Кіріспе

"Қара кітап" - 1993 жылы жазылған, Иан Рэнкиннің Инспектор Ребус романдарынан бесіншісі. Бұл Сиобан Кларк пен Моррис Джеральд Каффертидің басты кейіпкері ретінде көрінген алғашқы кітап. Бұл сонымен қатар Ребус Сент-Леонардс полиция бөлімшесінде орналасқан алғашқы кітап.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Ребус өз бетінше көптеген қиындықтарды бастан кешіреді. Оның өздігінен ағасы Майкл, Ребус пәтеріндегі қора бөлмесі ғана бос болғандықтан, үйге мұқтаждық танытып, Эдинбургке оралды. Ішіп жүргенде, ол бұрынғы әскер досы Дик Торранспен кездеседі, ол көлеңкелі іс-шараларға қатысатынын мойындайды, Ребусқа "жақсы жыныстық қатынастан бастап атысшыға дейін" қол жеткізе алатынын айтады. Ребус Дикпен көп уақыт өткізеді, сондықтан ол өзінің қызы доктор Пейшенс Эйткенмен кешкі асқа бармайды. Ашулы әйел оны пәтерінен құлыптап, өз пәтерінде диванда ұйықтауға мәжбүр етеді. Жұмыс барысында "Моншақ" операциясы басталады, оның мақсаты "Үлкен Германия" Каффертидің ақша несиелеушілерінің бірін істен шығару. Алайда, Ребус (Каффертиді жек көретін) көшбасшының артынан өзі жүгіруді жөн көреді. Ақырында, Ребустың әріптесі Брайан Холмс сүйікті мейрамханасының, Елвис тақырыбындағы Heartbreak Cafe-нің көлік тұрағында арт жағынан шабуылдан кейін комаға түседі. Ребус рестораның иесі Эдди Ринган және Эддидің гей (және іскерлік) серіктесі Пэт Кальдермен сұхбаттасады, бірақ олар аз көмек болатынын дәлелдейді. Брайанның досы Нелл Степлтон Ребусқа Брайанның "Қара кітап" бар екенін, кішкентай кітапшасы бар екенін айтады. Оның айтуынша, Брайанға оның ішіндегі бір нәрсе себеп болған. Ол Брайанмен тамақханаға барар алдында айтысып кеткендіктен, өзін кінәлі сезінеді. Ребус кітапты тапқанда, оның назарын бір жазба аударады. Бес жыл бұрын құпия өрт Эдинбургтегі Central қонақ үйін өртеп жіберді. Барлық қызметкерлер мен клиенттер табылғанмен, денелер арасынан белгісіз дене табылды. Қара кітаптағы жазбада өрт болған түні өткен покер ойыны туралы айтылған. Алайда, бұл картада покер ойыншыларының аттары емес, жасырын лақаптар жазылған. Ребус алғашқы әрекеті - патолог доктор Куртпен белгісіз дененің өлтіруін талқылау, ол әлі күнге дейін оны өте егжей-тегжейлі еске алады. Аутопсия барысында өлген адамның жүрегіне оқ тиіп, оның қолы бұзылғаны анықталды. Осы арада "Мұнай қапшығы" операциясы басталады, Ребус бақылау топтарының бірін басқарады. Оның қол астында полиция қызметкері Шивон Кларк, бұл уақытта ол жаңадан қызметке қабылданды. Ребус өзінің ескі досына, жасырынған және іздегенге көмектескен қарт соқыр адамға, Мэтью Вандерхайдқа жүгінеді. 1950 жылдары Вандерхайд Шотландия ұлттық партиясының қатал бөлімшесі "Сер мен қалқан" үшін митингтерге Орталық қонақ үйге баратын. Ол өртенген күні досымен бірге ішіп отырды. Ол "Қара Энг" деп те аталатын. Гибсон сыра өндіру бизнесінің мұрагері, Аенгус өрт кезінде маскүнем болған, бірақ содан бері түзелген. Ол өзінің отбасының ықпалынан улам қонақ үйдегі адамдардың тізіміне енбеген. Майкл мен студенттермен бір түнде айтысқаннан кейін, Ребус Каффертиді Шивонмен талқылайды. Шивон "Брухед ағайындылары" Тэм мен Эк Робертсон туралы айтады, олар Орталық өртенген уақытта жоғалған қылмыскерлер. Содан кейін Ребус Қара кітаптағы есімдердің бірі оларға, ал екіншісі Каффертиге қатысты екенін түсінеді. Ребус үйге оралғанда, ол ағасы туралы қасірет хабарларын алады, ол енді ғана Форт теміржол көпірінен аяғынан асылып табылды. Майкл шокта, оны ауруханаға апаруға тура келді. Ағасының қауіпсіздігінен қорқып, Ребус оған шынайы қорғаныс қажет деп шешеді. Дик Торранстың "жақсылықтан бастап атысшыға дейін" деген сөздерін еске түсіріп, Ребус өзінің ескі досымен байланысуға шешім қабылдайды. Келесі күні, "Ақ ақша" операциясының бақылауын бақылап жатқанда, Ребус пен Шивон Брайан Холмс есін жиғандығы туралы қуанышты хабарды естіді. Ол шабуылдаушы туралы ештеңе есіне түсіре алмаса да, ол Ребусқа Қара кітаптағы соңғы есімнің Эдди Ринганға, Брайанға покер ойыны туралы айтқан Heartbreak Cafe аспазшысына қатысты екенін айтады. Ребус Heartbreak Cafe-ге оралады және өрт болған түні не болғанын білуді талап етеді. Ол Эддидің Орталықта жұмыс істегенін біледі, сондықтан ол сол жерде болған адамдардың тізіміне кірмеді. Алкоголиктік Эдди мас күйінде ашуға түсіп, көмекшісі Виллиге зиян келтіреді. Бірақ Ребус кетуге бұрыла салысымен, Эдди Кауденбиттегі пабқа баруды ұсынады. Робертсон ағайындыларының екі суретімен қаруланған Ребус бірнеше Кауденбит пабына барып, тұтынушылардан оларды таниды ма деп сұрайды. Ол сәл сәттілікке қол жеткізеді, бірақ ескі мас ойыншы суреттердің біреуін таниды деп мәлімдейді, бұл Ребус ағалардың бірі букмекер болып жұмыс істеуі мүмкін деп күдіктенді. Келесі күні Ребус Эддидің бір түнді сыртқа шыққаннан кейін жоғалып ке...

Ранкиннің басқа кітаптарымен байланыстар

Журналист Мари Хендерсонның кейіпкері дебют жасайды. Кафферти алғаш рет "Тіс пен тырнақ" фильмінің тұсында пайда болды. Вандерхайд келесі "Өлімнің себептері" кітабын алдын ала білдіріп, шотландтық "Қылысы мен қалқаны" кітабына сілтеме жасайды. Ребустың шашы әлі де "Стрип Джек" финалынан болған өрттен зақымдалған.

Қара кітаптың жазылуы

"Ребус: Сент-Леонард жылдары" кітабының алғы сөзінде Рэнкин Елвис тақырыбындағы мейрамхананы Америкада демалыс кезінде көргенін және Эдинбургке тарих үшін ауыстырғанын айтады.