Кіріспе

Кумазава Банзан (熊沢 山) - жапондық конфуцийші. Ол Накае Тодзудан Янминзмді үйреніп, Бизен провинциясының иегері Икеда Мицумасаға қызмет етті. Кейінгі жылдары Токугава шогунатының саясатын сынға алған "Даигаку Вакумон" атты еңбегі үшін түрмеге қамалды.

Атауы

Балалық есімі (йомей) Сашичиро (左七), иманы Шигетсугу (伯継) болды. Оның жалпы аты (зана) Рёсуке (了介 немесе 良介) болды, ал ол жалпыға белгілі жеке есімдер (тсушо) ретінде белгілі болды. Оның ең көп таралған әдептілік аты (го) Сокуюкен (息游軒) болды. Оның "Кумазава" (熊沢) тегі 1660 жылы "Шигеяма" (山) болып өзгертілді, ал соңғысы, қытай-жапон тілінде "Банзан" деп оқылады, ол оның өлімнен кейінгі әдептілік атағы болды, ол қазір де кеңінен танымал.

Йомейгаку

Йомеигаку - бұл оның негізін қалаушы қытайлық философ Ван Янминмен байланысты неоконфуциандық мектептің жапондық термині. Бұл мектеп интроспекциямен және белсенділікпен сипатталады және Эдо дәуірінде Жапониядағы конфуциандық саяси және моральдық теорияның жапондық қайта қарауына терең әсер етті.

Ерте өмір

Ол Киото Инариде (қазіргі Шимогиоку, Киото) алты баланың үлкені болып дүниеге келді. Оның әкесі ронин, Ноджири Тобей Казутоси (野尻藤兵衛一利) және анасы Камеджо (亀女) деп аталған. Сегіз жасында оны Митоның даймиосы Токугава Ёрифусаның қол астында қызмет еткен самурай, анасының әжесі Кумазава Морихиса (熊沢守久) асырап алады.

Накае Тодзумен бірге оқуға кетем

1634 жылы Токугаваның фудай вассалы Итакура Шигемаса (板倉重) арқылы Бизен провинциясындағы Окаяма доменінің даймиосы Икеда Мицумаса (池田光政) астында паж ретінде қызмет етті. Ол Икеда үйінен бір уақытқа кетіп, Оми провинциясының (қазіргі Омихачиман) Кирихарадағы бабасының үйіне оралды.

Окаяма аймағындағы уақыт

1645 жылы Киогоку отбасының ұсынысымен Окаяма аймағына жұмысқа барады. Мицумасаның ойлауы Йомеигакуға қарай ауысқандықтан, ол Банзанды көп қолданды, оны Тодзумен оқығаны үшін бағалады. Банзан негізінен Ханабатакэ Кёджо (花教場) деп аталатын хан мектебінде жұмыс істеді, оның атауы "Гүлдік оқыту орны" дегенді білдіреді. Бұл мектеп 1641 жылы ашылып, Жапониядағы алғашқылардың бірі болды. 1647 жылы Банзан 300 коку төлейтін аид (知行) болды. 1649 жылы Мицумасамен бірге Эдоға барды. 1650 жылы артиллерия жасағының (鉄砲組) басшысы болып тағайындалды. 1651 жылы Ханазонокайдың ережесін жасады? (花園会), сөзбе-сөз "гүлдік бақ клубы", қарапайым адамдардың білім алуы үшін арналған орын. Бұл Жапониядағы қарапайым халықты оқытатын алғашқы мектептің алғашқы инкарнациясы болды, Шизутани Гакко (閑谷学校) Банзан өз иелігінен кеткеннен кейін 1670 жылы ашылды. 1654 жылы Бизен жазығы су тасқыны мен кең ауқымды ашаршылыққа ұшырағанда, ол барлық күш-жігерін Мицумасаға көмек көрсетуге жұмсады. Цуда Нагатадамен (津田永忠) бірге Мицумасаның көмекшісі болып, Окаяма доменінде домендік үкімет құруға көмектесті. Ол ауыл шаруашылығы бойынша толыққанды стратегияларды әзірлеуге, соның ішінде шағын көлемді фермерлерге көмек көрсету жолдары мен таулар мен өзендерді басқаруға арналған жер инженерлік жобаларын әзірлеуге тырысты. Алайда, оның домендік үкіметтегі батыл реформалары оны дәстүрлі ақсақалдармен (家老) қарсылыққа әкелді. Сонымен қатар, Банзан Йомейгакуның ізбасары болғанымен, Эдо сёгунатының ресми философиясы неоконфуциандықтың басқа түрі Шушигаку (朱子学) болды. Банзанды Хошина Масаюки (保科正之) және Хаяши Разан (林羅山) сияқты тұлғалар сынға алды. Шын мәнінде, Банзан - Хаяши кланы ғалымдарының дамып келе жатқан сыншыл күштеріне қарсы тұратын белгілі неоконфуциандықтардың алғашқысы болды. Осы себепті Банзан Окаяма қамалынан кетіп, Уэйк округінің Шигеяма мурасында (山村) жасырынып өмір сүруден басқа амалы жоқ еді. "Банзан" атауы "Шигеяма" сөзінен шыққан. Оның үйі болған жер - Банзан чо (山町), Окаяма ши.

