Білімді бөлісу және проблемаларды шешу жолдары

Кіріспе

Мәселелерді шешу үшін білімді бөлісу.

Білім беру – нақты фактілер туралы хабардарлықты немесе практикалық дағдыларды бір тұлғадан немесе ұйымнан екіншісіне беруді білдіреді. Нақты жағдайда іске қосылатын беру процестерінің ерекшелігі (а) берілуге тиісті білімнің түрі мен оның қалай ұсынылуына (осы білімге қатысты беруші мен алушының арақатынасы) және (b) беру міндетінің өңдеу талаптарына байланысты. Осы көзқарас бойынша, адамдардағы білім беру психология, когнитивтік антропология, білім антропологиясы, коммуникацияны зерттеу және медиа экологиясы сияқты түрлі салалардағы тәжірибені қамтиды.

Шолу

"Ақпараттық дәуірде" кеңінен ақпаратты қолдануды ынталандыру стратегиясының қарқынды дамуына байланысты, "білім беру", "оқыту", "оқытылғанды қолдану" және "білімді бөлісу" терминдері көбінесе бір-бірінің орнына немесе синоним ретінде қолданылады. Білім беру, оқыту және оқытылғанды қолдану ұғымдары тікелей байланысты болғанымен, олар әртүрлі мәнде қолданылады. Психологиядағы дәстүрлі түсінік бойынша, оқытылғанды қолдану – адамдар бұрынғы білімдерін, стратегияларын және дағдыларын жаңа жағдайға немесе ортаға қолданғанда пайда болады. Оқыту ұғымы барлық жануарларға, тіпті кейбір өсімдіктерге де қатысты. Адамның оқытуы туғанға дейін басталады. Когнитивтік психология бойынша, оқыту – сезімтал тітіркендіргіштерді ажыратудың әңгімесіз және тіпті сезімтал емес процестерінен басталады. Бұған қарағанда, білім беру – адамдарда екі тараптан да ниеттілікті қажет ететін процесс: бір жағынан фактілерді немесе дағдыларды бөлісу, екінші жағынан жаңа білімді қабылдау (білім беру туралы анықтаманы қараңыз). Білім беру мен білімді бөлісу терминдерін ажыратуда ең маңызды қиындықтар туындайды. Паулин мен Сунсон (2012) пікірінше, олардың аражігілік айырмашылығы – әртүрлі авторлардың білім мен оның контексі арасындағы қатынасты әртүрлі бейнелеуіне байланысты. Білім беру терминін қолданатын ғалымдар білімді контекстен тыс, қарапайым объекті ретінде қарастырады; олар білім ағыны үшін жағдай жасауды көздесе, мүмкіндіктерді арттырып, кедергілерді жояды. Білімді бөлісу – жекелендірілген стратегияны қолдана отырып, сызықтық (бір бағытты) процесті білдіреді. Ал бөлісу – "біреумен бірдей нәрсені иелену немесе пайдалану" дегенді білдіреді. Білім салаларының қысқаша шолуы зерттеушілердің аталған тақырыпты зерттегенде қарастыратын негізгі ұғымдарды ұсынады. Когнитивтік антропологияда ғалымдар ортақ білімнің үлгілерін зерттейді. Когнитивтік антропология түрлі топтардағы адамдардың нені білетінін және осы жасырын білімнің олардың қоршаған ортаны қабылдауын және оған қатынасуын қалай өзгертетінін зерттейді. Бұл ғылым мәдениеттің танымдық схеманы дамытуға тигізетін әсерін түсінуге тырысады – өткен тәжірибелерді белсенді ұйымдастыруға жауапты мәдени ерекше ақыл-ой құрылымы, бұл тұтастықты белсендіруді білдіреді. Когнитивтік антропологтар мәдениеттің маңызды аспектілерін анықтауға және жүйелеуге ұмтылады, осы ерекшеліктер білім беруге қалай әсер ететінін түсіну үшін. Бір мәселе бойынша танымдық схемалар түрлі мәдениеттерде өзгеше болуы мүмкін, сондықтан түрлі ортада білім берудің ерекшеліктері маңызды. Психологияда білім беру когнитивтік схема ұғымына негізделген және ассимиляция мен аккомодацияның маңызды процестерін қамтиды. Ассимиляция – жаңа ақпаратты қолданыстағы когнитивтік схема шеңберінде түсіндіру. Бұл жаңа ақпаратқа сәйкес келетін қолданыстағы схемаларды қайта пайдалану. Коммуникацияны зерттеу білім беруді сипаттау үшін модельдердің екі негізгі санатын бөліп көрсетеді. Сызықтық бағыт санаты хабардың хабарласушыдан аудиторияға ағып түсетін бір бағытты процесін ұсынады. Ұйымдардағы білімнің көп бөлігі жасырын немесе айту қиын. Бұл мәселе 1990 жылдан бері білімді басқару деп аталады. Бұл термин халықаралық деңгейде білім беруге де қолданылады. Бизнесте білім беру бірігулер мен сатып алуларда жиі талқыланатын тақырыпқа айналды. Ол технологиялық платформаны, нарықтық тәжірибені, басқарушылық біліктілікті, корпоративтік мәдениетті және компаниялардың бәсекеге қабілетін арттыра алатын басқа да зияткерлік капиталды беруге бағытталған. Техникалық дағдылар мен білімдер әлемдік бәсекеде фирмалардың бәсекеге қабілеттілігі үшін маңызды активтер болғандықтан, білім берудің сәтсіздігі корпорацияларға кері әсер ете алады және фирмаларға құндылық жаратпайтын қымбат және уақытты талап ететін бірігулер мен сатып алуларға әкелуі мүмкін.

