Кіріспе

Конго Демократиялық Республикасы - көп тілді ел, онда барлығы 242 тіл бар деп есептейді. Этнологта 215 тірі тіл бар. Колониялық кезеңнен бастап ресми тіл - француз тілі, Бельгия тілдерінің бірі. Тағы төрт тіл, олардың үшеуі банту тілінде, ұлттық тіл мәртебесіне ие: киконго, китуба, лингала, суахили және тишулуба. Жалпы халықтың 51% -ы франкофондық, ал 74% -ы француз тілін франка тілі ретінде қолданады. Бельгияның отарлауы кезінде елде бастауыш мектептерде төрт ұлттық тілді оқыту мен қолдануды енгізген болатын. Бұл ел Еуропа отарлау кезеңінде жергілікті тілдерде сауатты болған аздаған африкалық елдердің бірі болды. Француз тілі Конго үкіметінің ресми тілі болып қала береді және оны халықтың жартысы айтады.

Француз тілі

Француз тілі Бельгияның колониалды дәуірінен бастап елдің ресми тілі болып табылады. Сондықтан Конго Демократиялық Республикасында қолданылатын француз тілінің түрі бельгиялық француз тіліне көп ұқсастықтар бар. Француз тілі тәуелсіздік алғаннан бері ресми тіл болып табылады, өйткені ол елдің астанасы Киншасада кеңінен таралған, ол жергілікті этностардың ешқайсысына жатпайды және олардың арасында, сондай-ақ көптеген африкалық елдерді қамтитын Франкофонияның қалған бөлігімен қарым-қатынасты жеңілдетеді. 2018 жылғы OIF есебіне сәйкес, 42,5 миллион конголық (халықтың 50,6%) француз тілінде оқи алады және жаза алады. Елордада 67% халық француз тілінде оқи алады, ал 68,5% - француз тілінде сөйлей алады. Қазіргі уақытта Конго Демократиялық Республикасында француз тілі ресми тіл болып табылатын кез-келген елдегі ең көп халық бар. 2021 жылғы сауалнамаға сәйкес, француз тілі елдегі ең көп сөйленген тіл болды: конголықтардың 74% -ы (79% ерлер мен 68% әйелдер) француз тілін қарым-қатынас тілі ретінде қолданатынын хабарлады. Сонымен қатар, француз тілі үлкен қалаларда ана тіліне айналды.

Киконго я лета

Конституцияда Киконго ұлттық тілдердің бірі деп жазылған, бірақ шын мәнінде бұл Киконгоға негізделген креол, Китуба (Киконго я Лета "үкіметтің Киконгосы", Лета француз тілінен алынған l'État "мемлекет") конституцияда және Бас Конго провинцияларындағы әкімшілікте қолданылады (бұнда баконголар тұрады), Кванго және Квилу. Китуба тілі Киквит, Бандунд, Матадди, Бома және Муанда сияқты көптеген қалалық орталықтарда кең тараған тілге айналды.

Лингва тілінде

Лингла - колониялық кезеңде, миссионерлердің жергілікті лингва-франканы стандарттауға және үйретуге деген талпынысымен қазіргі түріне ие болған тіл. Ол бастапқыда Конго өзенінің жоғарғы жағында айтылған, бірақ тез арада Конгоның орта жағына тарады және ақыр соңында Киншасадағы негізгі банту тілі болды. Мобуту кезінде лингала армияның ресми тілі болды, бірақ көтерілістерден кейін армия шығыста суахили тілін де қолданды. Өткінші кезең және әртүрлі қарулы топтардың Конго армиясына бірігуімен тіл саясаты бұрынғы қалпына оралды және лингала тағы да армияның ресми тілі болды. 2021 жылғы сауалнамада лингала тілі халықтың 59% қолданатын елдегі екінші ең көп сөйленетін тіл екені анықталды.

Суахили тілі

Суахили - Шығыс Экваторлық Африкада кең таралған лингва-франка. Елде суахилидің көптеген түрлері бар, бірақ ең бастысы Кингвана, кейде мыс белдеуі суахили деп аталады, әсіресе Катанга аймағында.

Шилуба

Конституцияда шилубаның қай екі негізгі түрінің ұлттық тіл екендігі нақты айтылмаған. Люба-казай тілі Шығыс Касай аймағында (лубалар) сөйленеді, ал Люба-лулуа тілі Батыс Касай аймағында бену-лулуалар арасында қолданылады. Люба-касай тілі әкімшіліктің тілі болып көрінеді. Катанга провинциясында луба катанга деп аталатын туыс тіл бар.

