCE), in his Chanda Sutra, used marks indicating long and short syllables to indicate meters in Sanskrit poetry. A rock inscription from circa 7th–8th century CE at Kudumiyanmalai, Tamil Nadu contains an early example of a musical notation. It was first identified and published by archaeologist/epigraphist D. R. Bhandarkar. Written in the Pallava grantha script of the 7th century, it contains 38 horizontal lines of notations inscribed on a rectangular rock face (dimension of around 13 by 14 feet). Each line of the notation contains 64 characters (characters representing musical notes), written in groups of four notes. The basic characters for the seven notes, 'sa ri ga ma pa dha ni', are seen to be suffixed with the vowels a, i, u, e. For example, in the place of 'sa', any one of 'sa', 'si', 'su' or 'se' is used. Similarly, in place of ri, any one of 'ra', 'ri', 'ru' or 're' is used. Horizontal lines divide the notation into 7 sections. Each section contains 4 to 7 lines of notation, with a title indicating its musical 'mode'. These modes may have been popular at least from the 6th century CE and were incorporated into the Indian 'raga' system that developed later. But some of the unusual features seen in this notation have been given several non conclusive interpretations by scholars. In the notation of Indian rāga, a solfege like system called sargam is used. As in Western solfege, there are names for the seven basic pitches of a major scale (Shadja, Rishabha, Gandhara, Madhyama, Panchama, Dhaivata and Nishada, usually shortened to Sa Re Ga Ma Pa Dha Ni). The tonic of any scale is named Sa, and the dominant Pa. Sa is fixed in any scale, and Pa is fixed at a fifth above it (a Pythagorean fifth rather than an equal tempered fifth). These two notes are known as achala swar ('fixed notes'). Each of the other five notes, Re, Ga, Ma, Dha and Ni, can take a 'regular' (shuddha) pitch, which is equivalent to its pitch in a standard major scale (thus, shuddha Re, the second degree of the scale, is a whole step higher than Sa), or an altered pitch, either a half step above or half step below the shuddha pitch. Re, Ga, Dha and Ni all have altered partners that are a half step lower (Komal "flat") (thus, komal Re is a half step higher than Sa). Ma has an altered partner that is a half step higher (teevra "sharp") (thus, tivra Ma is an augmented fourth above Sa). Re, Ga, Ma, Dha and Ni are called vikrut swar ('movable notes'). In the written system of Indian notation devised by Ravi Shankar, the pitches are represented by Western letters. Capital letters are used for the achala swar, and for the higher variety of all the vikrut swar. Lowercase letters are used for the lower variety of the vikrut swar. Other systems exist for non twelve tone equal temperament and non Western music, such as the Indian Swaralipi.

Қытай

Қытайда музыкаға қатысты мәтіннің ең ерте белгілі мысалдары – Цзэн маркизі Иінің қабірінен (б.з.б. 433 ж. қайтыс болған) табылған музыкалық аспаптардағы жазулар. 41 шатырша және 65 қоңырау жиынтығындағы ұзын жазулар тондар, гаммалар және транспозиция туралы мәліметтерді қамтиды. Қоңыраулар әлі де жазуларында көрсетілген тондарды дыбыстай алады. Нотамен жазылған музыкалық шығармалар табылған жоқ, бірақ жазулар осы жүйенің музыкалық нотацияға жететіндей жетілгендігін көрсетеді. Тондарды атау жүйесінің екі түрі болды: біреуі салыстырмалы тон үшін, екіншісі абсолютті тон үшін. Салыстырмалы тон үшін сольмизация жүйесі қолданылды. Гонгче нотациясы гамма атаулары үшін қытай иероглифтерін пайдаланды.

Жапония

Жапон музыкасы өте алуан түрлі, сондықтан оған әртүрлі нотация жүйелері қажет. Мысалы, жапондық шакухачи музыкасында глиссандолар мен тембрлер көбінесе нақты дыбыс биіктігінен маңыздырақ, ал таико нотациясы жеке соққыларға баса назар аударады. Рюкюан саншин музыкасында кұнкүнши қолданылады, бұл канджи таңбаларынан тұратын нотация жүйесі, онда әрбір таңба белгілі бір ішектегі саусақтың нақты орнына сәйкес келеді.

