Кіріспе
7 ғасырдағы Данвич епискобы және Бургундияның әулие Феликс (647 немесе 648 жылы 8 наурызда қайтыс болды), сондай-ақ Данвич Феликс деп те белгілі, Шығыс Англас патшалығының алғашқы епискобы болды. Ол патшалыққа христиан дінін енгізген адам ретінде кеңінен танымал. Ол туралы білетіндер 731 жылы ағылшын тарихшысы Беданың "Англия халқының шіркеу тарихы" деген еңбегінде және "Англосаксон жылнамасында" жазылған. Беда Феликс "бұл патшалықты ұзақ уақыт бойына жалғасып келген зұлымдық пен бақытсыздықтан" азат еткенін жазған. Феликс Франк корольдігінің Бургундиядан келген, және ол басқа жерде баспана іздеуге мәжбүр болғанға дейін, Францияда ирланд миссионері Колумбан құрған монастырлардың бірінде діни қызметкер болған болуы мүмкін. Феликс Бургундиядан Кентерберияға сапар шекті, кейін Кентерберияның архиепискобы Онорий оны 630 жылы Шығыс Англияның Сигеберхт патшалығына жіберді (жергілікті аңызға сәйкес, Норфолктегі Бэбинглиге теңіз арқылы сапар шекті). Шығыс Англияға келгеннен кейін Зигеберт оған Доммокта, мүмкін, Феликсстоудің маңында Суффоктың Уолтон қаласында немесе Суффоктың Данвигінде орын берді. Беданың айтуынша, Феликс Сигеберхтің патшалығында "балаларға әдебиет үйрететін" мектеп ашуына көмектескен. Феликс 647 немесе 648 жылы 8 наурызда 17 жыл епископ болғаннан кейін қайтыс болды. Оның монументтері Доммоктен Сохам абатханасына, содан кейін Рамзи абатханасына көшірілді. Ол қайтыс болғаннан кейін, ол қасиетті ретінде қастерленді; бірнеше ағылшын шіркеулері оған арналған. Феликс мерекесі 8 наурыз күні.
Felix of Burgundy (died 8 March 647 or 648), also known as Felix of Dunwich, was the first bishop of the kingdom of the East Angles. He is widely credited as the man who introduced Christianity to the kingdom. Almost all that is known about him comes from the Ecclesiastical History of the English People, completed by the English historian Bede in about 731, and the Anglo Saxon Chronicle. Bede wrote that Felix freed "the whole of this kingdom from long standing evil and unhappiness". Felix came from the Frankish kingdom of Burgundy, and may have been a priest at one of the monasteries in Francia founded by the Irish missionary Columbanus—he may have been Bishop of Châlons, before being forced to seek refuge elsewhere. Felix travelled from Burgundy to Canterbury, before being sent by Archbishop Honorius of Canterbury to Sigeberht of East Anglia's kingdom in about 630 (travelling by sea to Babingley in Norfolk, according to local legend). Upon his arrival in East Anglia, Sigeberht gave him a see at Dommoc, possibly at Walton, Suffolk near Felixstowe, or Dunwich in Suffolk. According to Bede, Felix helped Sigeberht to establish a school in his kingdom "where boys could be taught letters". Felix died on 8 March 647 or 648, having been bishop for 17 years. His relics were translated from Dommoc to Soham Abbey and then to the abbey at Ramsey. After his death, he was venerated as a saint; several English churches are dedicated to him. Felix's feast date is 8 March.
