Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Американың солтүстік жағалау аймақтарының жергілікті халқы Суринамдағы Галиби курорты
Indigenous people native to the northern coastal areas of South America
the resort Galibi in Suriname
Атауы
Кариб экзонимін алғаш рет Христофор Колумб жазды. Карибтің шығу тегі туралы бір болжам - бұл "батыл жауынгер" дегенді білдіреді. Калиналар өздерін Калина немесе Карина деп атайды. Оның ішінде Кали'на, Каринья, Каринья, Калихна, Калинья; басқа жергілікті атаулар арасында Мараворно және Марворно бар. Калиналар өздерін Кали'на тилевую ("нағыз Калина") деп таныта алады, бұл олардың Суринамның аралас Маруна Калина тұрғындарынан ерекшеленуі үшін. "Калина" және оған байланысты нұсқалар соңғы уақытта ғана әдебиеттерде кең тараған практикаға айналды; көптеген көздер "Карибтер" немесе осыған байланысты атауларды қолдануды жалғастыруда., Қол жетімді тарихи дәлелдер 1492 жылға дейін Калина жағалауда (Амазон өзенінің сағасынан Оринокоға дейін) өмір сүргенін көрсетеді, олардың аумағын аравактармен бөліп, олар шығысқа және Амазон өзеніне қарай кеңейген кезде олармен шайқасты. Олар көшпелі болмаса да, мол саяхатшылар болды. Олар көбінесе Ориноко өзенінің айналасына дейін құрлықпен және теңіз арқылы барып, туыстарын көріп, сауда жасап, үйленетін. Олар жиі Эссекибо өзенінің (қазіргі Гайана) маңайына барып, қызыл порфирдің (такуа) шашыраңқы тастарын жинап алатын. Такава деген термин Америкада жиі саудаға шығарылатын нефритті де білдіреді.
The exonym Caribe was first recorded by Christopher Columbus. One hypothesis for the origin of Carib is that it means "brave warrior". The Kalina call themselves Kalina or Karìna , spelled variously. Variants include Kali'na, Cariña, Kariña, Kalihna, Kalinya; other native names include Maraworno and Marworno. Kalina may distinguish themselves as Kali'na tilewuyu ("true Kalina"), partly to differentiate themselves from the mixed Maroon Kalina inhabitants of Suriname. Use of "Kalina" and related variants has become common practice only recently in publications; many sources continue to use "Caribs" or associated names.,
The weak historical clues available indicate that before 1492, the Kali'na inhabited the coast (from the mouth of the Amazon River to that of the Orinoco), dividing their territory with the Arawak, against whom they fought during their expansion toward the east and the Amazon River.,
They were prolific travelers even though they weren't nomads. They often traveled by land and by sea as far as the area around the Orinoco river to visit family, trade, and marry. They often went to the area surrounding the Essequibo river (now in Guyana) to collect pebbles of red porphyry (takuwa), which Kali'na women prized for polishing their pottery. The term takuwa also refers to jade, which was often traded in the Americas in general.
Паланакылдар келіп жетті
Еуропалықтармен алғашқы байланыста болған кезде Кали'на олар теңіз рухтарымен, Паланаклимен, ақтарға қатысты осы күнге дейін қолданатын атаумен айналысып жатыр деп ойлады. Еуропалықтардың келуінің алғашқы салдарынан бірі, көптеген басқа да Американың түпкiлiктi халықтары сияқты, Еуропалық сарбаздар жасаған зорлық-зомбылық, геноцид және Еуропалықтар әкелген аурулар салдарынан халық санының азаюы болды. Калиналар тез арада көптеп қырылып қалды, себебі олардың иммундық жүйелері Ескі әлемдегі вирустар мен бактерияларға бейімделмеген.
In their first contact with Europeans, the Kali'na thought they were dealing with the spirits of the sea, Palanakiłi, a name they use to this day when referring to whites. One of the first consequences of the arrival of Europeans, as in the case of many other Native American peoples, was a decrease in population due to violence inflicted by European soldiers genocide, and diseases brought over by the Europeans. The Kali'na quickly succumbed in large numbers, because their immune systems were not adapted to the viruses and bacteria of the Old World.
Париждегі түпкүлдіктер
XIX ғасырдың екінші жартысында Еуропа елдері отарланған мәдениеттерді бейнелейтін отарлау "ауылдары" арқылы өздерінің байлығын паш еткен дүниежүзілік жәрмеңкелердің гүлдену кезеңін көрді. Париждегі дүниежүзілік жәрмеңкеде "американдық ауылдар" болмағанымен, халықтың қызығушылығы соншалық болды, Қали'налар елордаға екі рет жіберілді, бір рет 1882 жылы, екінші рет 1892 жылы, олар "Аклиматизациялық бақ" (Jardin d'Acclimatation) -да ерекшеліктер ретінде көрінеді.
The second half of the nineteenth century saw the heyday of World's Fairs, in which European countries were displaying their wealth with colonial "villages" representing the colonized cultures. Although the World's Fairs of Paris did not have "Amerindian villages", public curiosity was such that Kali'na were sent to the capital twice once in 1882 and again in 1892 to be exhibited as oddities at the Jardin d'Acclimatation.,
1882 жыл
Он бес Калина, барлығы Синнамари мен Иракубода тұратын бір отбасының мүшелері 1882 жылдың шілдесінде Пау:ваға ("Ақтардың елі") жіберілді. және олар Jardin d'Acclimatation газонның шұңқырында орналасқан күркелерде орналастырылды. Саяхат төрт айға созылды, оның ішінде үш ай Парижде және бір ай қайықпен (қайта сапар). Оларды араласқан креол араласқан және, мүмкін, аудармашы болған. Олардың бірнеше портреті бар, оларды фотограф Пьер Пети түсірген.