Индонезия

Индонезияның ауызша дәстүрлерінде нотация салыстырмалы түрде аз рөл атқарады. Дегенмен, Ява мен Балиде 19 ғасырдың соңында, бастапқыда архивтік мақсаттар үшін бірнеше жүйелер ойлап шығарылды. Бүгінде ең көп тарағандары – шифрлық нотациялар («ангала» ең кең мағынасында), онда тондар 1-ден 7-ге дейінгі сандардың бір бөлігімен көрсетіледі, мұнда 1 – нақты октаваның ең жоғары тонына (мысалы, сунда гамеланында) немесе ең төменгі тонына (яван гамеланының кепатихан нотациясында) сәйкес келеді. Орталық октавадан тыс ауқымдағы ноталар әр санның үстінде немесе астында бір немесе бірнеше нүктелермен белгіленеді. Көбінесе бұл шифрлық нотациялар негізінен қаңқа әуенін (балунган) және вокалдық бөлімдерді (геронган) жазу үшін қолданылады, бірақ аспаптардың өзгерістерін талдау және оқыту үшін де қолданылуы мүмкін. Дауылдардың бөлімдері әдетте дауыл үлгілерін үйрену және есте сақтау үшін қолданылатын сөздерді білдіретін әріптерге негізделген символдар жүйесімен жазылады; бұл символдар әдетте нақты немесе жалпы туындының қаңқа әуенінің астында тор түрінде орналастырылады. Дауыл нотациясы үшін қолданылатын символдар (сондай-ақ, көрсетілген сөздер) әр жерде және әр орындаушыда әртүрлі болады. Осы қазіргі жүйелерге қоса, екі ескі нотация түрлі бірлестіктерді пайдаланды: Солонез жазуы песинденнің икемді ырғақтарын көлденең бірлестіктегі сызықшамен бейнелей алды, ал Йогьякартада тік, сатылы бірлестік балунганды нүктелермен жазуға және маңызды дауыл соққыларын қосуға мүмкіндік берді. Балиде Gamelan gender wayang пьесаларының бірнеше кітабы жарияланды, онда ескі бали жазуындағы әліпбилік нотация қолданылады. Индонезиялық және шетелдік композиторлар мен ғалымдар гамеланның слендро және пелог құбылысын батыс бірлестігіне, микротондық белгілермен немесе оларсыз, бейнеледі. Голланд композиторы Тон де Лиу өзінің «Гендинг» шығармасы үшін үш жолды бірлестік ойлап тапты. Алайда, бұл жүйелер кеңінен қолданылмайды. 20 ғасырдың екінші жартысында индонезиялық музыканттар мен ғалымдар шифрлық нотацияны басқа ауызша дәстүрлерге таратып, диатоникалық шкалалық шифрлық нотация шіркеу әнұрандары, халық әндері сияқты батысқа жақын жанрларды жазу үшін кең таралды. Гамелан музыкасы үшін қолданылатын шифрлық нотациядан айырмашылығы (ол «тұрақты До» принципін қолданады, яғни 1 әрқашан бірдей тонға сәйкес келеді, гамеланның табиғи өзгергіштігі шегінде), индонезиялық диатоникалық шифрлық нотация «қозғалмалы До» принципін қолданады, сондықтан партитурада 1 санына сәйкес келетін тон көрсетілуі керек (мысалы, «1=C»).