Түпбасқасы және ерте өмір
Феликс Францияның Бургундия патшалығында дүниеге келген, бірақ оның есімі тарихшыларға оның ұлтын анықтай алмауға кедергі келтірді. Ағылшын тарихшысы Беданың айтуынша, ол Бургундияда діни қызметке тағайындалған. Тарихшы Питер Хантер Блэр Феликстің Францияда Ирландияның миссионерлік қызметімен байланысты болуы мүмкін екенін айтты, ол Бургундияда орналасқан және әсіресе Ирландияның миссионері Колумбанмен және Люксейль абатшылығымен байланысты. Колумбан Францияға шамамен 590 жылы, өз еркімен жер аударылғаннан кейін келген. Бірнеше жылдан кейін ол Люксеуилде монастырға негіз құрды. Бұл уақытта Франция мен Шығыс Англия патшалықтары арасында қауымдастықтар болды, ол негізінен қазіргі ағылшын графтық Норфолк пен Саффолктан тұратын кішкентай тәуелсіз англосаксон патшалығы болды. Саттон-Худа табылған 7-ғасырлық зергерлік қабір бұйымдары франк тектес болуы мүмкін өндіріс технологияларын және Франкия арқылы Шығыс Англияға келген материалдарды көрсетеді. Шығыс Англияның Вуффингс әулеті мен Фаремутьерс абатханасындағы франк абысы Бургундофара арасындағы байланыс Шығыс Англия корольдігі мен Францияның діни мекемелері арасындағы байланыстың мысалы болды. Мұндай қауымдастықтар ішінара Колумбанның және оның Люксеудегі шәкірттерінің жұмысына байланысты болды; оның орнын басатын Эвстациймен бірге Колумбан Бургундофараны Фаремутьедегі аббатхананы құруға шабыттандырды. Бұл туралы айтылған, бұл байланысты шәкірттері арасында Columbanus (көп ықпал еткен христиан Солтүстік Бургундия) және Феликс көмектеседі түсіндіруге қалай династиясы Wuffingas орнатылған оның байланыстары Faremoutiers. Тарихшы Н. Дж. Хигам Феликс қайдан шыққан болуы мүмкін деген бірнеше ұсыныстарды атап өтті, соның ішінде Люксеуль, Шалон немесе Аутун айналасындағы аймақ. Басқа тарихшылар Феликс пен Бургундия патшасы Дагоберт I-ді байланыстырды, ол Шығыс Англияның патшасы Зигебертпен және Колумбанның шәкірті Амандуспен байланыста болды. Тарихшылар Джудит МакКлюр мен Роджер Коллинз Феликс Бургундияда епископ болып тағайындалған болса, Шығыс Англияға келгенге дейін Францияда саяси босқын болған болуы мүмкін деген болжамға назар аударды. 626 немесе 627 жылы Феликс есімді епископ Шалонның епархиясын басқарды, бірақ 629 жылы франк патшасы Хлотар II қайтыс болғаннан кейін оның епархиясынан айырылды.
Шығыс Англ патшалығына келу
Феликс алғаш рет англосаксондық хроникада - 9 ғасырдың аяғында құрастырылған жылнамалар жинағында - 633 жылы аталады. "А" қолжазбасында Феликс "Шығыс Ангелияда Мәсіхтің ілімін уағыздады" делінген. Хрониканың басқа нұсқасы, XI ғасырда көне ағылшын және латын тілдерінде жазылған "F қолжазбасы", "А қолжазбасында" жазылған қысқаша мәлімдемеге қосымша түсінік береді: "Бұнда Бургундия аймағынан Феликс есімді епископ келді, ол Шығыс Англия халқына сенімді уағыздады; Патша Сигеберт оны шақырды; ол Доммокта епископ болды, онда ол он жеті жыл болды". Беданың айтуынша, Феликсті Шығыс Англас жерінде христиан дінін насихаттау үшін Кантерберия архиепискобы Хонорий жіберген. Бед Шығыс Ангелдер патшасы Зигеберттің еңбегі туралы былай деп жазды: "Ол билік құра бастағаннан кейін бүкіл патшалықтың да оның дініне сенуін көздеді. Епископ Феликс оның күш-жігерін барынша қолдаумен қолдады. Бургундияда туып, діни қызметке тағайындалған бұл епископ архиепископ Хонориусқа келіп, өзінің мұң-мұқтажын білдірді. Шығыс Англияның Феликспен байланысты салт-дәстүрлерінің бірі 631 жылы ол Шығыс Англияны дінге айналдыру үшін келген кезде Норфолк штатындағы Бэбинглиде шіркеу құрғаны туралы айтады. Қираған жерлер бір кезде кеме жүретін сағаның бар екендігі және Феликс жерге қонған жердің солтүстігінде орналасқан. Тарихшы Ричард Хоггет Феликстің крепосы Феликсстоу маңындағы Уолтон қасабасында болған деп болжайды. Хоггетттің айтуынша, "Уолтон замогы патшаның жаңа епископтығына лайықты орын болды және оны Феликске сыйлауға құқығы болды", Дебен аңғарына жақын орналасқан, онда Рендлшемдегі патшалық вилла мен Саттон-Худағы қабір орны орналасқан. 1106 жылдан кейін көп ұзамай Роджер Бигод, Норфолктің 1-ші графы, Уолтондағы Феликске шіркеу мен монастырды арнады. Беданың айтуынша, Сигеберхті оқытушылармен қамтамасыз ету үшін Феликс "балаларға әріптер үйрететін" мектеп ашқан. Беда Феликс құрған мектептегі мұғалімдердің шығу тегі туралы анық емес; олар Кент патшалығынан болуы мүмкін, онда 597 жылғы Августиндік миссиядан бастап жастарды діни қызметкер болуға тәрбиелеу жүйесі қолданылып келді және білім қоғамның барлық деңгейлерінде христиандық білімді насихаттау үшін қолданылды. Кейінгі дереккөздерде айтылғандай, Феликс мектебінің Сохам абатханасында болғанына ешқандай дәлел жоқ. Liber Eliensis-те Феликс Сохам аббатшылығы мен Ридхэмдегі (Норфолк) шіркеуді де құрғаны туралы айтылған: "Шынында да, ағылшын тіліндегі бір дереккөзде Феликс қасиетті Сехемдегі ескі монастырь мен Редхэмдегі шіркеудің негізін қалаушы болды деп жазылған". Тарихшы Маргарет Галлионның айтуынша, Шығыс Англия епархиясының үлкендігі Сохамда екінші діни мекеме құруды "өте ықтимал" етті. Беда Феликсті мақтап, оның "бұл патшалықты ұзақ уақыт бойына жалғасып келген зұлымдық пен бақытсыздықтан" азат еткені туралы жазған. Оның епископ болған жылдары Шығыс Англия шіркеуі Ирландиядан келген ирландтық монах Фурсидің Норфолктегі Бург замонында орналасқан Кнобересбургте монастырь құрғанынан бері берік болды.
