Кіріспе

Грегориан әнінің формасы – батыс қарапайым әнінің негізгі дәстүрі, Рим-католик шіркеуінің латын тілінде (және кейде грек тілінде) монофониялық, сүйемелдемеген қасиетті әнінің түрі. Грегориан әні негізінен батыс және орталық Еуропада 9-10 ғасырларда дамыды, кейіннен қосымшалар мен түзетулер енгізілді. Халық арасындағы аңыз бойынша, Грегориан әнін Папа Григорий I ойлап тапқан делінеді, бірақ ғалымдар бұл ән ежелгі Рим әні мен Галлия әнінің Каролингтер кезеңіндегі бірігуінен пайда болғанын айтады. Грегориан әндері бастапқыда төрт, содан кейін сегіз, ал соңында 12 ладқа бөлінді. Әннің ерекше белгілеріне тән амбитус, ладтың негізгі нотасына қатысты ерекше интервалдар, бастамалар мен аяқтамалар, негізгі нотадан белгілі бір қашықтықтағы әуендік үлгілердің қолданылуы, оның айналасында әуеннің басқа ноталары айналатын музыкалық мотивтердің жиынтығы және байланысты әндер отбасын құру үшін орталау процесі арқылы біріктірілуі жатады. Ладтық үлгілер біріккен және үзілген тетрахордтардан тұратын негізгі үлгіге қарсы ұйымдастырылған, бұл гамма деп аталатын кең пішін жүйесін құрайды. Әндерді алты ноталық үлгілер арқылы орындауға болады. Грегориан әуендері дәстүрлі түрде неумдармен жазылған, ол қазіргі төрт және бес жолды нотацияның алғашқы түрі. Грегориан әнінің көп дауысты өңделуі, органум деп аталады, бұл батыс полифониясының дамуының бастапқы кезеңі болды. Грегориан әні дәстүрлі түрде шіркеулерде ерлер мен балалар хорларымен немесе діни ордендердің ерлер мен әйелдерімен орындалған. Бұл – Рим ритуалының музыкасы, ол миссада және монастырлық қызметте орындалады. Грегориан әні христиандық Батыстың басқа жергілікті қарапайым ән дәстүрлерін ығыстырды немесе маңызсыз етіп, христиан дінінің ресми музыкасына айналды, бірақ Амброзиан әні Миланда қолданылуда және музыкатанушылар оны, сондай-ақ христиандық Испанияның мосараб әнін де зерттейді. Грегориан әні міндетті емес болса да, Рим-католик шіркеуі оны құлшылық үшін ең қолайлы музыка деп санайды.