Fifteen Kali’na, all members of one family living in Sinnamary and Iracoubo, were sent to Pau:wa ("The Land of the Whites") in July 1882. and the fact that they were housed in huts on the lawn of the Jardin d'Acclimatation. The trip lasted four months, including three in Paris and a month's journey by boat (round trip). They were accompanied by a Creole who acted as intermediary and, presumably, interpreter. There are several portraits of them, taken by photographer Pierre Petit.
Бүгінгі Кали'на
Оңтүстік Американың Калиналар мекендейтін жерінде халық өте аз. Алайда, бұл этностың адамдары барлық елдерде өте азшылық болып табылады, олар жақсы қалыптасқан, жергілікті тұрғыда олар тек кейбір өте оқшау аудандарда көпшілікке жатады. Олардың қазіргі географиялық таралуы Колумбқа дейінгі аумақтың аз ғана бөлігін қамтиды.
The part of South America where the Kali'na live is very sparsely populated. However, the people of this ethnic group are such an extreme minority in all of the countries in which they are well established that locally they are a majority only in certain very secluded areas. Their current geographic distribution covers only a small fraction of their Pre Columbian territory.
Бразилия
Бразилиядағы Кали'налар екі топқа бөлінеді. Галиби до Ояпоке тек Сан-Хосе-дос Галибиде ғана кездеседі. Бұл ауыл 1950 жылы Ояпок өзенінің оң жағалауында Мана өзенінің аймағынан келген бірнеше отбасы құрған. Галиби Марворно немесе Уача Галиби негізінен Уача өзені бойында, одан әрі ішкі жерлерінде өмір сүреді. Негізгі елді мекен - Кумарума. Галиби Марворнолар бастапқыда Француз Гвианасынан шыққан, бірақ Аруа және Марворно америкалықтармен араласты. "Галиби Марворно" термині - бұл топтың соңғы өзін-өзі белгілеуі. Кали'налар отарлаушылармен бір аймақта өмір сүрді және 1686 жылдан бері Суринаммен бейбітшілік келісімін жасасты. Ұлттық ассамблеяның кали'на мүшесі Сильвия Кажуерамари Суринамда Халықаралық жергілікті халықтар күнін мемлекеттік мереке ретінде тануға бағытталған күш-жігерді табысты жүргізді.
The Kali'nas in Brazil are localized in two groups. The Galibi do Oiapoque can only be found in São José dos Galibi, a village founded in 1950 on the right bank of the Oyapock River by several families who came from the region of the Mana River. The Galibi Marworno or Uaçá Galibi mainly live along the Uaçá River further land inwards. The main settlement is Kumarumã. The Galibi Marworno were originally from French Guiana, but mixed with the Arua and Marworno Amerindians. The term Galibi Marworno is a recent self designation of the group. The Kali'na lived in the same area as the colonizers, and have a peace treaty with Suriname since 1686. A Kali'na member of the National Assembly, Sylvia Kajoeramari, successfully led efforts to recognize the International Day of the World's Indigenous Peoples as a public holiday in Suriname.
Гуана
Гайанада кали'налар америкалық тайпалардың ішіндегі ең "қадірлі, агрессивті және соғыскер" деп саналады. Калиналарға плантация иелері жергілікті құлдарды және қашып кеткен африкалық құлдарды тұтқындау үшін ақы төледі. Гайанадағы кішігірім жергілікті топтардың бірі - Калиналар Барама және Померун өзендерінің бойында және елдің солтүстік-батысында орналасқан. Малярия Гайанадағы Калина халқына зиянды әсер етті және аурудың тарауышы ретінде қызмет ететін сулы бассейндерді құрайтын ішкі жерлердегі тау-кен жұмыстарының салдарынан нашарлады. Көптеген калиналар тау-кен саласында жұмыс істейді.
In Guyana, Kali'na are stereotyped as the most "proud, aggressive, and warlike" of the Amerindian groups. Kalina were paid by plantation owners to capture indigenous slaves as well as recapture African slaves who escaped. One of the smaller indigenous groups in Guyana, Kali'na are settled on the Barama and Pomeroon Rivers, and in the Northwest of the country. Malaria has had a detrimental impact on the population of Kalina in Guyana, and is exacerbated by hinterland mining that creates still water pools that serve as vectors for the disease. Many Kalina are also employed in the mining sector.
Венесуэла
Олардың саны ең көп болатын ел - Кали'наны екі бөлек аймақта кездестіруге болады: Ориноко өзені аңғарының Лланос және Гуайнадағы Куюни өзені аңғарында. Сонымен қатар Венесуэланың Химир қаласын қараңыз.
The country where their numbers are the greatest, Kali'na can be found in two distinct zones: in the Llanos of the Orinoco river valley and on the Cuyuni River valley part of which is in Guyana. See also Chimire, Venezuela.
Мәдениет
Касири - кассавадан жасалған сыра.
Kasiri, a cassava derived beer, is an important part of traditional Kalina celebrations.