"Here there came from the region of Burgundy a bishop who was called Felix, who preached the faith to the people of East Anglia; called here by King Sigeberht; he received a bishopric in Dommoc, in which he remained for seventeen years." According to Bede, Felix was sent to promote Christianity in the land of the East Angles by the Archbishop of Canterbury, Honorius. Bede wrote of the exertions of Sigeberht, king of the East Angles:
"As soon as he began to reign he made it his business to see that the whole kingdom shared his faith. Bishop Felix most nobly supported his efforts. This bishop, who had been born and consecrated in Burgundy, came to Archbishop Honorius, to whom he expressed his longings; so the archbishop sent him to preach the word of life to this nation of the Angles." Among the East Anglian traditions associated with Felix, one relates that he founded the church in Babingley, Norfolk, in 631 when he arrived there to convert the East Angles. The ruins stand about north of where a navigable estuary once existed, and where Felix is said to have landed. The historian Richard Hoggett has suggested that Felix's see was at Walton Castle, near Felixstowe, where a Roman fort once existed. According to Hoggett, "Walton Castle [was] a fitting site for the king's new bishopric and one which he was well within his rights to gift to Felix", being located near the Deben valley, where both the royal vill at Rendlesham and the burial ground at Sutton Hoo were sited. A church and priory were dedicated to Felix at Walton by Roger Bigod, 1st Earl of Norfolk, soon after 1106. Bede related that Felix started a school, "where boys could be taught letters", to provide Sigeberht with teachers. Bede is unclear as to the origin of the teachers at the school that Felix established; they may have been from kingdom of Kent, where a system of educating youngsters to become priests had been in existence since the Augustinian mission of 597, and where education was used to promote Christian learning throughout all levels of society. There is no evidence that Felix's school was at Soham Abbey, as stated by later sources. The Liber Eliensis mentioned that Felix also founded Soham Abbey and a church at Reedham, Norfolk: "Indeed, one reads in an English source that St Felix was the original founder of the old monastery of Sehem and of the church at Redham". According to the historian Margaret Gallyon, the large size of the East Anglian diocese would have made the foundation of a second religious establishment at Soham "appear very probable". Bede praised Felix, writing that he had freed "the whole of this kingdom from long standing evil and unhappiness". During his years as bishop, the East Anglian Church was made still stronger when the Irish monk Fursey arrived from Ireland and founded a monastery, at Cnobheresburg, probably located at Burgh Castle, in Norfolk.
Өлім және құрметті
Феликс шіркеуде 17 жыл қызмет еткеннен кейін 647 не 648 жылы қайтыс болды. Фенманның қайтыс болғаннан кейін, ол, мүмкін, Шығыс Англияның Аннаның тұсында болған, Фенманның Томасы Шығыс Англдердің екінші епископы болды. Феликс Доммокта жерленген, бірақ оның молдалары кейінірек Сохамға көшірілді, деп жазды XII ғасырдағы ағылшын тарихшысы Вильгельм Малмесбери. Оның ғибадатханасын викингтер шіркеуді қиратып, арамдаған. Уильямның айтуынша, біраз уақыттан кейін "әулиенің денесі іздестіріліп, табылды және Рамзи аббатханасына жерленді". Рамси қасиеттілердің монументтерін жинау үшін ынта-жігермен танымал болды, ал Элидегі аббатханадан өздерінің бәсекелестерін жеңуге тырысқан Рамси монахтары қайықты қалың Фенланд тұмыры арқылы ауыздықтап, өздерімен бірге епископтың қымбат қалдықтарын алып қашып кетті. Феликс мерекесі 8 наурызда, екі англосаксон күнтізбесі бойынша белгіленген күні атап өтіледі. Ол 1054 жылғы шикастан бұрын, Шығыс пен Батыс елінде қастерлеуге жеткілікті ерте қадірленді. Англияда алты шіркеу бар, олардың барлығы Солтүстік Йоркширде немесе Шығыс Англияда орналасқан. Феликс Англия шіркеуінде 8 наурызда еске алу рәсімімен еске алынады.