Ертедегі қарапайым әннің дамуы

Ән айту христиан дінінің алғашқы күндерінен бері литургияның бір бөлігі болды. 1990 жылдардың ортасына дейін ежелгі еврейлердің құлшылығындағы псалмодия ерте христиандық рәсімдері мен әндеріне елеулі әсер еткені және үлес қосқаны кеңінен қабылданды. Алайда, қазіргі ғалымдар бұл көзқарасқа келіспейді, себебі көптеген ерте христиандық әнұрандарының мәтінінде Псалмдар болмаған және Псалмдарды AD 70 жылы Екінші ғибадатхананың қиратылуынан кейін ғасырлар бойы синагогтарда оқымаған. Дегенмен, ерте христиандық рәсімдерде еврейлердің құлшылығының кейбір элементтері сақталған, олар кейінгі ән салт-дәстүрінде көрініс тапқан. Қасиетті сағаттар еврейлердің намаз уақыттарынан бастау алады. "Амин" және "аллелуя" сөздері еврей тілінен алынған, ал "sanctus" сөзінің үш рет қайталануы Кедушаның "kadosh" сөзінің үш рет қайталануынан шыққан. Жаңа өсиетте соңғы кешкі ас кезінде ән айтылғаны айтылады: "Олар ән айтып болғаннан кейін, Зәйтүн тауына шықты" (Маттай 26:30). Папа Климент I, Тертуллиан, әулие Афанасий және Эгерия сияқты ежелгі куәгерлер де осы дәстүрді растайды, бірақ олардың поэтикалық немесе түсініксіз сипаттамалары осы кезеңде музыка қалай естілгені туралы көп мәлімет бермейді. III ғасырға жататын грек тіліндегі "Оксиринх гимні" музыкалық нотациямен сақталған, бірақ оның жай ән салт-дәстүрімен байланысы белгісіз. Римдік діни рәсімдерінде кейін қолданылатын музыкалық элементтер 3 ғасырда пайда бола бастады. Апостолдық дәстүрге сәйкес, ерте христиандардың агапе тойларында "Халлел" псалмдарын "Аллелуя" рефренымен айтқан. Каноникалық сағаттарда орындалатын офис әндерінің тамыры IV ғасырдың басына дейін жетеді, сол кезде әулие Антонийді ұстанған шөл монахтары әр аптада 150 псалмның толық циклын орындап, үздіксіз псалмодия жасауды енгізді. 375 жылы христиандық Шығыста антифондық псалмодия танымал болды, ал 386 жылы әулие Амвросий осы тәжірибені Батысқа әкелді. V ғасырда Римде шіркеу музыкасын оқыту үшін Schola Cantorum мектебі құрылды. Ғалымдар әлі де 5-9 ғасырларда жай әннің қалай дамығанын талқылап жатыр, себебі осы кезеңнен алынған мәліметтер аз. 410 жылы әулие Августин месса кезінде респонсориялық әнмен орындалған Gradual псалмын сипаттады. 520 жылы Нурсиялық Бенедикт монастырлық қолдану үшін Divine Office протоколын белгілеген "Илаһи қызмет" ережесін құрды. 678 жылы римдік ән Йоркта оқытылды. Осы кезеңде Батыс жай әнінің ерекше аймақтық дәстүрлері пайда болды, атап айтқанда Британ аралдарында (кельт әні), Испанияда (мозараб), Галлияда (галлиялық) және Италияда (Ескі римдік, Амброзиялық және Беневентан). Бұл дәстүрлер Батыс Рим империясы құлағаннан кейін V ғасырға жататын жылдық репертуардан пайда болған болуы мүмкін. Папа Григорий I-нің өмірбаяуын жазған Иоанн Диакон (шамамен 872 ж.) әулие "тігістелген антифонарийді жинады" деп мақтанды, бұл оның литургиялық дамумен тығыз байланысы екенін көрсетеді. Ол Schola Cantorum-ды қайта ұйымдастырып, шіркеу қызметінде біркелкі стандартты орнатты, мүмкіндігінше көп аймақтық дәстүрлерден әндер жинады. Ол олардың мүмкіндігінше көбін сақтап, қажет болған жағдайда түзетіп, әр түрлі қызметтерге әндер тағайындады. Дональд Джей Гроуттың сөзіне сәйкес, оның мақсаты әртүрлі дәстүрлерден алынған әндерді біркелкі және тәртіпті тұтасқа біріктіру болды. Оның музыкаға деген сүйіспеншілігі қайтыс болғаннан кейін 34 жыл өткен соң ғана жазылды; Хонорийдің эпитафиясы музыканы жақсы көретін папа үшін Григориймен салыстыру ең жоғары мақтау деп есептелгенін растады. Бұл жазу уақыт өте келе одан әрі дамып, 11 ғасырдың басында штаб сызықтарын енгізуге әкелді (Гвидо д'Ареццоға жатқызылады), бүгінгі күні біз жай ән нотациясы деп білеміз. Франк-римдік каролинг әндерінің барлық жиынтығы, литургиялық жылды толықтыру үшін жаңа әндермен толықтырылып, "Грегориан" деп аталды. Жаңа әндер жүйесіне енгізілген өзгерістер соншалықты маңызды болды, кейбір ғалымдар оның сол замандағы папа Григорий II-нің құрметіне аталғанын болжайды. Дегенмен, Папа Григорий I-ге қатысты аңыздар оның Грегориан әнінің нақты авторы ретінде бейнеленуіне жеткілікті болды. Ол көбінесе Киелі Рухты бейнелейтін көгершіден жай әннің диктантын алатын болып суреттелген, осылайша Грегориан әніне құдайдан берілген нәрсе ретінде белгі берілді. Ғалымдар Григорий I-нің заманында Грегориан әнінің көп бөлігінің әуендік мазмұны сол түрде болмағанын келіседі. Сонымен қатар, оның заманында жай әнді жазудың танымал пневматикалық жүйесі орнатылмағаны белгілі. Дегенмен, Григорийдің авторлығы кейбір адамдар үшін бүгінгі күнге дейін факт ретінде қабылданады.