Күші жоқ уақыт және кейінгі өмір

Ақыры, 1657 жылы шогунат пен домен басшыларының қысымына төтеп бере алмай, Окаяма доменінен кетіп қалды. 1658 жылы Киотоға көшіп барып, жеке мектеп ашқан. 1660 жылы Накагава Хисакионың (中川久清) өтініші бойынша ол Оита штатының Татеда қаласына барып, жерді басқаруға қатысты нұсқаулар берді. 1661 жылы оның атағы өсіп, ол қайтадан шогунаттың қадағалауына түсті және ақырында Киотоның Шошидай (京都所司代) басшысының көмекшісі Макино Чикасиге (牧野親成) Киотодан қуып жіберді. 1667 жылы Ямато провинциясының Йошинояма қаласына (қазіргі Нара қаласы) қашып кетеді. Содан кейін ол Ямаширо провинциясының Касеяма (鹿背山) қаласына (қазіргі Киото қаласы) жасырын өмір сүруге көшті. 1669 жылы шогунаттың бұйрығымен ол Акаши доменінің (明石藩) басшысы Мацудайра Нобуюкидің (松平信之) бақылауына алынды. 1683 жылы Нобуюки Корияма провинциясына ауыстырылғаннан кейін, Ямато провинциясының Ятаяма (矢田山) (қазіргі Яматокорияма, Нара) ауысты. 1683 жылы Тайро (大老) Хотта Масатосидің (田正俊) шақыруын алды, бірақ одан бас тартты. Окаяма округінде қызмет еткеннен кейін, мемлекеттік қызметтен тыс уақытта ол шогунаттың саясатын, әсіресе санкин котайды (参勤交代), Хайно Бунриді (兵農分離) (самурайлар класынан тыс адамдарға қарулануға тыйым салатын саясат) және тұқым қуалаушылық жүйені жиі жазады және сынға алады. Ол Окаяма доменінің үкіметін де сынға алды. Банзанның мақсаты - жапон үкіметін реформалау, мұрагерлік емес, абыройға негізделген саяси жүйені қабылдауды және абырой жүйесін нығайту үшін саяси қағидаларды қолдануды қолдау. 1687 жылы ол Кога доменінің (古河藩), Шимуза провинциясының (下総国) басшысы Мацудайра Тадайукидің (松平忠之) бақылауына алынды және Мацудайра Нобуюкидің мұрагері болып, Кога қасабасында қалуға бұйырылды. 1691 жылы көтерілісші конфуцийші ауырып, 74 жасында Кога қасарасында қайтыс болды.

Өлгеннен кейін

Банзанның сүйегін Тадайуки Кейндзиде (延寺), Оцуцумиде (大堤), Кога, Ибаракиде үлкен рәсіммен жерледі. Қабір тасындағы алғашқы жазу "Сокуюкен қабірі" (息游軒墓) болды, ол оның өлімінен кейін пайда болды, бірақ кейіннен "Кумазава Сокуюкен Хатсукей қабірі" (熊沢息游軒伯継墓) деп өзгертілді. Бакумацу дәуірінде Банзан философиясы қайтадан назарға алынып, үкімет құрылымына үлкен әсер етті. Бұл идеяны басқалармен қатар Фудзита Токо (藤田東湖) және Йошида Шоин (吉田松陰) қолдады, бұл шогундық үкіметті құлатуда ынталандырушы күш болды. Кацу Кайшу Банзанды "Конфуций дәстүрінің кейіпкері" деп мақтаған. Саясаттың сыртында Банзан уақыт өте келе мәдени кейіпкерге айналады, өйткені ол қарапайым адамдар мен кедейлерге деген тұрақты қамқорлығын көрсеткен іс-әрекеттер мен сөздерге назар аударды. Ол қарапайым халыққа тағылған жемқорлық пен бюрократияға қарсы тұрғаны үшін мақталды. 1910 жылы Мейджи үкіметі Банзанды Эдо дәуіріндегі білім берудің дамуына қосқан үлесі үшін жоғары төртінші дәреже (正四位) атағымен марапаттады.