Notation plays a relatively minor role in the oral traditions of Indonesia. However, in Java and Bali, several systems were devised beginning at the end of the 19th century, initially for archival purposes. Today the most widespread are cipher notations ("not angka" in the broadest sense) in which the pitches are represented with some subset of the numbers 1 to 7, with 1 corresponding to either highest note of a particular octave, as in Sundanese gamelan, or lowest, as in the kepatihan notation of Javanese gamelan. Notes in the ranges outside the central octave are represented with one or more dots above or below the each number. For the most part, these cipher notations are mainly used to notate the skeletal melody (the balungan) and vocal parts (gerongan), although transcriptions of the elaborating instrument variations are sometimes used for analysis and teaching. Drum parts are notated with a system of symbols largely based on letters representing the vocables used to learn and remember drumming patterns; these symbols are typically laid out in a grid underneath the skeletal melody for a specific or generic piece. The symbols used for drum notation (as well as the vocables represented) are highly variable from place to place and performer to performer. In addition to these current systems, two older notations used a kind of staff: the Solonese script could capture the flexible rhythms of the pesinden with a squiggle on a horizontal staff, while in Yogyakarta a ladder like vertical staff allowed notation of the balungan by dots and also included important drum strokes. In Bali, there are a few books published of Gamelan gender wayang pieces, employing alphabetical notation in the old Balinese script. Composers and scholars both Indonesian and foreign have also mapped the slendro and pelog tuning systems of gamelan onto the western staff, with and without various symbols for microtones. The Dutch composer Ton de Leeuw also invented a three line staff for his composition Gending. However, these systems do not enjoy widespread use. In the second half of the twentieth century, Indonesian musicians and scholars extended cipher notation to other oral traditions, and a diatonic scale cipher notation has become common for notating western related genres (church hymns, popular songs, and so forth). Unlike the cipher notation for gamelan music, which uses a "fixed Do" (that is, 1 always corresponds to the same pitch, within the natural variability of gamelan tuning), Indonesian diatonic cipher notation is "moveable Do" notation, so scores must indicate which pitch corresponds to the number 1 (for example, "1=C").

Яһудея

Көне яһуди жазбаларында музыкалық әндету ноталарын белгілейтін белгілер тізімі кездеседі. Иврит тілінде Таамим, ал идиш тілінде Тропе деп аталатын бұл белгілердің жазбалары 6-шы және 7-ші ғасырлардан сақталған, және яһуди дұғалары мен мәтіндері үшін дәстүр ретінде ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіліп келді. Дәстүр бойынша, еврей мәтіндерінің үстінде және айналасында жазылған белгілер тізімі Тропе белгілерін қысқа музыкалық мотивтер ретінде көрсетеді. Яһуди диаспорасының барлық аймақтарында осы әндерге сәйкес әртүрлі мелодиялар бар. Еврей әндетуінде үш негізгі жүйе бар: Бабыл жүйесі, Палестина жүйесі және Тиберия жүйесі.

Шифрлық жазу

Араб цифрларын негізгі гаммалық сатыларға тағайындайтын шифрлық нотация жүйелері кем дегенде 16 ғасырдағы Иберия орган табулатураларынан бері қолданылып келеді және Сиффернотскрифт сияқты ерекше бейімделулерді қамтиды. Қазіргі таңда ең көп тараған қытайлық джианпу нотациясы, мақаланың негізгі бөлімінде талданған. Сандар түрлі гаммалық жүйелерге де тағайындалуы мүмкін, мысалы, жоғарыда сипатталған явандық кепатихан нотациясындағыдай.

Солфеж

Солфеж – музыкалық гамманың атауларына әуенді буын тағайындаудың бір тәсілі. Бүгінгі күні олар ретімен былай аталады: До Ре Ми Фа Соль Ла Ти До (октава үшін). Классикалық нұсқасы: До Ре Ми Фа Соль Ла Си До. Музыкалық ноталардың функционалдық атауларының алғашқы батыс жүйесін Гвидо Ареццолық (шамамен 991 – 1033 жылдан кейін) енгізді, ол латын әнұраны Ut queant laxis-тің алғашқы алты жолының бас әріптерін пайдаланды. Алғашқы тізбек Ut Re Mi Fa Sol La болды, онда әр шумақ бір нотадан жоғарырақ басталатын. "Ut" кейін "До" болып өзгерді. Үнді музыкасында қолданылатын балама буын тіркестері: Са Ре Га Ма Па Дха Ни. Сондай-ақ қараңыз: солфеж, саргам, Кодалы қол сигналдары. Тоник соль-фа – солфеждің бас әріптерін пайдаланатын нотация түрі.

Хат белгісі

12 тондық қатардың ноталарын әріптермен – A-ден G-ға дейін, сондай-ақ A немесе B сияқты диез немесе бемоль белгісімен жазуға болады.

АВС

ABC жазуы – компьютерлер мен адамдар оқи алатын қарапайым мәтіндік символдарды қолданатын ықшам формат. Қазірге дейін осы форматта 100 мыңнан астам пьесалар нотаға түсірілген.