Тарату және үстемдік

Грегориандық ән айту қысқа мерзім ішінде Еуропа бойынша біркелкі тарады. Қасиетті Рим императоры атанған Карл, өзінің империясында діни және мемлекеттік билікті нығайту мақсатымен грегориандық ән айтуды белсенді түрде таратып, дін қызметкерлерінен жаңа репертуарды қолдануды талап етті, әйтпесе өлім жазасы қарастырылды. Ағылшын және неміс деректерінен грегориандық ән айту солтүстікке қарай Скандинавия, Исландия және Финляндияға жетті. 885 жылы Папа Стефан V славян тіліндегі құлшылықты тыйым салғаннан кейін, грегориандық ән айту Польша, Моравия және Словакия сияқты Шығыс католик аймақтарында басымдыққа ие болды. Христиандық Батыстағы басқа қарапайым ән репертуарлары жаңа грегориандық ән айтудан күшті бәсекеге тап болды. Карл Ұлы әкесінің римдік дәстүрді жергілікті галликандық дәстүрлерден жоғары қою саясатын жалғастырды. 9 ғасырға қарай галликандық рәсімдер мен ән айту іс жүзінде жойылды, бірақ бұл жергілікті қарсылықсыз болған жоқ. Сарум әнінің грегориандық ән айтуы кельт әнін ығыстырды. Грегориандық және беневентандық ән айту бір ғасырдан астам уақыт бойы қатар өмір сүрді, содан кейін беневентандық ән айту папалық бұйрықпен (1058) тоқтатылды. Мосараб әні вестготтар мен маврлардың келуіне дейін сақталды, бірақ Испаниядағы Реконкиста кезінде жаңадан тағайындалған римдік шіркеу басшылары оны жойды. Бүгінгі мосараб әні тек бірнеше арналған шіркеулерде ғана сақталған, ол грегориандық әнге ұқсас және бастапқы түрінен мүлдем өзгеше. Амвросиандық ән айту ғана қазірге дейін сақталды, ол Милан қаласында әйгілі Амвросийдің музыкалық беделі мен шіркеулік билігінің арқасында сақталған. Грегориандық ән айту ақырында Римнің жергілікті ән айту дәстүрін ығыстырды, ол қазір Ескі Рим әні деп белгілі. 10 ғасырда Италияда музыкалық қолжазбалар жазылмады. Оның орнына, Рим папалары 10 және 11 ғасырларда (неміс) Киелі Рим императорларынан грегориандық ән айтуды импорттады. Мысалы, 1014 жылы император Генрих II-нің тілегімен Кредо римдік құлшылыққа қосылды. Папа Григорий туралы аңызбен нығайтылған грегориандық ән айту Римнің нағыз, түпнұсқа әні деп есептелді, бұл қате түсінік бүгінге дейін сақталып келеді. 12 және 13 ғасырларда грегориандық ән айту Батыс Еуропаның барлық басқа қарапайым ән айту дәстүрлерін ығыстырды немесе маңызсыз етті. Осы басқа ән айту дәстүрлерінің кейінгі деректері грегориандық ән айтудың артуын көрсетеді, мысалы, олардың әндерін грегориандық режимдерге жіктеуге жасалған әрекеттер. Сол сияқты, грегориандық репертуар осы жоғалған қарапайым ән айту дәстүрлерінің элементтерін қамтыды, оларды мұқият стильдік және тарихи талдау арқылы анықтауға болады. Мысалы, Ұлы Жұма күні айтылатын Improperia галликандық репертуардың қалдығы деп саналады.

