Кіріспе
Елазмозаврлар (Elasmosauridae) - көп жағдайда элазмозаврлар деп аталатын, қазір жойылып кеткен плезиозаврлар туысы. Олар плезиозаврлардың ең ұзын мойындарына ие болды және Хаутеривтен бастап креда дәуірінің Маастрихт кезеңдеріне дейін өмір сүрді және поликотилидтермен бірге креда дәуірінің соңында кездесетін екі плезиозавр тобының бірі болды.
Elasmosauridae is an extinct family of plesiosaurs, often called elasmosaurs. They had the longest necks of the plesiosaurs and existed from the Hauterivian to the Maastrichtian stages of the Cretaceous, and represented one of the two groups of plesiosaurs present at the end of the Cretaceous alongside Polycotylidae.
Сипаттама
Алғашқы эласмозавридтер орташа өлшемді, шамамен Қырық дәуірінің соңында эласмозавридтер, мысалы, Стиксозавр, Альбертонектс және Талассомедон сияқты, 500-ге дейін өсті. Олардың мойындары барлық плезиозаврлардың ішіндегі ең ұзын болды, мойын омыртқалары 32 мен 76 (Albertonectes) арасында болды. Олардың салмағы бірнеше тоннаға дейін жетеді.
Алғашқы үш отбасылық жіктеу
Коуп Эласмозаврды бастапқыда плезиозавр деп таныса да, 1869 жылғы газетте оны Cimoliasaurus және Crymocetus-пен бірге завроптеригиялық бауырымен жорғалаушылардың жаңа ретіне орналастырды. Ол бұл топты "streptosauria" немесе "қайта бұрылған кекілектер" деп атады, өйткені олардың жеке омыртқаларының бағыты басқа омыртқалы жануарларда көрінетіндерге қарағанда кері бұрылады. Кейін ол бұл идеяны 1869 жылы Эласмозаврды сипаттауда тастап кетті, онда ол оны Лейдидің Цимолиазаврды қате түсіндіруіне негіздегенін айтты. Бұл мақалада ол жаңа туысқа Еласмозаврлар деп атады, оның ішінде Еласмозаврлар мен Цимолиазаврлар бар, ол туралы түсініктеме бермеді. Ол бұл отбасында біріншісін қысылған омыртқалары бар ұзын мойынмен, ал екіншісін шаршы, қысылған омыртқалары бар қысқа мойынмен ерекшелендіреді деп есептеді. Кейінгі жылдары Elasmosauridae плезиозаврлар жіктелетін үш топтың бірі болды, қалғандары Pliosauridae және Plesiosauridae (кейде бір топқа біріктіріледі). 1874 жылы Гарри Сили Коуптың Элазмозаврдың иық белбеуіндегі ойық сүйектерді анықтауына қарсы шығып, бұл ойық сүйектер шын мәнінде иық сүйектері деп мәлімдеді. Ол Элазмозаврдың иық белбеуінде кілт сүйек немесе кілт аралық сүйектің дәлелін таппады; соңғы сүйектің жоқтығы басқа да көптеген плезиозавр үлгілерінде байқалғанын атап өтті, оларды ол жаңа элазмозаврлар тұқымдастары деп атады: Эретмозавр, Колимбозавр және Мураенозавр. Ричард Лидеккер кейіннен Эласмозавр, Поликотил, Колимбозавр және Мураенозаврды иық белбеулеріне байланысты Цимолиазаврдан ажыратуға болмайды деп ұсынды және оларды тұқым деңгейінде синонимизациялауды ұсынды. 1892 жылы Сили омыртқа сөзі эласмозаврлардың тігісі арқылы жүрек сүйегіне қосылғанын және бұл "қолық жағының ажырамас бөлігі" болғанын атап өтті. Бұл ретте, екі баслы мойын қабырғалары бар барлық плезиозаврлардың (Plesiosauridae және Pliosauridae) ойық сүйектері тек кеміршектен жасалған, сондықтан ойық сүйек сүйектері "плезиозаврды" "эласмозаврға" айналдырады. Уиллистон 1907 жылы плезиозаврларды бөлу үшін Силидің мойын жамбастарын пайдалануына күмән келтірді, екі бас мойын жамбастары "алғашқы формаларға ғана шектелген примитивті сипат" деп есептеді. Чарльз Эндрюс 1910 және 1913 жылдары элазмозауридтер мен плиозауридтердің айырмашылығын түсіндірді. Ол эласмозавридтерді ұзын мойындары мен кішкентай бастарымен, сондай-ақ алдыңғы аяқпен қозғалу үшін қатты және жақсы дамыған скалаларымен (бірақ атрофияланған немесе жоқ омыртқа сөрелері мен омыртқа аралық омыртқа сөрелері) сипаттады. Бұл ретте, плиозавридтердің мойны қысқа, бірақ басы үлкен болды және артқы аяқпен қозғалатын қозғалыс пайдаланды.
