Кіріспе
Мал шаруашылығы практикасы Жинақтау (Au/NZ) немесе жинақтау (US/Ca) - мал жинау процесі. Әдетте ірі қара, қой немесе жылқылар, бірақ ешкі, түйе, бұқа немесе басқа жануарлар да қатысы бар. Жинақтау әр түрлі себептермен, соның ішінде малдың денсаулығын тексеру және емдеу, таңбалау, қырқу, қозы таңбалау, сату, тамақтандыру және тасымалдау немесе басқа жерге тасымалдау сияқты себептермен жүргізілуі мүмкін. Жинақтау ұзақ, қиын және кейде қауіпті жұмыс, әсіресе Австралияның үлкен ірі қара малдары Топ-Энд, Ұлы Бөлу жотасының "Фолс" (қақпақ) елі мен АҚШ-тың батыс ранчоларында. Аустралияда жануарлар тобы "моб" деп аталады, ал Солтүстік Америкада "қора" деп аталады.
A muster (Au/NZ) or a roundup (US/Ca) is the process of gathering livestock. Musters usually involve cattle, sheep or horses, but may also include goats, camels, buffalo or other animals. Mustering may be conducted for a variety of reasons including routine livestock health checks and treatments, branding, shearing, lamb marking, sale, feeding and transport or droving to another location. Mustering is a long, difficult and sometimes dangerous job, especially on the vast Australian cattle stations of the Top End, 'The Falls' (gorge) country of the Great Dividing Range and the ranches of the western United States. The group of animals gathered in a muster is referred to as a "mob" in Australia and a "herd" in North America.
Әдістер
Жинақтау жаяу, түрлі көліктермен, жылқымен немесе ұшақпен жүргізілуі мүмкін. Ірі қара мал мен қойларды жинау әдістері аймақ, мәдениет, қашықтықтар мен жердің түріне және жиналатын малдың түріне байланысты болады. Қазіргі уақытта қойларды жинаудың көпшілігі мотоциклдермен немесе барлық жер телімдерімен (Австралияда "квадроциклдер" (quad bikes) немесе АҚШ-та "төрт дөңгелекті" деп аталатын ATV) жүргізіледі, ал ірі қара малдарды жинау жылқыларды пайдалануға көбірек ыңғайлы. Бұл жұмыстың ең танымал аты - бұл қор жылқы немесе өте мықты бұта жылқысы. Жануарларды жинаған адамдар Австралияда әдетте малшылар деп аталады, ал жиналған жануарға байланысты АҚШ-та wranglers немесе ковбойлар деп аталады. Иттер әдетте мүмкін болған немесе пайдалы болған жағдайда қолданылады. Австралиялық келпи немесе оның бір тұқымы - Австралиядағы қой мен ірі қараны жинауға арналған иттердің ең танымал тұқымы. Австралиялық мал иттері немесе "көк тұяқтылар" АҚШ-та кең тараған шаруа иттері, сондай-ақ шекаралық колли, австралиялық шопан және туысқан кроссбредтер. Иттерді ыстық, құрғақ немесе көмілген жағдайда пайдалану қиын немесе мүмкін емес болуы мүмкін. Кейбір иттерді жас бұзаулары бар сиырларға қолдану кері әсері болуы мүмкін, өйткені сиырлар өздеріне тым жақын жұмыс істейтін иттерді қуып жүреді. Жұмыс иттері бұршақ жерлерінде, сондай-ақ иттер малды төменгі бұталардан шығарып алатын бұталы жерлерде өте маңызды. Ұшу аймағы да мал шаруашылығымен жұмыс істегенде немесе жинағанда есте ұсталатын