Алғашқы көздер мен кейінгі түзетулер

Музыкалық нотациямен жазылған алғашқы дереккөздер 930 жыл шамасында жазылған (Graduale Laon). Осыған дейін грегориан әні ауызша беріліп келген. Грегориан әнін зерттеушілердің көпшілігі музыкалық нотацияның дамуы әннің Еуропаға таралуына көмектескенін мойындайды. Ең ерте жазылған қолжазбалар негізінен Германияның Регенсбург, Швейцарияның Санкт-Галл, Францияның Лаон және Сен-Мартьял қалаларынан табылды. Грегориан әнінің ұзақ тарихында оны қазіргі заманғы талғамдар мен практикаға сәйкес келтіру үшін бірнеше рет өңделген. Соңғы өңдеу, Санкт-Пьер монастырында (Сольмес) жасалған, әннің күдікті түрде бұзылған нұсқасын гипотетикалық "түпнұсқа" күйіне қайтаруға бағытталған үлкен жобаға айналды. Ертедегі грегориан әні теориялық ладтар құрылымына сәйкес келу үшін қайта қарастырылды. 1562–63 жылдары Трент соборы көптеген секвенцияларды тыйым салды. 1582 жылы жарық көрген Гидеттің Directorium chori және 1614 жылы жарық көрген Editio medicea әндерді қазіргі заманғы эстетикалық стандарттарға сәйкес келтіру арқылы "варварлық" деп саналған бұзылған және кемшіліктері бар нұсқаны түбегейлі өзгертті. 1811 жылы француз музыктаны Александр Этьен Хорон, Франция революциясы кезінде либералды католик ордендерінің тиімсіздігінен кейін консервативті қарсылықтың бір бөлігі ретінде, француздық бұрылыстардың орнына Римнің "таза" грегориан әніне оралуға шақырды. XIX ғасырдың соңында ертедегі діни және музыкалық қолжазбалар табылып, жарияланды. Бұрын Дом Проспер Геранжер Сольместе монастырлық дәстүрді жаңғыртқан. Оның басты міндеті - діни қызметті қайта құру еді, бірақ тиісті ән кітаптары болмады. Көптеген монахтар Еуропаның кітапханаларына тиісті ән қолжазбаларын табуға жіберілді. Алайда 1871 жылы ескі Медицея басылымы қайта басылды (Пустет, Регенсбург), оны Папа Пий IX жалғыз ресми нұсқа деп жариялады. Олар дұрыс жолда екеніне сенімді болғандықтан, Сольмес күшін арттырды. 1889 жылы он жылдық зерттеулерден кейін Сольмес монахтары жоспарланған серияның алғашқы кітабын шығарды, ол "Музыкалық палеография" болды. Оның жариялану себебі - "Медицеяның" бұзылуын көрсету. Осы мақсатта Сольмес өз реформаларын растау үшін куәгер ретінде шақырған бір әннің әртүрлі қолжазбаларынан алынған фотосуреттер ұсынылды. Сольмес монахтары осы шайқасқа ең ауыр қаруларын алып келді, өйткені академиялық тұрғыдан дұрыс "Палео" соғыс машинасы болуы керек еді, ол бұзылған Пустет басылымын біржола жоюға арналған. Әртүрлі қолжазбалардағы сәйкестіктің дәлелі бойынша (редакциялық кіріспелермен бірге факсимильді басылымдарда жарияланды) Сольмес практикалық қайта құруды жасауға қол жеткізді. Бұл қайта құрылған ән академиялық мақтауға ие болды, бірақ Рим 1903 жылға дейін, Папа Лев XIII қайтыс болғанға дейін қабылдамады. Оның ізбасары Папа Пий X, қазір Liber usualis деп құрастырылған Сольмес әнін дереу авторитет ретінде қабылдады. 1904 жылы Ватиканға Сольмес әнін шығару тапсырылды. Алғашқыда Сольмес редакторларының ырғақты түсіндіруде алған стильдік еркіндіктеріне байланысты академиялық пікір-таластар туды. Сольмес басылымдарында түпнұсқада кездеспейтін фразеологизм белгілері мен эпизма және мора белгілерін ұзартатын ескертпелер енгізілді. Керісінше, олар бастапқы көздерде кездесетін маңызды әріптерді қалдырмады, олар ырғақ пен артикуляцияға нұсқау береді, мысалы, жылдамдықты арттыру немесе баяулату. Бұл редакциялық тәжірибелер Сольмес түсіндірмесінің тарихи шынайылығына күмән келтірді. Шантты қалпына келтіру жұмыстары Сольместе басталғаннан бері, қандай жолмен жүру керектігі туралы ұзақ талқылаулар болды. Кейбіреулер қатаң академиялық қатаңдықты жақтады және басылымдарды кейінге қалдыруды қалады, ал басқалары практикалық мәселелерге назар аударып, бұзылған дәстүрді