Плезиозаврлар таксономиясының жетілдірілуі
Эласмозаврлардың Elasmosauridae-ге орналасуы даусыз болғанмен, кейінгі онжылдықтарда отбасы қатынастары туралы пікірлер өзгеріп кетті. Уиллистон жыртқыш жануарлардың остеологиясы туралы монографиясында (өлімінен кейін 1925 жылы жарияланған) плезиозаврлардың қайта қаралған таксономиясын жасады. Ол Elasmosauridae-дің қайта қаралған диагнозын ұсынды; кішкентай бас пен ұзын мойыннан басқа, ол elasmosaurids-ді бір бас қабырғаларымен сипаттады; орта сызықта кездесетін скалалар; кілт сүйектері арақашықтықпен бөлінбеген; артқы жартысында "кеңінен бөлінген" coracoids; қысқа ischia; және эпиподиалияда ("қолын" және "қолы" жәбіршіктерінде) екі сүйектің болуы (типік жағдай). Ол сонымен қатар бірнеше плезиозаврларды алып тастады, бұған дейін олар қысқа мойын және үнемі кездесетін коракоидтар болғандықтан, бұл отбасынан эласмозаврлар деп саналған; Бұларға Поликотиль және Тринакромер (Поликотилидалар), сондай-ақ Мураенозавр, Криптоклид, Пикроклид, Триклид және басқалар (Криптоклидидалар) кірді. 1940 жылы Теодор Уайт плезиозаврлардың әр түрлі туыстары арасындағы өзара байланыстар туралы гипотеза жариялады. Ол Elasmosauridae-ді Pliosauridae-ге ең жақын деп санады, олардың салыстырмалы түрде тар coracoids-ін, сондай-ақ олардың кілтшелер немесе кілтшелер жоқ екенін атап өтті. Оның Elasmosauridae диагнозында бас сүйегінің орташа ұзындығы (яғни мезоцефальдық бас сүйегі); мойын жамбастары бір немесе екі баспен; скалапула мен коркоид орта сызығында байланысады; коркоидтың тығыздалған артқы сыртқы бұрышы; және скалапула-коркоид кешеніндегі тесіктер жұбы (fenestrae) плиозавридтерге қарағанда сүйектің тар жолағымен бөлінеді. Мойын қабырғаларындағы бастардың санының өзгеруі оның Симолестесті Эласмозавридтерге қосуынан туындайды, өйткені "бауыры мен иық белбеуінің сипаттамалары Плиозавр немесе Пелонеустпен салыстырғанда Эласмозаврмен жақсырақ". Ол Симолестесті Элазмозаврдың ата-бабасы деп санаған. Оскар Кун да осыған ұқсас жіктемені 1961 жылы қабылдады. Уэллс 1943 жылы плезиозаврлардың классификациясын қайта қарастырған кезде Уайттың классификациясына қарсы шығып, Уайттың сипаттамаларына сақтау мен онтогенездің әсер еткенін атап өтті. Ол плезиозаврларды мойын ұзындығына, бас көлеміне, ишиум ұзындығына және омыртқа сүйегі мен жамбас сүйегінің (проподиалия) жұқалығына байланысты екі суперотбасыға бөлді. Әр суперотбасы қабырғадағы бас саны мен эпиподиалдық пропорцияларға қарай бөлінген. Осылайша, эласмозауридтердің мойындары ұзын, басы кішкентай, сұлбалары қысқа, тікенегі ұзын, бүйірлері бір басты және эпиподиялары қысқа болған. Пьер де Сен-Сен 1955 жылы және Альфред Ромер 1956 жылы екеуі де Уэллстің жіктелуін қабылдады. Алайда Персон Веллстің жіктелуін тым қарапайым деп санады, ол 1963 жылы оның пікірінше, криптоклид, мураенозавр, пикроклид және триклидті эласмозавридтерге қате жатқызған. Персон Elasmosauridae-ге мойын омыртқаларының бүйіріндегі жоғарғы жақтарындағы қыртыстар, мойынның алдыңғы жағындағы балта тәрізді мойын қабырғалары, біріктірілген ойық сүйектері, артқы жағындағы қабық сүйектерінің бөлінісі және дөңгелек, жасанды жамбас тәрізді жамбас сияқты белгілерді қосу үшін жетілдірді. Ол сондай-ақ Cimoliasauridae-ді Elasmosauridae-ден бөлек ұстады және омыртқа ұзындығын салыстыруға негізделген олар Plesiosauridae-ден Юра немесе ерте креда кезеңінде бөлініп кеткенін ұсынды.