Таблатура

Таблатура алғаш рет орта ғасырларда орган музыкасы үшін, ал кейіннен Ренессанс дәуірінде лютня музыкасы үшін қолданылды. Көптеген лютня таблатураларында нота тақтасы қолданылады, бірақ нота тақтасының сызықтары биіктік мәнін емес, аспаптың ішектерін көрсетеді. Әр сызықта саусақтың қай тіреуіше басқанын әріптермен немесе сандармен жазады. Ритм стандартты ноталардың әртүрлі нұсқаларымен бөлек жазылады, бұл ең жылдам қозғалатын бөліктің ұзақтығын көрсетеді. Таблатураның бір нотация жүйесінде ойнаудың физикалық және техникалық талаптарын (сызықтар мен олардың арақатынастағы символдар нақты орындау амалдарын көрсетеді) және музыканың өзінің ашылуын (таблатураның көлденең сызықтары музыканың уақыт бойынша қалай дамығанын көрсетеді) біріктіретінін көбі байқамаған сияқты. Кейінгі кезеңдерде лютня және гитара музыкасы стандартты нотациямен жазылды. 20-ғасырдың соңында таблатура танымал гитара музыкасы және басқа да пернетақталы аспаптарға қайта қызығушылық туды, оны ASCII форматында интернетте тез транскрипциялауға және таратуға болады.

Пианинолық роллге негізделген жазулар

Кейбір хроматикалық жүйелер стандартты фортепиано пернетақтасының қара және ақ пернелерінің орналасуын пайдаланып құрылған. "Нота тақтасы" ең көп таралған "пиано ролі" деп аталады, ол қара және ақ пианино пернелерін кеңейту арқылы жасалған.

Клавар жазуы

Klavarskribo (кейде klavar деп қысқартылады) — 1931 жылы голландиялық Корнелис Пот ұсынған музыкалық нотация жүйесі. Бұл атау эсперанто тілінде «пернетақта жазу» деген мағынаны білдіреді. Ол дәстүрлі музыкалық нотациядан бірнеше жағынан өзгешеленеді және оңай оқылуы үшін жасалған. Клаварды көп оқитындардың басым бөлігі Нидерландыдан.

Хроматикалық белгілер

Соңғы үш ғасыр ішінде жүздеген музыкалық жазу жүйелері дәстүрлі батыс музыкалық жазуларына балама ретінде ұсынылды. Осы жүйелердің көптегені дәстүрлі нотацияны "хроматикалық таяқшаны" пайдалану арқылы жақсартуға тырысады, онда 12 тондық санаттың әрқайсысы таяқшада өзінің ерекше орнына ие болады. Мысалы, Жак Даниэль Рошаның Додека музыкалық жазуы. Бұл жазу жүйелері стандартты тональдық белгілерді, өзгерту белгілерін немесе скрипкалық кілттерді пайдалануды қажет етпейді. Олар интервалдық қатынастарды дәстүрлі жазуға қарағанда тұрақтырақ және дәл көрсетеді, мысалы, мажорды 3-ші интервал минорды 3-ші интервалдан кеңірек көрсетеді. Осы жүйелердің көптегені Гарднер Ридтің "Музыкалық жазу реформаларының ұсыныстары туралы деректер жинағында" сипатталған және бейнеленген.

Графикалық белгі

"Графикалық жазу" термині – музыкалық шығарманың орындалуы туралы ақпаратты жеткізу үшін дәстүрлі емес символдар мен мәтінді қазіргі заманда қолдануды білдіреді. Джоанна Бейер, Кристиан Вольф, Кармен Баррадас, Эрл Браун, Йоко Оно, Энтони Бракстон, Джон Кейдж, Мортон Фельдман, Кэти Бербериан, Грейсила Кастильо, Кшиштоф Пендерецки, Корнелиус Кардью, Полин Оливерос және Роджер Рейнольдс – осымен айналысқан алғашқы буынның өкілдері. Джон Кейдж мен Элисон Ноулздың "Нотациялар" кітабы да осы сияқты жазудың бір мысалы болып табылады.