маңызды қағида. Иә, жақсы ит малшыны алдап, малдың жолын жабады. Австралияда ірі қара мал мен жылқыны жинағанда, әдетте, қамшы алып жүреді және қажет болған жағдайда қолданады. Солтүстік Америкада ат үстінде аса қасарысқан жануарларды арқанмен байлап, жылжыту үшін, сонымен қатар қарапайым тісте ретінде лассо қолданылады. Алайда, басқа стильді қамшыны, сондай-ақ "бағаналық қамшы" деп аталады, оны жердегі жұмысшылар пайдалана алады. Егер ірі қара малдың жиналған тобының бір бөлігі ғана қажет болса, онда іріктелген жануарлар ашық "ауыру" (AU) немесе "ауыру" (US) болуы мүмкін, олар үлкен қоршалған аймақта ұсталып, алыстатылуы мүмкін. Бұл әдіс әдетте бірнеше тәжірибелі жүргізушілерді қажет етеді, бірақ уақытты үнемдейді және ауладағы су тартудан жақсы. Алыс жерлерде жылқымен мал жинау әлі де маңызды болып табылады, ал малшылар ұзақ уақыт бойы аулаларда қоныстанған. Егер ірі қара малды құртқа немесе құлаққа таңба қою керек болса, онда олар қоршалған аймақтардан тым алыс жерде ("бақшалар" Ау, "кораллдар" АҚШ), оларды лақтыруға тура келеді. Бұл үшін әртүрлі әдістер қолданылады. АҚШ-та жануарды арқанмен байлап, аяғын байлау - бұл кең тараған әдіс. Австралияда жануарды атпен немесе көлікпен ашық жерде теңгерімнен шығарып тастау әдісі кең тараған. Жеңіл аңдарды да құйрығын ұстап, теңгерімнен шығарып тастау арқылы лақтыруға болады. Егер жануардың денесі тым үлкен болса, оны жерге түсіргенде, оның артқы аяқтары қисаюы мүмкін. Кейде жабайы немесе жабайы малдарды жинап, айдап әкетуге көмектесетін тыныш коаксерлер (коучерлер) қолданылады. Ең қиын жануарлардың бірі - қарт жабайы бұқалар (АҚШ) немесе пикер бұқалар (АУ), олар "микки бұқалар" (кастрацияланбаған жас еркек ірі қаралар) болды, олар ұсталды, кастрацияланды, содан кейін жоғалып кетті және жабайы табиғатта өсті. Бұл бұқалар көбінесе жалғыз өмір сүреді және әдетте сиыр мен жас ірі қарадан күштірек болады. Бүгінде үлкен аумақтарды жинау үшін вертолеттер өте пайдалы құрал болып табылады; олар ірі қара малдарын табу үшін қолданылады, содан кейін малшылар малдарды аулаға шығаруға көмектеседі. Тікұшақ ұшқыштарының жұмысына салқын ой мен найзағай рефлексі қажет, өйткені олар ұшқанда, тікұшақ өз шаң-тозаңдарында, ағаштардың шайқалып тұрған ұшымен жұмыс істейді. Жерге жақын жерде жұмыс істеу үшін желді пайдалану да ұшқыштар үшін маңызды. Бұл ұшқыштарға малдарды тым қатты немесе жылдам итермелеу үшін "бауырмалылық" деген ерекше дағды қажет. Ұшақтар негізінен малдарды байқауға және жер бетіндегі малшыларға олардың орналасқан жері туралы CB радио арқылы хабарлауға қолданылады. Қадағалауды аяқпен жүргізу әдетте белгіленген жерге жақын орналасқан тыныш немесе шағын топтарды топтауға арналған. Бұл әдісті сонымен қатар Жаңа Зеландияның Оңтүстік Альптерінде де қолдануға болады, онда жылқыларды қауіпсіз пайдалану үшін тым тік болып саналады. Бұл жағдайда малшы мен оның иттерін тікұшақтан жоғары беткейлерге түсірі�...