Because of the rapid development of strategies for promoting wider information use during the “information age,” a family of terms Knowledge transfer, Learning, Transfer of Learning , and Knowledge sharing are often used interchangeably or as synonyms. While the concepts of Knowledge transfer, Learning, and Transfer of learning are defined in closely related terms, they are different notions. According to conventional usage in Psychology, Transfer of Learning occurs in people when they apply already learned information, strategies, and skills to a new situation or context. Another concept of Learning is attributed to all animals and even certain plants. Learning in humans starts before birth. According to Cognitive psychology, Learning begins from unaware and even non perceptual processes of distinguishing sensory stimuli. In contrast to both above, Knowledge transfer is a process in humans that requires intention from both sides: to share facts or skills from one side and acquire new knowledge from another (see the definition of Knowledge transfer). The most significant difficulties exist with separating the terms Knowledge transfer and Knowledge sharing. According to Paulin and Suneson (2012), their distinction is based on different representations of the relationship between knowledge and its context by different authors. Scientists who use the term Knowledge transfer intend knowledge as an object without regard to the context; they amplify the enablers, suppress disabling conditions, and overcome obstacles, including the barriers, if they want to create good conditions for knowledge flow. Knowledge sharing refers to a linear (unidirectional) process using a personalization strategy. In contrast, sharing refers to "having or using something simultaneously as someone else" without targeting. The brief overview of related fields of knowledge introduces the main concepts that scholars consider when studying the current topic. In Cognitive anthropology, scholars tend to study patterns of shared knowledge. Cognitive anthropology is concerned with what people from different groups know and how that implicit knowledge changes how people perceive and relate to the world around them. This discipline attempts to understand the impact of culture on developing the cognitive schema – a culturally specific mental structure responsible for an active organization of past experiences, implying activation of the whole. Cognitive anthropologists strive to identify and systematize certain essential aspects of culture to understand how these peculiarities affect knowledge transfer. Because the cognitive schemas on the same issue may differ in different cultures, the particularities of knowledge transfer in different environments are essential. In psychology, knowledge transfer is also based on the notion of cognitive schema and involves essential processes of Assimilation and Accommodation. Assimilation refers to an interpretation of new information within the framework of existing cognitive schema. It is the reuse of existing schemata to fit the new information. Communication studies recognize two main categories of models for describing knowledge transfer. The linear direction category presents a unidirectional process in which messages flow from the communicator to the audience. and
much knowledge in organizations is tacit or hard to articulate. The subject has been taken up under the title of knowledge management since the 1990s. The term has also been applied to the transfer of knowledge at the international level. In business, knowledge transfer now has become a common topic in mergers and acquisitions. It focuses on transferring technological platform, market experience, managerial expertise, corporate culture, and other intellectual capital that can improve the companies' competence. Since technical skills and knowledge are very important assets for firms' competence in the global competition, unsuccessful knowledge transfer can have a negative impact on corporations and lead to the expensive and time consuming M&A not creating values to the firms.