мүмкіндігінше тезірек алмастыруды қалады. Шамамен бір ғасыр өткеннен кейін, қатаң музыкалық тәсіл мен шіркеу хорларының практикалық қажеттіліктері арасындағы айырмашылық әлі де сақталып тұр. Осылайша, Сольмес қалпына келтіру басталғаннан бері ресми түрде жарияланған орындау дәстүрі музыкологиялық дәлелдерге мүлдем қайшы келеді. Өзінің Tra le sollecitudini атты мотупропиосында Пий X грегориан әнін қолдануды бұйырды, ол адалдарды Мессаның әдеттегі әнін айтуға шақырды, бірақ ол Проперс әнін ерлерге қалдырды. Бұл дәстүр дәстүрлі католик қауымдастықтарында сақталған (олардың көпшілігі барлық әйелдерге оқуға рұқсат береді), бірақ католик шіркеуі бұл тыйымды енді сақтамайды. Ватикан II ресми түрде грегориан әнінің орнына басқа музыканы, әсіресе қасиетті полифонияны қолдануға рұқсат берді, бірақ грегориан әнінің Рим католик шіркеуінің ресми музыкасы екенін және Рим литургиясындағы құлшылық үшін ең қолайлы музыка екенін қайта растады. Бұл көзқарасты Джон Блэкли және оның 'Schola Antiqua New York' жақтады. Нидерландтағы Доктор Дирк ван Кампеннің соңғы зерттеулері 10 ғасырдың грегориан әнінің нақты ырғағы пропорционалды элементтерді де, семиологиямен келісетін элементтерді де қамтиды екенін көрсетті. Грегориан әнінің (және осылайша жеке ноталардың ұзақтығы) қасиетті латын мәтіндерінің экспрессивтігіне қосымша екенін ескере отырып, бірнеше сөздік айнымалылар мен бірнеше пневмалық айнымалылар арасындағы қатынас зерттелді, мұндай корреляциялық талдау және көптік регрессиялық талдау сияқты статистикалық әдістерді қолдана отырып, кіріспе әндерінің үлгісінде зерттелді. Буынның ұзақтығынан (секундтың ондық бөлігімен өлшенген) басқа, әр мәтіндік буынға оның сөзге қатысты орнына қарай баға берілді, мысалы, "буын басты акцентке ие немесе ие емес", "буын сөздің соңында тұр не тұрмайды" және т.б., сондай-ақ өндірілетін дыбыстарға қарай (мысалы, буын "i" дауылынан тұрады). Әртүрлі пневматикалық элементтерге әртүрлі ұзақтық мәндері берілді, бір жағынан семиологиялық ұсыныстар тұрғысынан (Крис Хаккеннің Graduale Lagal еңбегінде пневма жазылу әдісіне сәйкес ұзақтықтар), екінші жағынан, мензуралық ұғымдарға негізделген белгілі ұзақтық мәндері тұрғысынан, бірақ қысқа және ұзақ ноталар арасындағы қатынастар 1 : 1, 1 : 1,2, 1 : 1,4, т.б. дейін 1 : 3 аралығында өзгереді. Қысқа және ұзақ ноталарды ажырату үшін Санкт-Галл және Лаон кодекстеріне сәйкес пневмалық нотацияларға қатысты Ван Кампен жасаған жарияланбаған салыстырмалы зерттеуде белгіленген кестелер пайдаланылды. Көптеген ерекшеліктермен, бұл кестелер Кардинедің 'Semiologie Gregorienne' еңбегіндегі қысқа және ұзақ аралықтарды растайды. Пневмалардың ұзақтығына олардың жеке пневматикалық элементтерінің ұзақтық мәндерін қосу арқылы мән берілді, әр жолы грегориан әнінің ырғағына қатысты белгілі бір гипотезаны сақтай отырып. Буын ұзақтығы мен пневма ұзақтығы да сөздің ұзақтығына қатысты (контекстік айнымалылар). Әртүрлі сөздік және пневматикалық айнымалыларды корреляциялау арқылы "акцентті буын" және "контекстік буын ұзақтығы" сөздік айнымалылары үшін маңызды корреляциялар табылды. Сонымен қатар, екі типті айнымалылар арасындағы көптік корреляция (R) келесі ұзақтық ережелеріне сәйкес бағаланған пневматикалық элементтер болғанда максималды деңгейге (R шамамен 0,80) жететіні анықталды: (a) кемінде екі нотадан тұратын пневмалардағы қысқа ноталарды білдіретін пневматикалық элементтердің ұзақтығы 1 уақытқа тең; (b) кемінде екі нотадан тұратын пневмалардағы ұзақ ноталарды білдіретін пневматикалық элементтердің ұзақтығы 2 уақытқа тең; (c) тек бір нотадан тұратын пневмалар икемді ұзақтық мәндерімен сипатталады (орташа мәні 2 уақытқа тең), олар буын ұзақтығымен сәйкес келеді. Бұл екі ереженің арасындағы айырмашылық...

