Кіріспе

Астерацеялар тұқымдасына жататын гүлді өсімдік Lactuca serriola, сондай-ақ тікенді салат, сүт қарағай деп аталады. Бұл өсірілетін салаттың (Lactuca sativa L.) ең жақын жабайы туысы. Лактука сериола компас өсімдігі деп аталады, өйткені күн сәулесінде жоғарғы жапырақтары дөңгелек айналып, шеттерін тік ұстайды. Лактука сериола Еуропа, Азия және Солтүстік Африкаға тән, ал басқа жерлерде табиғи болып кетті.

Ас үйде және дәрілік мақсатта

Лактука сериоланы салат ретінде жеуге болады, бірақ оның біршама ащы дәмі бар. Жас жапырақтарын шикі немесе пісірілген күйінде жеуге болады. Ескі жапырақтарды бумен пісіруге болады. Оның тамыры қайыңның орнына пайдаланылады. Кейбір көне кен орындарында оның болуы оның ұйқыны басу қасиеттерімен байланысты, бұл ырым-жырымға арналған пайдалануды білдіруі мүмкін. Ежелгі гректер оның қайнаған шырынын көздің жарасына қарсы дәрі деп санайды, ал пифагориялықтар сәлемдемені евнук деп атады, өйткені ол несеп шығаруды және жыныстық құмарлықты жеңілдетті. Солтүстік Америкаға кездейсоқ әкелінгеннен кейін, навахолар бұл өсімдікті салтанатты құсу ретінде қолдана бастады. Грекиядағы Крит аралында марула (μαρούλα) немесе агромаруло (αγριομάρουλο) деп аталатын сорттың жапырақтары мен жұмсақ сабақтары қайнатылған күйінде желеді. Оны яһудилер мен самариялықтардың саны артып, Құтқарылу мейрамында марор (ащы шөп) ретінде қолданады. Lactuca serriola құрамында лактукарий бар, бұл өсімдіктің сабағы арқылы ағып жатқан сүтті шырын (ақ латекс). Оны ауамен кептіргенде дәрілік шөп ретінде қолданады. Lactucarium стандартты анықтамасы оның Lactuca virosa-дан өндірілуін талап етсе де, Lactuca sativa және Lactuca canadensis var-дан ұқсас жолмен Lactucarium-ның аз мөлшерде өндірілуі мүмкін екендігі мойындалды. Elongata, тіпті Lactuca serriola немесе Lactuca quercina-дан алынған қымыз сапасы жоғары.

Тарих

Мысырлықтардың Миң құдайы осы құрт түріне байланысты. Сондай-ақ, грек археологиялық контекстіндегі археоботаникалық дәлелдер аз, бірақ көмірсіз тұқымдар біздің заманымызға дейінгі 7-ғасырдағы Самос аралындағы Гера ғибадатханасынан алынды. Оны Теофраст та сипаттаған. Мифологияда Афродита Адонисті салат төсегіне жайды, бұл көкөністі өлгендердің тамағымен байланыстырады.

Патогенге қарсы тұру

Lactuca serriola - өсірілетін салаттың (Lactuca sativa) жабайы ата-бабасы және салаттың ең ауыр ауруларының бірі - салаттың көк көбеюіне әсер етуі мүмкін. Бұл патоген жыныстық жолмен көбейе алады, ал вирулентті штаммдар пайда болғаннан кейін жыныстық емес репродуктивті циклдарды тез өткізе алады. Lactuca serriola- дағы Bremia lactucae- ге резистенттілік Dm гендері немесе бір ғана доминантты гендер әсерінен пайда болады. Бұл дегеніміз өсімдіктегі әрбір резистентті ген патогендегі белгілі бір генмен байланысты, ал вирулентті ген вирулентті геннен басым.