Басқа тілдер

Конго Демократиялық Республикасының ең танымал тілдері: Маши, Монго, Лунда, Килега, Тетела, Чокве, Будзза, Нгбанди, Ленду, Мангбету, Йомбе, Нанде, Нгбака, Занде, Лугабара, Кифулиру және Комо. Конгоның шығысында кіняруанда тілінде сөйлейтіндер саны едәуір. 2010 жылы үкімет Бразилияның континенттегі ықпалының артуына және Ангола мен Мозамбиктің қоныс аударушы қауымдастықтарының өсуіне жауап ретінде мектептерде португал тілін таңдаулы тіл ретінде енгізу туралы шешім қабылдады. Конгода айтылатын сленгтің әртүрлі түрлері арасында Индубил 1960-шы жылдардан бері белгілі және бүгінгі күні дамып келеді.

Ым тілдері

Елде 12 саңыраулар мекемесі бар, олардың көпшілігі француз тілінде немесе оның түрлерінде білім береді. Бұл елде американдық ым тілінде де сөйлейді.

Нидерланд тілі

Бельгия тілдерінің бірі голланд тілі 1885 жылдан 1908 жылға дейін Конго мемлекетінің және 1908 жылдан 1960 жылға дейін Бельгия Конгосының тарихи екінші тілі болды. Бұл кезеңде оның мұрағаттары екі тілді француз / голланд тілінде болды. Алайда француз тілі бельгиялық әкімшілік тарапынан көбірек қолдау тапты. Француз тілін жақсы білу колонияда жоғарылау үшін қажет болды, сондықтан голланд тілінде сөйлейтіндер провинцияларда көбірек таралған, ал француз тілінде сөйлейтіндер қалаларда топтастырылған. Антверпендегі отаршылдық колледжінде голланд тілінде білім алған алғашқы түлектер 1937 жылы ғана бітірді. Голландия тілі қиындықтар кезінде тіпті білімді конголықтар да түсінбейтін хабарларды жеткізу үшін кодты тіл ретінде қолданылды, бұл конголықтардың осы тілге деген сенімсіздіктерін күшейте түсті. Дегенмен, Конгоға жіберілген католик миссионерлерінің, діни қызметкерлері мен монахтар басым көпшілігі фламандтар болды. Голландияның әр түрлі диалектілерін меңгерген фламандтар өз тілдерін үйретуден тартынбайтын француз тілдерінен айырмашылығы Конгоның жергілікті тілдерінде оқытуды жөн көрді. 1954 жылы конголықтардың өздерінің талаптарына жауап ретінде Бельгияның білім министрі Аугуст Бюйсерет келесі жылдан бастап Конгода француз тілінде білім беру қағидатын қабылдады, бұл ең алдымен тәуелсіздікшілердің қызуын басаңдату үшін жасалды. Алайда бұл шараға фламандтық және католик оң жағы қарсы шығып, жергілікті тілдерде білім беруді жалғастыруды жақтап, француз тілінде сөйлейтін және дінге қарсы сол жағы қолдау көрсетті. 1961 жылы голланд тілі ресми тілдердің бірі болып қалмады, ал 1970 жылы оның оқытуы толығымен тоқтатылды. 1980 жылы бұл тілде әлі де шамамен 200 000 адам сөйлеген. 2014 жылдың ақпан айында Нидерланд Корольдігінің елшілігі Конго Демократиялық Республикасында барлық жастағы 420 000-ға жуық нидерланд тілінде сөйлейтін адамдар бар екенін көрсетті. Голландия тілінде сөйлейтіндер Конго аумағының кеңістігінде шашыраңқы орналасқан. Оны қарттар, сондай-ақ жастар да айтады, ал ана тілінде сөйлейтіндердің саны белгісіз. Голландия тілінде сөйлейтіндер көбінесе француз/голландия, голландия/лингала немесе голландия/ағылшын тілдерін жақсы біледі. Еуропадағы голланд тілінен оқшауланғандықтан, ол көптеген француз, ағылшын немесе лингала сөздерін енгізген.

Ағылшынша

Президент Кабила Танзанияда өсіп, оқыған, министрлер ағылшын тілін пайдаланады және белгілі бір ресми жағдайларда. Сонымен қатар, ағылшын тілі ең жиі қолданылатын тіл болып табылады БҰҰ-ның сарбаздары ДРК-да және көптеген конголық босқындар (көбінесе 1960-шы жылдардан бастап) елге оралған және бұрын ағылшын тілінде сөйлейтін көрші елдерде (Замбия, Танзания, Уганда) өмір сүрген.