Мелодиялық реституция

Соңғы оқиғалар Dom Cardine бойынша, семиологиялық тәсілдің күшеюін қамтиды, бұл әртүрлі қолжазбалардағы әуендік нұсқаларды зерттеуге жаңа серпін берді. Осы үздіксіз жүргізіліп жатқан зерттеулердің негізінде "Градуал" және басқа да әндер жинақтарында көптеген мелодиялық қателер бар екені анықталды, олардың кейбіреулері өте тұрақты (үшінші және сегізінші ладтардың дұрыс түсіндірілмеуі), бұл мелодиялық қалпына келтірулердің қазіргі деңгейіне сәйкес "Градуалдың" жаңа басылымын қажет етеді. 1970 жылдан бері AISCGre (Грегориан әнін зерттеу жөніндегі халықаралық қоғам) әуендік қалпына келтіру тобы "Sacrosanctum Concilium" 2-ші Ватикан кеңесінің Конституциясымен сұралған "editio magis critica" басылымы үшін жұмыс істеп келеді. Осы қажеттілікке жауап ретінде және Әулие Тақтың көбірек сындық басылымды редакциялауға шақыруын орындағаннан кейін, 2011 жылы Libreria Editrice Vatican және ConBrio Verlagsgesellschaft, Regensburg баспалары "Graduale Novum Editio Magis Critica Iuxta SC 117" атты "De Dominicis et Festis" бірінші томын жариялады. Бұл тәсілде, дәл биіктігі емес, бай мелоритмикалық ақпаратты сақтайтын, биіктігі көрсетілмеген неумдардың ертерек "ритмикалық" қолжазбалары, үлкен салыстыру кестелерінде тиісті кейінгі "мелодиялық" қолжазбалармен салыстырылады, олар жолдарда жазылған немесе мәтіннің үстінде қос әліпби және неумдар нотациясын қолданады, бірақ әдетте ертерек топқа қарағанда ырғақтық жағынан аз жетілген. Алайда, екі топты салыстыру арқасында анық қателерді түзетуге мүмкіндік болды. Кейбір жағдайларда келісім табу оңай емес. 1984 жылы Крис Хаккенс өзінің "Graduale Triplex" транскрипциясын жариялады. Ол "simplex" деп аталатын квадраттық нотацияның жаңа графикалық бейімделуін ойлап тапты, онда ол Лаон және Санкт-Галленнің ең маңызды екі көзінің ырғақтық көрсеткіштерін біріктірді. Осы қолжазбаларға сілтеме жасай отырып, ол өзінің транскрипциясын "Gradual Lagal" деп атады. Сонымен қатар, транскрипция жасау кезінде ол "Graduale Romanum"-да кездесетін ладтық немесе басқа мелодиялық қателерді түзету үшін мелодиялық қолжазбалармен салыстырып тексерді. Оның мақсаты ырғақтық нотацияда түзетілген әуенді ұсыну болды, бірақ ең бастысы – ол сонымен қатар хормейстер болды, сондықтан ол практикалық қолдануға ыңғайлы, қарапайым және біріктірілген нотацияға сәйкес келуі керек еді. Хаккенс жасаған мелодиялық түзетулердің маңыздылығын толық мойындаса да, "Graduale Lagal"-да ұсынылған ырғақтық шешімнің ән мәтінімен тым байланысы аз екенін Ван Кампен (жоғарыда қараңыз) анықтады.

Литургиялық қызмет

Григориан әні канондық сағаттар кезінде Офисте және Мессаның литургиясында орындалады. Епископтар, дін қызметкерлері және дьякондар акцентус деп аталатын мәтіндерді көбінесе әр сөйлемнің белгілі бір жерлерінде қарапайым әуендік формулалармен бір речитациялық тонмен оқиды. Күрделі әндерді жаттығудан өткен солистер мен хорлар орындайды. Graduale Romanum Мессаның міндетті әндерін (яғни, Интроит, Градуал, Аллилуйя, Тракт, Оферторий, Коммунион) және толық Kyriale (Мессаның тұрақты бөлімдерінің жинағы) қамтиды. Liber usualis Graduale Romanum және ең көп қолданылатын Офис әндерін қамтиды.

