Кіріспе

Бала шейіт Назарий мен Цельс (немісше: Nazarius) - екі шейіт, олардың денелерін Амвросий Миландықтың тауып алуынан басқа білімі аз. Паулин Диаконның Vita Ambrosii-ге сәйкес, Амвросий, император Феодосийдің өлімінен кейін (б.з. 395) өмірінің соңғы үш жылында, Милан қабырғаларынан тыс бақта Назарийдің басын кесіп тастаған денесін тапты. Амвросий оның денесін қазбадан шығарған кезде, Назаридің қаны әлі де сұйық және қызыл болған.

Аңыз

Назарий деген ата яһуди немесе басқа дінге табынушы болған. Оның анасы Перпетуа еді. Назариус елші Петірдің шәкірті болған, әрі оны Рим папасы Линус шомылдыру рәсімінен өткізген. Неронның қуғын-сүргін кезінде Назарий Римнен қашып кетіп, Ломбардияда уағыздады. Назариус билік тарапынан қамшымен соққыға жығылып, жер аударылуға сотталды. Ол Галияға сапар шегіп, сол жердегі тоғыз жасар бала Целсусты өз қамқорлығына тапсырады. Назарий оны мәсіхші ретінде тәрбиеледі. Олардың екеуін де сенімдері үшін тұтқындап, азаптап, түрмеге қамап қойды. Олар бұдан былай осы жерде уағыздамау шартымен босатылды. Олар Альп тауларында уағыз айтып, Эмбрун қаласында шіркеу салды, содан кейін Женеваға, содан кейін Трирге қарай жол тартты. Олар Трирде уағыз айтып, көптеген адамдарды мәсіхшілікке қабылдады. Олар тағы да сол жерде тұтқындалды. Ол өзінің сеніміне қарсы шығуға тырысқан бір әйелге тапсырылды. Селсус бас тартты, ақырында Назариске қайтарылды. Бұл олардың Миланда табылған денелерін керемет етеді.

Құрмет

Амвросийге (Sermo lv, in Patrologia Latina, XVII, 715 sqq.) кейбір сыншылардың пікірінше, шынайы емес. Амвросий Назарий мен Цельстың кейбір монументтерін Ноланың Паулинге жіберді, ол оларды Нолаға құрметпен қойды. Нолалық Паулин өзінің XXVII поэмасында (Patrologia Latina, LXI, 658) Назарийді мақтаған. IV ғасырға жататын қызықты фигуралармен бірге керемет күміс реликвиар Миландағы Сан Назаро Маджоре шіркеуінен табылды (Вентури, "Storia dell'arte italiana", I, Milan, 1901, fig. 44549). Миланның Сан-Селсо шіркеуі Цельске арналған. Монте Гарганода Назариске арналған ғибадатхана бар. Камилло Прокачини 1629 жылы "Мартирио деи санти Назаро е Сельсо" картинасын суретке түсірді.