Процедура

Негізгі теоретиктердің үлесін ескере отырып, көптеген ұлттық үкіметтер «білім» және «инновация» экономикалық өсімнің, әлеуметтік дамудың және жұмыс орындарын құрудың маңызды қозғаушы күштері ретінде мойындады. Осыған байланысты «білімді таратуды» ынталандыру мемлекеттік және экономикалық саясаттың маңызды бөлігіне айналды. Алайда, жаһандық, ұлттық және аймақтық үкіметтік бағдарламалардың үнемі өзгеруі «еркін» зерттеу жүргізу қажеттілігі – яғни, қызығушылықпен және жеке сектордың «қысқа мерзімді» мақсаттарымен ынталандырылатын зерттеу – және қоғамдық мүдделер мен жалпыға ортақ игілік үшін зерттеу арасындағы керісімді көрсетеді. Индустрия мен университеттер арасындағы ынтымақтастықтың арту мүмкіндігі туралы негізгі болжам қазіргі инновациялық әдебиеттің көп бөлігінде де атап көрсетіледі. Атап айтқанда, бизнеске құндылық дамытуға бағытталған «Ашық инновациялар» тәсілі университеттердің «сыртқы идеяларға қол жеткізудің маңызды көзі» деген тұжырымға негізделген. Сонымен қатар, университеттер «байлықты құруға және экономикалық бәсекеге қабілеттілікті арттыруға үлкен үлес қосатын, көбіне беймәлім және толыққанды пайдаланылмаған ресурс» деп есептеледі. Университеттер мен басқа да мемлекеттік сектордағы ғылыми-зерттеу ұйымдары (МЗЗҰ) мемлекеттік өндіріс пен жеке пайдалану арасындағы шекараны еңсеру арқылы білімді таратуда көп жылдық тәжірибе жинақтады. Көптеген колледждер мен МЗЗҰ зияткерлік меншік құқықтарын (ЗМҚ) анықтау, қорғау және пайдалану процестерін, сондай-ақ ЗМҚ-ның жеке компанияларға табысты берілуін немесе пайдалану мақсатында құрылған жаңа компанияларға тиесілігін қамтамасыз ету үшін қағидалар мен саясаттарды әзірледі. МЗЗҰ мен колледждер өндірген ЗМҚ-ны коммерцияландыру жолдарына лицензиялау, бірлескен кәсіпорын құру, жаңа компания құру және роялтилік төлемдер негізіндегі тапсырулар жатады. АҚШ-тағы AUTM, Ұлыбританиядағы Білімді Тарату Институты, Швециядағы SNITTS және Еуропадағы Еуропалық ғылым және технологияны тарату мамандарының қауымдастығы сияқты ұйымдар мемлекеттік және жеке секторлардағы білімді тарату мамандарына ең жақсы тәжірибелерді анықтау және МЗЗҰ/колледж өндірген ЗМҚ-ны басқару үшін тиімді құралдар мен әдістерді әзірлеуге мүмкіндік берді. Білімді тарату мамандары үшін онлайн-платформалар (мысалы, The Global Innovation Network және Knowledge Pool) байланысты жеңілдету үшін пайда болып келеді. Бизнес пен университеттердің ынтымақтастығы 2003 жылы Ұлыбританияда Ламберт шолуының тақырыбы болды. Нейробілім оқыту әдістемелерінің сапасын жақсартуға және зерттеу мен тәжірибе арасындағы алшақтықты қысқартуға бағытталған.

