Кіріспе

Эволюциялық білім беру психологиясы - бұл халыққа тән білім мен қабілеттер арасындағы қарым-қатынасты зерттейтін ғылым, өйткені олар мектептер мен өндірістік жұмыс орындары сияқты эволюциялық жаңа мәдени контексттердегі академиялық білімге әсер етеді. Бұл пәннің негізгі негіздері мен қағидаттары төменде келтірілген.

Негізгі қағидалар

Эволюциялық білім беру психологиясының принциптері эволюциялық білім беру психологиясының негізгі болжамдарын білдіреді. Негізгі идеясы - топ орналасқан мәдени ортада немесе экологияда пайдалы білім мен тәжірибе ұрпақтан-ұрпаққа мәдени артефакттер, мысалы, кітаптар немесе оқу дәстүрлері түрінде беріледі, мысалы, шәкірттер (мысалы, Баумейстер, 2005; Richerson & Boyd, 2005; Flinn, 1997; Mithen, 1996). Ұрпақтар арасында мәдени білім жинақталады және бұл білім базасы мен эпигенетикалық тұрғыдан балалардың өз бетінше бастаған іс-әрекеттерімен пайда болатын халықтық білім мен қабілеттер арасындағы алшақтықты тудырады. Әрине, эволюциялық жаңа ақпаратты үйренудің дамыған әлеуеті және даму кезеңінде және өмір бойы жаңалықты іздеудің байланысты бейімділігі болуы керек; бұл жеке тұлғаның тәжірибелік өлшемдеріне ашықтықпен байланысты болуы мүмкін (Гери, 1995, 2002, баспасөзде). Алайда, мәдениеттер, жеке тұлғалар мен салалар бойынша білімнің ұрпақ аралық жинақталуы (мысалы, адамдар мен физика) қазіргі заманғы қоғамдарда қол жетімді екінші білімнің экспоненциалды өсуіне әкелді. Көпшілік үшін бұл білімнің кеңдігі мен күрделілігі эволюциялық жаңа салаларда білім алудың кез келген бейімділігінен асып түседі.

Жарату мен білімді игеру

Осыған байланысты мәселе биологиялық екінші білімді және осылайша мәдениетті құруға мүмкіндік беретін қасиеттерге және осы қасиеттердің басқалар жасаған білімді үйрену қабілетімен қалай үйлесетіндігіне қатысты. Басқаша айтқанда, білім берудің мақсаты балалардың жаңалықтарды ашу процесін қайталап жасауы, жаңалықтардың нәтижесін үйренуі ме, әлде олардың қандай да бір үйлесімін үйренуі ме? Кейбір педагогтар екінші білімді құруға ықпал ететін қасиеттер мен мүмкіндіктердің шоқжұлдызының толық қарастырылмай, зерттеу процесіне назар аударуды ұсынды (мысалы, Кобб, Якель және Вуд, 1992). Шынында да, шығармашылық өнімді тұлғаларды зерттеу екінші білімді ашу мен құруды жеңілдететін қасиеттердің толық шоқжұлдызы сирек кездесетінін және үлкен ауқымда қайталануы мүмкін емес екенін көрсетеді (Simonton, 1999a, 1999b, 2003; Sternberg, 1999; Wai, Lubinski, & Benbow, 2005).

Үй-жайлар

1) Табиғи іріктеу адам эволюциясы кезінде тіршілік ету және репродуктивті нәтижелермен ковариацияланған ресурстарға қол жеткізуге және оларды басқаруға тырысудың эволюциялық мотивациялық бейімділігін тудырады. 2.) Бұл ресурстар үш үлкен санатқа бөлінеді: әлеуметтік, биологиялық және физикалық, олар халықтық психология, халықтық биология және халықтық физиканың тиісті салаларына сәйкес келеді. 3.) Көңіл-күй, қабылдау және танымдық жүйелер, соның ішінде тұжырымдамалық және атрибуциялық бейастар, осы халықтық домендердегі ақпаратты өңдеуге және бақылауға байланысты мінез-құлық стратегияларын басқаруға бағытталған. Бұл жүйелер халықтық домендермен байланысты шектеулі ақпараттарды өңдейді. 4) Әлеуметтік, экологиялық немесе климаттық жағдайлардың өзгеруіне төтеп беру үшін осы болашақ жағдайлардың ақыл-ойына негізделген жүйелер пайда болды және осы өзгерумен күресу үшін мінез-құлықтарды репетициялауға мүмкіндік берді және оларды қолдаушы зейін және танымдық механизмдер жалпы сұйықтық ақыл-ой және күнделікті ойлау деп аталады. 5) деген сөздермен ауыстырылды. Балалар биологиялық тұрғыдан адам эволюциясының экологиясын қайта құруға бағытталған іс-әрекеттерге бейімделген; бұл әлеуметтік ойын және қоршаған орта мен объектілерді зерттеу ретінде көрінеді. Ондағы тәжірибелер халықтық жүйелердің қалыптасқан, бірақ ескірген ерекшеліктерімен өзара әрекеттеседі және осы жүйелерді жергілікті әлеуметтік топқа және экологияға бейімделеді.

Негізгі қағидалар

1) Ғылыми, технологиялық және академиялық жетістіктер бастапқыда халық психологиясын, халық биологиясын және халық физикасын қолдайтын танымдық және мотивациялық жүйелерден пайда болды. Экологияны немесе әлеуметтік динамиканы жақсырақ бақылауға мүмкіндік берген немесе осы динамиканы үйлесімді (бірақ міндетті түрде ғылыми тұрғыдан дұрыс емес) түсінуге әкелген инновациялар мәдени артефактілер (мысалы, кітаптар) және дәстүрлер (мысалы, шәкірттер) ретінде ұрпақтарда сақталуы мүмкін. Бұл жетістіктер халықтық білім мен оған байланысты ғылымдар мен басқа да пәндердің (мысалы, әдебиет) теориялары мен білім базасы арасындағы үнемі өсіп келе жатқан алшақтықты тудырады. 2.) Мектептер ғылыми, технологиялық және интеллектуалдық жетістіктер халықтық білім мен қоғамда өмір сүру үшін қажетті құзыреттер арасындағы алшақтықты тудыратын қоғамда пайда болады. 3.) Мектептің міндеті - балалардың іс-әрекетін ұйымдастыру, олар халықтық білім мен қоғамның кәсіптік және әлеуметтік талаптары арасындағы алшақтықты жабатын биологиялық екінші деңгейлі құзыреттілікке ие болады. 4) Биологиялық екіншілік құзыреттілік негізгі халықтық жүйелерден және сұйық интеллект компоненттерінен құрылады, олар әртүрлілік пен жаңалықпен күресуге мүмкіндік береді. 5) деген сөздермен ауыстырылды. Балалардың халықтық білімді жергілікті жағдайға бейімдейтін іс-әрекеттерге қатысуға деген мотивациялық бейімділігі жиі орта білім алуды қамтамасыз ететін іс-әрекеттерге қатысу қажеттілігімен қайшы келеді. 6) деген сөздермен ауыстырылды). Нақты оқыту қажеттілігі екінші деңгейлі құзыреттің негізгі жүйелерден қаншалықты ерекшеленетіндігіне тікелей байланысты болады.