Қазіргі филогенетикалық контекст
Карпентердің 1997 жылғы плезиозаврлардың филогенетикалық талдауы плезиозаврлардың мойын ұзындығына негізделген дәстүрлі бөлінісіне қарсы шықты. Ол Либонектс пен Долихоринхопстің құлақтағы вомероназальдық мүшеге арналған саңылау, птеригоидтық сүйектердің тақта тәрізді кеңейуі және бас сүйегінің жоғарғы жағындағы эпифиз бұрышының жоғалуы сияқты ерекшеліктері бар екенін анықтады. Поликотилидтер бұрын Плиозавроидтердің құрамына кірген болса, Карпентер осы ұқсастықтарға негізделген поликотилидтерді элазмозавридтердің бауырлас тобына айналдырды, осылайша поликотилидтер мен плиозавроидтар өздерінің қысқа мойындарын тәуелсіз дамытты. Ф. Робин О'Киф 2001 және 2004 жылдары поликотилидтерді Plesiosauroidea-ға енгізді, бірақ оларды Cryptocleidoidea-дағы Cimoliasauridae және Cryptoclididae-ге жақын деп есептеді. Кейбір талдаулар дәстүрлі топтамаларды қалпына келтіруді жалғастырды. 2008 жылы Патрик Друкенмиллер мен Энтони Расселл Поликотилидтерді Плиозавроидтарға қайта көшіріп, Лептоклеидтерді жаңадан аталып отырған Лептоклеидоидтар тобының бауырлары ретінде орналастырды; Адам Смит пен Гарет Дайк сол жылы бір-бірінен тәуелсіз түрде бірдей нәтиже тапты. Алайда 2010 жылы Хилари Кетчем мен Роджер Бенсон осы талдаулардың нәтижелеріне түрлердің жеткіліксіз үлгісі әсер еткен деген қорытындыға келді. Плезиозаврлардың ең толық филогенезиясында олар Лептоклидоиданы (Лептоклидия деп қайта аталды) Еласмозавридалардың бауырлас тобы ретінде Плезиозавридаға қайта көшірді; Бенсон мен Друккенмиллер кейінгі талдаулар ұқсас нәтижелерді тауып, Лептоклидоидаларды Еласмозавридалар тобы деп атады Ксенопария. Elasmosauridae құрамына да көбірек көңіл бөлінді. Еласмозауридтерге алғашқы тағайындалғаннан бері Бранказаврдың туыстық қатынастары жақсы негізделген деп саналды және ол О'Кифтің 2004 жылғы талдауымен қалпына келтірілді. Алайда, Кетчем мен Бенсонның талдауы оны Лептоклидияға енгізді. Олардың талдауы сонымен қатар Мураенозаврды Криптоклидидтерге, ал Микроклидус пен Окитанозаврды Плезиозауридтерге көшірді; Еласмозауридтер ішінде Еласмозаврдың өзі өте өзгермелі қатынастары бар "жабайы таксон" деп саналды. 2008 жылы Друкенмиллер мен Расселл оны политомияның бір бөлігі ретінде екі топқа бөліп, бірі Либонектс пен Терминататор, екіншісі Каллавейзавр мен Гидротерзавр. 2021 жылы жаңа топология Кардиокораксты Маастрихт кезеңіндегі элазмозауридтердің ескі ұрпағын білдіретін Либонекттердің бауырлас таксоны ретінде орналастырды. Топология А: Бенсон және басқалар. (2013) жылы
Within the Elasmosauridae, Elasmosaurus itself has been considered a "wildcard taxon" with highly variable relationships. and in 2008 Druckenmiller and Russell placed it as part of a polytomy with two groups, one containing Libonectes and Terminonatator, the other containing Callawayasaurus and Hydrotherosaurus. In 2021 a new topology placed Cardiocorax as a sister taxon of Libonectes, representing an older lineage of elasmosaurids in the Maastrichtian. Topology A: Benson et al. (2013)