Given the contributions of key theorists many national governments have increasingly recognized "knowledge" and "innovation" as significant driving forces of economic growth, social development, and job creation. In this context the promotion of 'knowledge transfer' has increasingly become a subject of public and economic policy. However, the long list of changing global, national and regional government programmes indicates the tension between the need to conduct 'free' research – that is motivated by interest and by private sector 'short term' objectives – and research for public interests and general common good. The underlying assumption that there is a potential for increased collaboration between industry and universities is also underlined in much of the current innovation literature. In particular the Open Innovation approach to developing business value is explicitly based on an assumption that Universities are a "vital source for accessing external ideas". Moreover, Universities have been deemed to be "the great, largely unknown, and certainly underexploited, resource contributing to the creation of wealth and economic competitiveness." Universities and other public sector research organisations (PSROs) have accumulated much practical experience over the years in the transfer of knowledge across the divide between the domains of publicly produced knowledge and the private exploitation of it. Many colleges and PSROs have developed processes and policies to discover, protect and exploit intellectual property (IP) rights, and to ensure that IP is successfully transferred to private corporations, or vested in new companies formed for the purposes of exploitation. Routes to commercialization of IP produced by PSROs and colleges include licensing, joint venture, new company formation and royalty based assignments. Organisations such as AUTM in the US, the Institute of Knowledge Transfer in the UK, SNITTS in Sweden and the Association of European Science and Technology Transfer Professionals in Europe have provided a conduit for knowledge transfer professionals across the public and private sectors to identify best practice and develop effective tools and techniques for the management of PSRO/college produced IP. On line Communities of Practice for knowledge transfer practitioners are also emerging to facilitate connectivity (such as The Global Innovation Network and the knowledge Pool). Business University Collaboration was the subject of the Lambert Review in the UK in 2003. Neuro education seeks to improve quality of didactic methods and reduce the so called research practice gap.

Білім экономикасында

Білім экономикасының өндіріс факторлары бұрынғы экономикалық модельдерді кеңінен өзгертіп, ығыстырғандықтан, зерттеушілер ұйымдық білімді басқару мен өңдеуді ұйымның табысы үшін өте маңызды деп сипаттады, оның ішінде білімді беру технологияны бөлісу, қызметкерлерді ауыстыру және стратегиялық интеграция салаларында аса маңызды рөл атқарады. Білім беруді инвестициялық бағдарламалар арқылы да, қасақана түрде де, қасақана емес түрде де – дағдылар, технологиялар және «жасырын білім» нысанында, оның ішінде басқару және ұйымдастыру тәжірибесі арқылы да жеткізуге болады. Мысалы, Африка елдеріне жасалған шетелдік инвестициялар білім беруге көмектесетіні көрсетілді.

Ландшафт экологиясында

Ландшафт экологиясындағы білімді тарату – бұл ландшафт экологиясын түсінуді арттырып, осы білімді қолдануға ынталандыру мақсатындағы іс-шаралар жиынтығы. Орман ландшафты экологиясы тұрғысынан қарағанда, білімді таратуға бес фактор әсер етеді: зерттеулерді жүргізу қабілеті, қолдануға болатын мүмкіндіктер, білімді пайдаланушылар, инфрақұрылымдық мүмкіндіктер және білімді тарату процесі (Тернер, 2006).