Дұрыс әндер

Интроит, Градуал, Аллилуйя, Тракт, Кезек, Ұсыныс әндері және Коммунион әндері – Мессаның тиісті бөлігі болып табылады. Латын тіліндегі "Proprium Missae" термині жылдық цикл бойы әр жексенбіге арналған жеке мәтіндері бар Месса әндерін білдіреді, бұл "Ordinarium Missae" – ге қарама-қарсы, олар тұрақты мәтіндерге (бірақ әртүрлі әуендерге) ие (Kyrie, Sanctus, Benedictus, Agnus Dei). Интроиттер рәсім өткізушілердің процессиясын қамтиды. Интроиттер – антифониялық әндер, әдетте антифониядан, псалм жолынан, антифонияның қайталануынан, Gloria Patri Доксологиясының басталуынан және антифонияның соңғы қайталануынан тұрады. Әуендік құрылымдарында көбінесе әнді оқу тондары басым болады. Градуалдар – Жазба оқылып болғаннан кейін орындалатын жауапты әндер. Градуалдар көбінесе центонизация нәтижесінде пайда болады; әндердің толық әуенін құру үшін музыкалық фразалар жиналып, тігілгендей болады, бұл музыкалық жақындығы бар әуендер отбасын құрайды. Градуалдарға күрделі өлең қосады, сондықтан ол екі бөлімнен тұрады: А және Б. Көбінесе бірінші бөлім қайтадан орындалады, «рондо» А Б А құрылымын жасап, әннің қайталануын қамтамасыз етеді. Кемінде, толық болмаса да, өлең соло канторға арналған және ұзақ, кең диапазонды мелизмалармен әсемделген, көркем стильде орындалады. Аллилуйя әні соңғы дауысты әуеніндегі ұзақ, қуанышты мелизмасымен, «Jubilus» деп аталатын бөлігімен танымал. Аллилуйя да екі бөлімнен тұрады: Аллилуйяның өзі және псалм жолы, осы арқылы Аллилуйя анықталады (Alleluia V. Pascha nostrum). Өлеңнің соңғы мелизмасы Аллилуйяға қосылған Jubilus әуенімен бірдей. Аллилуйя әндері ораза сияқты тәубелік уақыттарда орындалмайды. Оның орнына Тракт орындалады, әдетте Псалмдардан алынған мәтіндермен. Кезектер – жұп өлеңдерге негізделген өлеңдер. Көптеген кезектер литургияның бөлігі болмағандықтан, Грегориан репертуарының бір бөлігі де емес, бірақ Грегориан кезектеріне Victimae paschali laudes және Veni Sancte Spiritus сияқты жақсы таныс әндер кіреді. Алғашқы кезектер авторы Ноткер Балбулдың айтуынша, олардың бастауы Аллилуйя әндерінің Jubilus бөлігіндегі ұзақ мелизмаларға сөздер қосудан басталады.

Ежелгі әндер

Кири, Глория, Кредо, Санктус, Бенедикт және Агнус Деи мессаның әрбір қызметінде бірдей мәтінді қолданады. Олар мессаның тұрақты өзгермейтін "реті" бойынша орындалатындықтан, "Кәдімгі" деп аталады. Кири "Kyrie eleison" ("Ием, рақым ете гөр") сөзін үш рет қайталаудан, "Christe eleison" ("Христос, рақым ете гөр") сөзін үш рет қайталаудан және содан кейін тағы үш рет "Kyrie eleison" сөзін қайталаудан тұрады. Ескі әндерде "Kyrie eleison imas" ("Ием, бізге рақым ете гөр") деген сөздері де кездеседі. Кири латын тілінің орнына грек тілінде айтылатынымен ерекшеленеді. Мәтіннің қайталануының нәтижесінде, осы әндерде әртүрлі музыкалық қайталау құрылымдары кездеседі. Мысалы, Камбрей қолжазбасында сақталған Кири ad. lib. VI, бөлімдер арасындағы тесситураның өзгеруімен ABA CDC EFE' пішімін қолданады. Соңғы "Kyrie eleison" әнінің E' бөлімі өзі а'б құрылымын иеленеді, бұл шыңға жететін сезімді күшейтеді. Глория Ұлы Доксологияны оқиды, ал Кредо Никеялық Символын жариялайды. Бұл мәтіндердің ұзындығына байланысты, әндер көбінесе мәтіндік үзілістерге сәйкес келетін музыкалық бөлімдерге бөлінеді. Кредо мессаға соңғы қосылған "Кәдімгі" ән болғандықтан, Григориандық корпуста Кредо әуендері салыстырмалы түрде аз. Санктус пен Агнус Деи, Кири сияқты, қайталанатын мәтіндерді де қамтиды, олардың музыкалық құрылымдары осы мүмкіндікті пайдаланады. Техникалық тұрғыдан алғанда, мессаны аяқтау үшін орындалатын Ite missa est және Benedicamus Domino да "Кәдімгіге" жатады. Олардың өздерінің Григориандық әуендері бар, бірақ олардың қысқалығы мен қарапайымдылығы және кейінгі музыкалық шығармалардың тақырыбы болмауы себепті, олар жиі талқылаудан тыс қалады.

