Кіріспе
Бан Нон Ват - Таиландтағы ауыл, Нахон-Ратчасима провинциясының Нон-Сунг ауданында, Пхмай қаласына жақын орналасқан. Ол 2002 жылдан бері қазба жұмыстары жүргізіліп келеді. Мәдени жүйе 11 доисторикалық кезеңді қамтиды, оның ішінде 640 жерлеу бар. Бұл жер тұрақты түрде басып алынған, ал қазіргі Бан Нон Ват ауылында орналасқан ауыл Мун өзеніне жақын орналасқан. Қазба жұмыстары көрсеткендей, бұл аймақта неолит, қола және темір дәуірлерінде адамдар өмір сүрген. Бұл бірегей реттілік Байес анализімен өңделген 76 радиокөміртекті анықтау арқылы дәлелденді. Байес анализі - бұл Байес статистикасын радиокөміртекті даталарды калибрлеу үшін, толығырақ дата алу үшін пайдалану. Бан Нон Ват аймағындағы топырақ Байестің талдауын ауыстыра алады. Неолит дәуірі ерте және кеш кезеңге бөлінеді. Алғашқы жерлеулер - бұл аңшы-жинақшыларды бейнелейтін бүгілген жерлеулер сериясы. Бұл жерлер алғашқы неолиттік қоныстармен жартылай замандас болған. Бұл қоныстар күріш өсіретін фермерлер, олар шошқа өсіріп, көптеген жануарларды аулап, балық аулап, моллюс жинаған. Мұнан кейін - соңғы неолит дәуірі. Неолиттің соңғы кезеңіндегі жерлеулер көбінесе керамикалық ыдыстармен бірге жүргізілді, олар қарапайым қабір бұйымдарымен әшекейленген. 2022 жылы тауықты отандық етке айналдыруды Эксетер, Оксфорд және Кардифф университеттерінің зерттеушілері қайта қарады. Зерттеу барысында 89 елдегі 600-ден астам жерден тауық қалдықтары табылды. Батыс Еуразия мен Солтүстік-Батыс Африкадан табылған 23 тауықтың қалдықтары радиоуглеродпен саналады. Кардифф университетінің докторы Джулия Бест: "Бұл радиоуглеродты даталаудың алғашқы рет қолданылуы, бұл шақта алғашқы қоғамдағы тауықтардың маңыздылығын анықтау үшін қолданылды. Біздің нәтижелер ұсынылып отырған ерте үлгілерді тікелей даталау қажеттігін көрсетеді, өйткені бұл бізге тауықтармен ерте араласудың ең нақты суретін береді.
Ban Non Wat is a village in Thailand, in the Non Sung district, Nakhon Ratchasima Province, located near the small city of Phimai. It has been the subject of excavation since 2002. The cultural sequence encompasses 11 prehistoric phases, which include 640 burials. The site is associated with consistent occupation, and in modern day Ban Non Wat the occupied village is located closer to the Mun River. Excavations show that people were occupying the region during the Neolithic, Bronze, and Iron Ages. This unique sequence has been proven by 76 radiocarbon determinations treated with Bayesian analyses. Bayesian analysis is the use of Bayesian statistics to calibrate radiocarbon dates to receive a more accurate date. Soil in the Ban Non Wat area may displace the Bayesian analysis. The Neolithic period is divided into an early and late phase. The earliest burials are a series of flexed burials thought to represent hunter gatherers. These were partially contemporary with the initial Neolithic settlement by rice farmers who also raised pigs, hunted a wide range of animals, fished and collected shellfish. This was followed by a late Neolithic. Late Neolithic burials were often accompanied with ceramic vessels that are simply decorated with minimal grave goods. In 2022 the domestication of chicken was reassessed by researchers at the University of Exeter, the University of Oxford and Cardiff University. Chicken remains found in more than 600 sites in 89 countries were examined during the research project. The remains of 23 of what were thought to be the earliest chickens found in western Eurasia and north west Africa were subjected to radiocarbon dating. Dr Julia Best, from Cardiff University, said, “This is the first time that radiocarbon dating has been used on this scale to determine the significance of chickens in early societies. Our results demonstrate the need to directly date proposed early specimens, as this allows us the clearest picture yet of our early interactions with chickens.” The oldest bones of a known domestic chicken were from Ban Non Wat, dating to between 1650BC and 1250BC.
Қола дәуірі
Ерте қола дәуіріндегі бай қабірлердің табылуы мыс негізіндегі металлургияның пайда болуымен терең мәдени өзгерістерді көрсетеді. Бан Нон Ваттағы қола дәуірі бес кезеңге бөлінген. 1-ші кезең 1050-1000 жылдар аралығында болды және жеті жерлеуден тұрады. 2-ші кезеңдегі жерлеуде қабірдегі дүние-мүліктердің саны көбірек болады. Мыс негізіндегі балталар, аяқ байлар, сақиналар, сондай-ақ қабырғалы бұрандалы алқалар, белбеулер мен құлаққаштар - 2-ші кезеңдегі қабірлерден табылған қабір бұйымдарының кейбір мысалдары. 2-кезеңдегі қабірде басқа марқұмдарға қарағанда көп сандаған мәйіттер сақталған. 3-кезең б.з.д. Осы уақытта Бан Нон Ват тұрғындары белгілі бір топтарға бөлініп жатыр, алайда бұл топтардың кімді білдіретінін растайтын деректер жоқ.
Темір дәуірі
Темір дәуірі кезінде өлгендерді ертіп, көптеген экзотикалық әшекейлер, соның ішінде карнелиан, агат және шыны жүреді. Кейін темір дәуірінде бұл жерді жағалаулар мен екі ор қоршап тұрды, бұл жерде судың желісі орналасқан. Ауылды қоршаған күріш егістіктері әлі толық зерттелмегенмен, мыңдаған жыл бұрын суармалы болған деп есептеледі, ал алдын ала санау осы теорияны қолдады. Бұл едендер әр түрлі түстегі және пішіндегі балшықтан жасалған. Қабаттардан басқа, металл өңдеумен байланысты бұйымдар, мысалы, табалар мен қола мен темір сынықтары да табылды. Сонымен қатар, аймақтағы топырақтың қышқылдық деңгейі жоғары, бұл зерттеулерге және ғылыми талдауларға кедергі келтіреді. Бан Нон Ватты басып алу туралы әңгіме жүріп жатыр. Бұл жер қола дәуірінен бері үздіксіз қоныстанған, неолитте бұл жердің халық тығыздығы аз болуы мүмкін және қола дәуіріне дейін маусымдық жұмыспен қамтылған жер ретінде пайдаланылған.