Австралияның жоғары сатысы
Аборигендер мал шаруашылығымен айналысқандықтан, олардың мал шаруашылығындағы үлесі зор болды. Бұл ерлер мен әйелдер өте жақсы малшылар еді және олар әскердің ажырамас бөлігі болды. Топ-Энде жиналу сәуір мен қыркүйек аралығында құрғақ мезгілде жүргізіледі, бұл үшін қосымша малшылар қолданылады. Алғашында бұл жерде жылқыларды жинауға мал қораларын құру керек болды. Жинақтаушылар әр күні ерте басталып, құлазыған аттарды жинап, егіп, содан кейін ұзақ уақыт мал жинап, таңбалап, құрттап, малға дайындады. Бұл ұзақ күндер адам мен аңға қиын болды, әрқайсысы ыстықпен, шаңмен және ұшпен күресуге мәжбүр болды. Ерлер жерде қоныстанған және ашық отта пісірілген, әдетте, тәжірибелі емес аспаздың бірқалыпты тамағын жеген. Топ-эндтегі агрессивті, бүлікші бұқалар немесе бұқалар оларды тасымалдаудан бұрын түсіру үшін арнайы түрлендірілген 4WD "буль-катер" көліктерін пайдаланады. Бұл өте қауіпті жұмыс және малшылардың үлкен шеберлігі мен шапшаңдығын талап етеді. Кейде бұл жұмысты атқарған әрбір аң үшін ақы алатын кәсіпқой бұқа аулаушылар атқарған. Үлкен шаруашылықтарда ірі қара малдың құйрығын кесу үшін оларды босату алдында "құйрық жинауы" жүргізіледі. Осылайша, бұрын ұзын құйрықтылар саналмаған. Алис-Спрингс, NT фестивалінің атауы: Bang Tail Muster фестивалі. Сиднейдегі Корольдік Пасхалық шоудың субтитрі - "Ұлы австралиялық топ".
АҚШ-тың батыс бөлігіндегі тұтқындаулар
Солтүстік Америкадағы тұтқындау Американың көне батысының көрнекті бейнесі болды: ірі қара малдың ашық жерде жиналуы, содан кейін оларды бірнеше апта бойы кең арақашықтыққа, фермалардан алыс теміржолға дейін айдап әкелу. Уақыт пен қашықтықтың арқасында мал мен ковбойлар тек қатал жерлерге және ауа райына төтеп беріп қана қоймай, қойларды ұрлау, аштық пен ауру-сырқаудың қаупі де болды. Темір жолдар кеңейген сайын, темір жолдар көпшілік қауымдарға дейін кеңейгенше, жүретін уақыт пен қашықтық қысқара түсті, малдарды бірнеше күн немесе ең көп дегенде бірнеше аптаға дейін жүргізуді талап етті. Кейіннен малдарды мотормен тасымалдау кең тараған кезде, малдарды шоғырландырып, жақын жолға алып кетіп, мал қораларына жинап, одан әрі тасымалдау үшін жүк машиналарына жүктіреді. Қазіргі заманғы американдық аулау әдетте ірі жеке шаруа қожалығының шеткі бөліктеріндегі жайылымдардан немесе Жерді басқару бюросынан немесе АҚШ Орман қызметінен жалға алынған мемлекеттік жерлерден жануарларды жинауды қамтиды. Бұл процесс әлі де бірнеше күнді алады және кейде каубойларды шалғай аймақтарда қоныстандыруды талап етеді, бірақ көбінесе бұл қоралар жанында орналасқан базалық лагерьде болады. Малдар жолдың жанында орналасқан қораларға жиналып, мал сүйрейтін тіркемеге немесе жартылай тіркемеге тиеледі де, соңғы мақсатына дейін жеткізіледі. Малды жинап, айдап әкету үшін қажетті дағдылар родео, кесу, қайыру, командалық қайыру және осыған байланысты жарыстар түрінде ресмиленді. "Раундап" термині көптеген родеолардың атауларында, атап айтқанда Орегон штатында жыл сайын өткізілетін ұзақ уақыт бойы Pendleton Round Up қолданылады.