Қызмет әндері

Григориандық ән монахтық тізімдердің каноникалық сағаттарында орындалады, негізінен Забурларды әндейтін антифондарда, таңғы құлшылықтың үлкен жауаптарында және кіші сағаттар мен комплиннің қысқа жауаптарында. Тізімнің Забур антифондары көбінесе қысқа және қарапайым болады, әсіресе күрделі Ұлы жауаптарға қарағанда. Тізім аяқталғанда төрт Мариялық антифонның бірі орындалады. Бұл әндер – Alma Redemptoris Mater (мақаланың жоғарғы бөлігін қараңыз), Ave Regina caelorum, Regina caeli laetare және Salve, Regina – салыстырмалы түрде кейінірек жазылған, 11 ғасырға жатады және көптеген тізім антифондарынан әлдеқайда күрделі. Вилли Апель бұл төрт әнді "орта ғасырдың соңғы кезеңдеріндегі ең әдемі туындылардың" бірі деп сипаттаған.

Ортағасырлық және қайта өрлеу дәуіріндегі музыка

Грегориандық ән ортағасырлық және Ренессанс дәуіріндегі музыканың дамуына маңызды әсер етті. Қазіргі заманғы нота жазу жүйесі тікелей грегориандық неумдардан туындады. Алғашқыда жазық ән үшін жасалған шаршы белгілер басқа да музыка түрлеріне бейімделді. Неумдардың белгілі бір топтары қайталанатын ырғақтарды көрсететін ритмикалық режимдер деп аталатын. 15- және 16-ғасырларда дөңгелек ноталар ескі шаршылар мен ромбтардың орнын басты, бірақ ән жинақтары консервативті түрде шаршы белгілерді сақтап келді. 16-ғасырға қарай музыкалық таяқшаға қосылған бесінші сызық стандартқа айналды. Бас кілті және бемоль, диез, натуральды белгілер тікелей грегориандық нотациядан алынған. Грегориандық мелодиялар музыкалық материалды ұсынып, троптар мен литургиялық драмаларға үлгі болды. "Christ ist erstanden" және "Nun bitten wir den Heiligen Geist" сияқты ұлттық әндер түпнұсқа грегориандық мелодияларды аударма мәтіндеріне бейімдеді. Ренессанс дәуіріндегі "In Nomine" сияқты халық әуендері грегориандық мелодияларға негізделген. Грегориандық әнге импровизациялық үйлесімдер жасау арқылы пайда болған органумнан бастап, грегориандық әндер ортағасырлық және Ренессанс полифониясының қозғаушы күшіне айналды. Көбінесе грегориандық ән (кейде өзгертілген түрінде) кантус фирмус ретінде қолданылып, әннің тізбектес ноталары гармониялық прогрессияны анықтады. Мариандық антифондар, әсіресе Alma Redemptoris Mater, Ренессанс композиторларымен жиі өңделді. Кантус фирмус ретінде ән қолдануы барокко дәуіріне дейін басым болды, содан кейін тәуелсіз бас партиясының арқасында мүмкін болған күшті гармониялық прогрессиялар стандартқа айналды. Кейіннен Католик шіркеуі Миссаның әдеттегі грегориандық әнін полифониялық өңдеулермен алмастыруға рұқсат берді. Сондықтан Палестрина немесе Моцарт сияқты композиторлар жазған Мисса композициялық формасында Кирие бар, бірақ Интроит жоқ. Проперлер кейбір салтанатты жағдайларда хорлық өңдеулермен алмастырылуы мүмкін. Проперлердің полифониялық өңдеулерін жиі жазған композиторлардың арасында Уильям Бёрд және Томас Луис де Виктория болды. Бұл полифониялық өңдеулер әдетте түпнұсқа әннің элементтерін қамтиды.