Жайдастырылған музыка белгілері

Қарапайым музыкалық жазу – көру арқылы оқуды жеңілдету мақсатында жасалған музыкалық жазудың баламалы түрі. Ол классикалық нота жазуға негізделген, бірақ диездер мен бемольдер нота басына қосылған түрінде келеді. Двойной диез бен двойной бемоль сияқты ноталар нақты ойналатын биіктікте жазылады, бірақ олардың алдында бұл ноталар өзгертілгенін көрсететін «тарихи белгілер» деп аталатын символдар тұрады.

Өзгертілген бағаналық жазу

Өзгертілген штангалық нотация (MSN) – қалыпты музыкалық нотацияны, тіпті оның мөлшері үлкейтілген жағдайда да, оқуы қиын болған адамдар үшін музыканы жазудың басқаша жолы.

Парсонс коды

Парсонс коды музыканы іздеуді жеңілдету үшін шифрлауға қолданылады.

Брайль жазбасындағы музыка

Брайль музыкасы – толыққанды, жақсы дамыған және халықаралық деңгейде қабылданған музыкалық нотация жүйесі. Оның символдары мен нотациялық ережелері баспа музыкасынан тәуелсіз. Ол сызықтық сипатқа ие, баспа тілі сияқты, стандартты баспа музыка нотациясының екі өлшемділігінен өзгеше. Брайль музыкасы шамалы дәрежеде MusicXML немесе NIFF сияқты музыкалық таңбалау тілдеріне ұқсас.

Бүкіл сандар жазуы

Бүтін сандық белгілеуде немесе биіктіктің бүтін сандық моделінде, барлық биіктік сыныптары мен биіктік сыныптары арасындағы интервалдар 0-ден 11-ге дейінгі сандармен көрсетіледі.

Рэп жазуы

Рап нотациясының стандартты түрі – "ағын схемасы", онда рэперлер өздерінің мәтіндерін "ритм сандарының" астына тізеді. Хип-хоп зерттеушілері де рэперлер қолданатын осы ағын схемаларын пайдаланады: "How to Rap" және "How to Rap 2" кітаптары рептің триольдерін, флеймдерін, үзілістерін, ұйқас схемаларын, ұйқас тізбектерін және ұйқас үлгілерін бұзу сияқты техникаларды түсіндіру үшін осы схемаларды кеңінен қолданады. Музыктанушы Адам Кримс өзінің "Рап музыкасы және сәйкестік поэтикасы" кітабында және Кайл Адамс рэп ағыны туралы зерттемесінде осыған ұқсас жүйелерді қолданады. Рап көбінесе күшті 4/4 ритміне негізделгендіктен, әлдебір буын ритмге сәйкес келеді, барлық нотация жүйелері ұқсас құрылымға ие: олардың барлығында схеманың жоғарғы жағында төрт ритм саны болады, соның арқасында буындарды ритммен бірқатар жазуға болады.

Қалайтын сыбызғылар

Ол алты тесікті ағаш үрмелі аспаптарда, көбінесе ирланд халық әндерін орындау үшін қолданылады. Әуеннің нота жазуын білмейтіндер үшін табы (таб) өте ыңғайлы.

Бағдарламалық жасақтама

Әр түрлі компьютерлік бағдарламалар музыкалық нотация жасау үшін әзірленген (нота жазушылар немесе музыкалық нотация бағдарламалық құралдары деп аталады). Музыка графикалық нотацияны шығарудан өзге мақсаттар үшін әртүрлі цифрлық файл форматтарында да сақталуы мүмкін.

Композиция мен музыкалық орындаудағы музыкалық нотаның перспективалары

Филип Тагг пен Ричард Миддлтонның пікірінше, музыктану ғылымы және белгілі бір деңгейде еуропалық ықпалдас музыкалық тәжірибе "нотацияға басымдық беру" проблемасынан зардап шегеді, бұл нотацияның ерекшеліктерімен шартталған әдістеме. ХХ және ХХІ ғасыр композиторларының көптеген өкілдері осы мәселені шешуге тырысты, стандартты батыс музыкалық нотациясын өзгерту арқылы немесе графикалық нотацияны пайдалану арқылы. Олардың ішінде Джордж Крамб, Лучано Берио, Кшиштоф Пендерецки, Эрл Браун, Джон Кейдж, Витольд Лутославский және тағы да басқалар бар.