Кіріспе

Апостолдық комиссар (Commissarius Apostolicus) - папа тағайындаған комиссар (яғни белгілі бір себеп бойынша үкім шығару немесе оған қатысты ақпарат алу үшін заңды жоғары биліктен билік алған адам).

Тарих

Мұндай комиссарларды киелі орынның тағайындауы өте көне дәстүр. Еске алу керек бір мысал - бесінші ғасырдың басында папа Селестин І Александриялық Кириллге тапсырма берді. Англия тарихында король Генрих VIII-дің ажырасу ісі бойынша сот отырысын өткізу үшін папаның кардиналдар Вользи мен Кардинал Кампеджио өкілдерін құраған комиссия туралы деректер бар. Кейде Апостолдық комиссияларды Киелі орын тұрақты түрде құрады. Римдегі әр түрлі қауымдарға кардиналдар басшылық ететін. Апостолдық комиссарлардың өкілеттігінің толық көлемін олардың тағайындалу туралы дипломынан білуге болады. Алайда олардың әдеттегі өкілеттігі шіркеудің жалпы заңдарында айқындалған. Комиссия мүшелеріне тек сот ісінде ғана емес, сонымен қатар атқарушы мақсаттарда да өкілеттік берілуі мүмкін. Паптік комиссия белгілі бір адамдарды және белгілі бір заттарды комиссардың билігіне бағынатынын нақты атап, содан кейін "басқа адамдар мен басқа да заттар" (quidam alii et res aliœ) де қамтылатындығын айтады, бұл соңғы сөз тіркесі нақты аталғандардан гөрі тең немесе төмен маңызды адамдарға және нәрселерге ғана қатысты екені түсініледі, және ешқандай жағдайда комиссардың билігі жоғары немесе лайықты нәрсеге (Cap. xv, de rescript.) деп аталады. Егер епископ өзінің қарапайым (негізінен епархиялық) юрисдикциясына жататын мәселелерде Апостольдық комиссар болып тағайындалса, ол осылайша өзінің қарапайым юрисдикциясына қосылған басқа да өкілеттілікті қабылдамайды; мұндай Апостольдық комиссия оның қарапайым юрисдикциясын өзгертпей, "өсіреді" деп айтылады. Апостолдық комиссар - Киелі орынның өкілі болғандықтан, оның шешімдеріне немесе әкімшілік актілеріне қарсы Папаға шағым жасауға болады. Бір істі бірнеше комиссарлар тағайындаған кезде, олар бір адам ретінде бірге әрекет етуі тиіс, бірақ қайтыс болу немесе кез келген басқа себеп бойынша, комиссарлардың біреуіне әрекет етуге кедергі келтірсе, қалған мүшелер өздерінің тапсырмаларын орындау үшін толық өкілетті болады. Егер комиссарлар саны екі адам болса және олар шығарылатын шешімде келіспесе, мәселені Киелі орын шешуі керек. Апостолдық комиссар өзіне берілген іс бойынша басқа адамды басқаға тапсырма беруге құқылы, егер оның дипломында талқыланып жатқан мәселенің маңыздылығына байланысты оның жеке өзі сот төрелігін жүзеге асыруы тиіс екендігі нақты көрсетілмесе. Өзінің толық өкілеттігі бойынша Папа шіркеулік істер үшін Апостолдық комиссарлық комиссариат құра алады, бірақ жалпы канондық құқық бойынша мұндай комиссияны жоғары тәртіптегі прелаттар немесе дін қызметкерлері ғана алуы керек (Lib. II, de rescr., 1, 3) -ге сәйкес келеді. Трент кеңесі (Sess. XXV, c. xvi, de Ref.) әрбір епископ өзінің епархиясы үшін осындай өкілеттілікті алуға қабілетті төрт адамның есімдерін Киелі орынға жіберсін деп белгілейді. Сондықтан Рим папасы жергілікті жердегі Апостольдық комиссарларды таңдап, олар тергеу немесе сот жүргізу немесе мандатты орындау үшін әдетке айналды.