Кіріспе

Мотиур Рахман Низами (; 31 наурыз 1943 - 11 мамыр 2016) - Бангладештің саясаткері, бұрынғы министрі, ислам ғалымы, жазушы және Бангладеш Джамаат е Ислами партиясының бұрынғы жетекшісі. Ол Бангладеш азаттық соғысы кезінде Аль Бадр террорлық отрядын басқарғаны үшін белгілі. 2014 жылдың 29 қазанында ол Бангладештің Халықаралық Қылмыстар Трибуналымен Демра қазасын ұйымдастырғаны үшін айыпталды. 2011 жылы қарашада Human Rights Watch үкіметті сот процесінің жүріп өтуі, ашықтықтың жоқтығы және айыпталушыларды қорғайтын адвокаттар мен куәгерлерді қудалау туралы сынға алды. Низами 1971 жылғы Бангладеш геноцидінің соғыс қылмыстары үшін сотталған соңғы жоғары деңгейдегі күдікті болды; сот 2014 жылдың маусым айында оның денсаулығына байланысты үкімді кейінге қалдырды. 2004 жылы Низами Ассам штатына қару-жарақ әкеткені үшін айыпталып, 2014 жылдың қаңтар айында тағы 13 адаммен бірге өлім жазасына кесілді. 2014 жылдың 29 қазанында ол 800-900 қарусыз индус азаматты әйелдерді зорлағаннан кейін өлтірген Демара қазасын ұйымдастырғаны үшін айыпталып, өлім жазасына кесілді. 2016 жылы 11 мамырда Дака орталық түрмесінде асылып өлтірілген. Ол Бангладеште асылған үшінші министр. Ол жиі "Ең ықпалды 500 мұсылман" тізіміне енгізілген.

Ерте өмір және білім

Низами 1943 жылы 31 наурызда Пабнадағы Сантия Упазиланың Монмотпур ауылында дүниеге келген. Оның әкесі Лұтфур Рахман хан еді. Орта білімін медреседе бітірген. 1963 жылы Дакадағы медресе-е-Алиядан ислам заң ғылымы бойынша Камил дәрежесін алды. 1967 жылы Дакка университетінен бакалавр дәрежесін алды. 1978 жылы Бангладешке оралған Ғұлам Азам мен Низами сияқты олар Джамаат партиясын қайта жаңғыртты, ол елдегі ең ірі исламшыл партияға айналды. Низами Жамааттың негізгі көшбасшысы ретінде пайда болды, Жамааттың жастар қанаты ретінде қызмет ететін Ислам шаһтары Шибірді (Жаммат Студенттер Ұйымы) ұйымдастырды. 1991 жылы ол Пабна 1 сайлау округінің Жамаат е Ислами атынан парламент мүшесі болып сайланды. 1994 жылға дейін Жамааттың парламенттік партиясының жетекшісі болды. 1996 жылғы сайлау кезінде ол өзінің сайлау округінде Джамааттың одақтасы Бангладеш ұлттық партиясы (БНП) және Авами лигасының кандидаттарынан жеңілді. Оның орнына Ауами лигасының профессоры Әбу Саид келді. 1971 жылы Низами атақты Әл-Бадр әскерінің басшысы болды. Пәкістан армиясымен бірге бұл әскерлер 989 бенгал зиялыларын, соның ішінде профессорларды, журналистерді, әдебиетшілерді, дәрігерлерді және жалпы Бангладеш жақтасы белсенділерді ұрлап, өлтірді.

Jamaat-e-Islami ұйымының басшысы

2001 жылы Низами "Жамаат" партиясының басшысы болып Ғұлам Азамды алмастырды. Сол жылы партиясын БНП-мен қоса төрт партиялық одақтың бір бөлігі ретінде таныстырып, Низами Пабна 1-ден парламенттегі орынды жеңіп, дауыстардың 57,68% -ын алды. 2001 жылдан 2003 жылға дейін ауыл шаруашылығы министрі, 2003 жылдан 2006 жылға дейін өнеркәсіп министрі қызметін атқарды. Низами 2008 жылдың желтоқсанындағы жалпы сайлауда Төрт партиялық одақтың кандидаты ретінде жеңілді, ол Пабна 1 үшін М. Шамсул Хаки Авами лигасының мүшесі. Низами 45,6% дауыс жинады. Авами лигасы парламенттегі орынның үштен екісін алды.

