Кіріспе

Құқықтық гуманистер - Италияда қайта өрлеу дәуірінде Лоренцо Валла мен Андреа Алчатоның еңбектерімен Комментаторларға қарсы реакция ретінде пайда болған Рим заңын зерттеушілердің тобы. XVI ғасырда бұл ағым Францияға (Альциато оқытқан Бурж) жеткенде, оның ықпалы зор болды. Олар орта ғасырларды жалпылап жек көріп, олардан ешбір жақсылық шықпайды деп ойлады. Олар сондай-ақ антикваризмді қатты жақсы көретін және Corpus Iuris Civilis авторитеті мен дәлдігіне қатты қызығушылық танытқан. Сондықтан олар бұл мәтінді жазғандардың және түсіндіргендердің еңбегін тектіге зиянды ісік сияқты сипаттады. Олар түсіндірмешілерді әсіресе ұнатпайтын, өйткені олар заңды іс жүзінде қолдануға тырысқанда, мәтіндерден барған сайын алыстап кетті.

Шолу

Бұл Еуропадағы қайта өрлеу дәуірі еді, адамдар қоғамның жаңадан пайда болуын көздеді. Олар бұның классикалық қоғамның түбінде жатқан мәңгілік принциптерге оралу арқылы жүзеге асатынына сенді. Діни реформаторлар таза Сөзге қайта оралуды көздеді. Заң бойынша гуманистер классикалық римдік заңға қайта оралуды көздейтін параллель қозғалыс болды. Бұл мәтіндерді тазартуды білдірді. Гуманистер ақыл-ойына үлкен сенім білдірді, сондықтан бастапқыда бұл ежелгі болжамдық білім арқылы жасалды. Алайда Куяччиус ең жақсы әрі түпнұсқа мәтінді зерттеудің маңыздылығын мойындап, Флоренцияның қолжазбасын қолданды. Бұл мәтіннің интерполяцияларын жақсырақ зерттеуге мүмкіндік берді. Алайда, интерполяциялар көбейіп, мәтіндердің Киелі кітапқа ұқсас екендігіне күмән туды, бұл гуманистердің еңбегін әлсіретті. Қайта өрлеу гуманистері негізінен классикалық қоғамға қайта оралумен айналысқандықтан, олар тек заңға емес, тарихи контекстке қызығушылық танытты. Кейбір гуманистер заңға аса мән бермейтін, тек римдік қоғам туралы не көрсеткенін ғана ескеретін. Осылайша таза заңға монументалды мәртебе берілді. Алайда бұл мәтіннің іс жүзіндегі қолданылуынан бас тартуға әкелді. Рим заңдары Рим қоғамының туындысы екені мойындалды. Бұл гуманистік қозғалысты әлсіретті, өйткені римдік заң бүгінгі қоғам үшін кемелді деп тұжырымдаған кезде, олар оны римдік қоғамның өнімі деп танытты. Мұның логикалық қорытындысы француз құқығы француз қоғамының өнімі болуы керек дегенді білдірді. Гуманистер, мысалы, Донелл Рим заңдары рационалды деп есептеді және сондықтан рационалды құрылымды табуға тырысты. Олар процессуалды сұрақтар (жауап алудың құралдары) мен материалдық құқық мәселелерін (не тиесілі) айқын ажыратады.

Әсері

Гуманистер заңның тікелей іс-әрекетінде аз әсер етті. Сот адвокаттары мен нотариустар түсіндірмелерге адал болды, өйткені түсіндірмелердің жұмысы жақсы таратылды. Олар түсіндірмешілердің еңбектерін білгендіктен, олардың сот жүйесінің негізі болып қалуына мүдделі болды. Нәтижесінде, Сципионе Джентили сияқты қатал қарсылықтар болды. Гуманизм негізінен маңызды емес еді, өйткені ол таза Рим заңын ашуға негізделген, ал таза Рим заңы тек Рим қоғамына ғана сәйкес келді. Алайда, ұзақ мерзімді перспективада гуманизм заң ғылымына елеулі әсер етті. Қолда бар ең жақсы мәтінді пайдалану қағидасы орнатылды және мәтіндердің біртұтас билігі әлсіретілді, нәтижесінде заң ғылымының өсуі болды. Мәтіндерді жүйелеуге қолдау көрсетіліп, оны ынталандырумен қатар пандектистік мектеп пайда болды. Гуманистердің интерполяцияларды іздеудегі логикалық дағдылары заңгерлердің қоғамға пайдалы дағдылары бар екенін білдірді. Олар Италияда император болмаған кезде (және императорлық билік болған кезде) табиғи арадасушы болды, олар заңның жан-жақты жүйесін жасады. Француздар шіркеу мен патшаның қарсылықтарын түсінгенде, гуманистер патшаға логиканы қолдану арқылы билікті алуға көмектесті. Гуманистердің даулы әсері келісім-шарт заңына тиді. Гордлидің тезисі олардың жұмысын мүлдем қарастырмайды, ал осы тезиске қарсыластар олар заманауи келісім-шарт құқығының дамуы үшін маңызды болды деп дәлелдеді. Гуманистер мен комментаторлар келісімді сот ісін қозғау үшін "көрсетудің" көптеген жолдарын мойындаған, бірақ олар бұл келісімнің өзі іс қозғауға себеп бола алмайды деген жалпы ережеге ерекшеліктер деп санайтын. Алайда, бұл келісімнің іс қозғауды қамтамасыз ететінін тануға дейін аз ғана қадам болды, бірақ бірнеше ерекшеліктер болды. Бұл өзгерістерді түсіндірмешілер жасамаған, өйткені олар мәтіндерге берік ұмтылып отырды. Бұл гуманистердің тарапынан әлсіретілді. Осылайша, гуманистер Гордлидің испан неошколатикасына берген тағдырын енгізген болар деп күтуге болады. Алайда, бұл орын алғаны туралы ешқандай дәлел жоқ, мүмкін гуманистер түсіндірмешілердің жұмысын соншалықты жек көретіндіктен, олар осы салада түсіндірмешілердің қойған негіздеріне тиімді түрде негіздеуге дайын емес еді. Гуманистердің көпшілігі протестанттар болды және 1573 жылы протестанттардың Сент-Бартоломей күні қазасынан кейін қайтыс болды немесе қашып кетті. Алайда, Донеллдің Лейденге (Германия арқылы) қашып барып, Голландиялық сәнді мектепті бастауының тікелей байланысы Ослермен күмән тудырады. Ол француз гуманистік мектебінің қырғыннан кейін де жалғасқанын және Голландиялық сәнді мектептің 17 ғасырдың соңында Ноодтқа дейін шынымен де өркендемегенін атап өтті.