Білім беру платформалары

Соңғы уақытта білімді беруді және ынтымақтастықты оңтайландыруға бағытталған онлайн-платформалардың дамуы байқалуда. Ақпараттық технологиялар (АҚ) жүйелері – ұйымдар мен адамдарға ақпарат пен білімді бөлісуге көмектесуге тырысатын, кең таралған компьютерлік платформалар/жүйелер. АҚ жүйелері ұйым үшін маңызды білімді сақтауға, бөлісуге және жинауға мүмкіндік береді. Іс жүзінде, АҚ жүйелеріне немесе білімді басқару жүйелеріне деген қажеттілік көбінесе стратегиялық болып табылады. Әртүрлі білімді басқару жүйелері мен платформалары дерек жүйелеріне маңызды көрсеткіштерді анықтау, беру, ортақтастыру және көрсету үшін үлкен артықшылықтар әкелуі мүмкін. Оқуды басқару жүйелері (LMS) – білім беру курстары мен оқыту бағдарламаларын басқаруға, жеткізуге және тексеруге көмектесетін бағдарламалық қамтамастар. Оларды жұмыс орындарында онлайн немесе аралас оқытуды қолдау және оқыту нәтижелерін бақылау үшін пайдалануға болады. Бұл жүйелердің қатарында Blackboard немесе Moodle тұр, бірақ компаниялар Google Classroom, Second Life, Edmondo сияқты немесе басқа да жүйелерді пайдалана алады, егер олар компанияның қажеттіліктеріне дұрыс бейімделген болса. Кәсіпорынның әлеуметтік желілері (КӘЖ) – ұйым ішінде пайдалану үшін арнайы жасалған әлеуметтік медиа платформалары. Бұл платформалар көбінесе жылдам, тікелей хабар алмасу және файлдарды ортақтастыру мүмкіндіктерін қамтиды. КӘЖ ұжымдық интеллектін жинақтау және өнімділікті арттыру үшін білімді басқару технологиясының бір түрі ретінде қарастырылады. Көбінесе қолданылатын платформалар – Microsoft Teams, Yammer немесе Slack. Білімді беруді жеңілдету үшін бейнеконференция құралдарының қолданылуы артып келеді. Бейнеконференциялардың танымалдылығының өсуінің басты себебі – қашықтан жұмыс істеу мен онлайн оқытудың кеңеюі. Бейнеконференциялардың білім берудегі құндылығы команда мүшелері арасындағы жылдам байланыс, ынтымақтастық және кері байланысқа байланысты. Бейнеконференция құралдарын пайдалану көбінесе жоғарыда аталған басқа білім беру платформаларын пайдаланумен қатар жүреді. Бұл платформалардың қатарына Zoom, Microsoft Teams, Google Meet, Skype, Cisco Webex және басқалары кіреді. Виртуалды шындық (ВС) және толықтырылған шындық (ТС) платформаларының тиімділігі олардың қызықты тәжірибелер құруға мүмкіндік беруіне байланысты анықталды. Бұл технологиялар нақты әлемдегі сценарийлерді модельдеуге және цифрлық объектілермен өзара әрекеттесуге мүмкіндік береді. Осы процестердің қызықты түрі жұмыс және оқу нәтижелерін жақсартуға көмектеседі. ВС және ТС пайдалану ВС және ТС гарнитуралары арқылы жүзеге асырылады. Oculus Quest 2, Microsoft HoloLens, Google Glass және ZSpace – виртуалды және толықтырылған шындық гарнитураларының мысалдары. Бұл гарнитуралар әртүрлі операциялық жүйелерде жұмыс істейді, олардың кейбіреулері гарнитуралар үшін арнайы әзірленген, ал басқалары басқа да смарт құрылғыларда қолданылатын операциялық жүйелердің өңделген нұсқалары болып табылады.

A recent trend is the development of online platforms aiming to optimize knowledge transfer and collaboration. Information technology (IT) systems are common computer platforms/systems that try to help organizations and people to share information and knowledge. IT systems can store, share and collect knowledge that is important to the organization. In practice, the need for IT systems or knowledge management systems is often strategic. Different knowledge management systems and platforms can provide big advantages for data systems looking to identify, transfer, share and display important metrics. Learning management systems (LMS) are software applications, which aid with management, delivery and inspection of educational courses and training programs. They can be used in workplaces to back online or combined learning and trace learning outcomes. Among these systems are Blackboard or Moodle, although companies may use different systems such as Google Classroom, Second Life, Edmondo or others, if they are correctly adapted for the needs of the company. Enterprise social networks (ESN) refer to specific social media platforms explicitly designed for usage within organizations. These platforms usually involve features such as instant, direct messaging and file sharing. ESNs are widely considered a form of knowledge management technology to gather their collective intelligence and improve productivity. Commonly used platforms are Microsoft Teams, Yammer or Slack. Video conferencing tools have become increasingly popular as a tool to simplify knowledge transfer. The growth in popularity of video conferencing is mainly due to growing trend of remote work and online learning. The value of video conferencing for knowledge transfer comes from instantaneous communication, cooperation and feedback between team members. The usage of video conferencing tools is usually accompanied by the usage of other previously mentioned knowledge transfer platforms. Among these platforms belong Zoom, Microsoft Teams, Google Meet, Skype, Cisco Webex and others. Virtual reality (VR) and Augmented reality (AR) platforms have been found to be effective due to their potential to create engaging experiences. These technologies allow real world scenario simulations and interaction with digital objects. The engaging way in which these processes are conducted has been found to lead to improved work and learning outcomes. The usage of VR and AR is enabled by VR and AR headsets. Oculus Quest 2, Microsoft HoloLens, Google Glass and ZSpace are all among the examples for Virtual and Augmented reality headsets. These headsets run on various operating systems, some of which are specifically developed for the headsets, while others are modified versions of regular operating systems used by other smart devices.