Сыбайлас жемқорлық туралы айыптаулар

2008 жылдың мамыр айында Бангладештің сыбайлас жемқорлыққа қарсы комиссиясы Низамиге ГАТКО сыбайлас жемқорлық ісі бойынша айып тақты, онда ол басқа бірнеше саясаткерлермен бірге жергілікті ГАТКО фирмасына контейнерлік қойма келісім-шартын заңсыз берді деп айыпталды. 2008 жылы 15 мамырда Низамиді және тағы 12 адамды тұтқындауға ордер шығарылды. Низамиге 12 саясаткермен бірге келісімшартты ГАТКО-ға беру үшін сөз байласқаны үшін айып тағылды, бірақ компания тендер шарттарын орындамады. Прокуратураның айтуынша, ГАТКО-мен келісім-шарт жасасу арқылы үкімет 100 миллионнан астам Бангладеш такасын жоғалтты. Низами бұл айыптауларды жоққа шығарып, олардың саяси мағынада болғанын айтады. Екі айдан кейін ол кепілдікпен босатылды.

Құдайды қорлау

2010 жылдың 17 наурызында Дака Джамаат басшысы Рафиқул Ислам Низамидің өмірін ислам пайғамбары Мұхаммедтің өмірін қуғын-сүргінге қарамастан табандылықпен салыстырды. 21 наурызда Бангладеш Тариқат федерациясы Рафиқұл, Низами және басқа да жамағат мүшелерін "Низамиді Пайғамбармен салыстырып, халықтың ислам сезімдерін ренжіткендері үшін" сотқа берді. Низами басқа үш жоғары лауазымды жамағат басшыларымен бірге 2010 жылдың 29 наурызында айыптаулар бойынша тұтқындалған. Ол келесі күні кепілдікпен босатылды және 2011 жылдың 14 ақпанында істі қараудан бас тарту туралы шағым берді. 2011 жылы наурыз айында Жоғарғы сот істі төрт айға кейінге қалдырды. 2011 жылдың 7 қыркүйегінде оның кепілдікке шығу туралы өтініші қабылданбады. 2014 жылдың 30 қаңтарында Низами және 13 серіктесі қару-жарақ контрабандасына кінәлі деп танылып, асылып өлім жазасына кесілді.

Халықаралық қылмыстық сот

2009 жылы Авами лигасы Бангладеш үкіметін 1971 жылғы Бангладеш азаттық соғысы кезінде қатыгездік жасады деп күдіктілерді тергеу үшін Бангладеште трибунал құрды. Низами мен "Жамаат-е-Ислами" партиясының тағы сегіз басшысына, сондай-ақ Бангладеш ұлттық партиясының екі басшысына айып тағылды. Оппозициялық партиялар мен адам құқықтары жөніндегі ұйымдар сотта саяси араласу болды деп мәлімдеді, себебі барлық айыпталушылар оппозицияның жетекші саясаткерлері болды. Низами 1971 жылғы соғыс қылмыстары үшін сотталған соңғы жоғары деңгейдегі күдікті болды; соттың 2014 жылдың маусым айында оның денсаулығына байланысты үкімін кейінге қалдырды.

Өлім

2016 жылдың 11 мамырында Низами 1971 жылғы соғыста жасалған зұлымдықтар үшін өлім жазасын жою туралы соңғы апелляциясын елдің жоғарғы соты қабылдамағанынан бірнеше күн өткен соң, Дакка орталық түрмесінде асылды. Ол Бангладеш президентіне кешірім сұрағаннан бас тартқаннан кейін түн ортасына дейін (1800 GMT) асылды. Ол түнгі сағат 23:50 мен таңғы 12:01 аралығында өлтірілген. Ол Бангладештің солтүстігінде орналасқан отбасының үйінде жерленген.

Реакция

Пакистанның сыртқы істер министрлігі мәлімдемесінде "Пакистан 1971 жылдың желтоқсанына дейін жасалған қылмыстар үшін Джамаат и Ислами Бангладеш әмірі Мотиур Рахман Низамидің асылып өлтірілуіне қатты қайғырады. Түркия Мотиур Рахман Низамидің өлім жазасына кесілгенін айыптап, Түркия елшісін Бангладештен кері қайтарып алды.