Кіріспе

Ежелгі Мысыр монументі Шабака тасы, кейде Шабако, Мысырдың жиырма бесінші династиясынан басталған ежелгі Мысырдың діни мәтінімен ойылған монумент. Кейінгі жылдары бұл тас диірмен ташы ретінде қолданылған болса керек, бұл иероглифтерге зиян келтірген. Бұл зақымдану басқа да қасақана бұзылулармен бірге жүреді, бұл иероглиф жазуын нашар жағдайда қалдырады.

Тарихи шығу тегі

Алғашында б.з.д. VIII ғасырдың аяғында Мемфис қаласындағы Ұлы Птах ғибадатханасында тұрақты ескерткіш ретінде тұрғызылған тас белгілі бір уақытта (белгісіз себептермен) Александрияға көшірілді. Сол жерден ол Әлександриядан Англияға әскери кемемен жеткізілді. Ол мысырлық бағананың бас шаңырағымен, грек-римдік қара базальт бас шаңырағының сынықтарымен, Сенусорет III-нің кварцитті пердесінің екі сынығымен және Рамсес II-нің тізе бүгіп тұрған қара гранит мүсінімен бірге баласт ретінде әкелінді. 1805 жылы тасты Британ мұражайына Адмиралтействоның бірінші лоры және 1794 жылдан бері мұражайдың сенімгері болған Джордж Спенсер, 2-ші граф Спенсер (1758-1834) сыйға тартты. 1901 жылы тасты тұңғыш рет америкалық египтолог Джеймс Генри Брестед ашып, аударып, түсіндірді. Ескерткіш бүгінгі күнге дейін мұражайда сақталған.

Кездесу

Тастың кіріспе сөзінде оның фараон Шабака Птахтың Ұлы ғибадатханасынан тапқан құртқа толы, шіріп бара жатқан папирустың сақталған мазмұнының көшірмесі екені айтылған. Гомер В. Смит түпнұсқа мәтіннің бірінші династияға жататындығын айтып, оны "адам ойларының ең көне жазбасы" деп атады. Breasted, Адольф Эрман, Курт Сете және Герман Юнкердің бәрі тасты Ескі патшалық кезеңінде жасаған. Тас лингвистикалық жағынан да (оның тілі Ескі патшалықтың Пирамидалық мәтіндерінде қолданылғанға ұқсас) және саяси жағынан да (бұл Мемфистің бірінші патшалық қала ретінде маңыздылығына сілтеме жасайды) архаикалық. Осылайша, Анри Франкфорт, Джон Уилсон, Мириам Лихтхейм және Эрик Айверсен тасты Ескі патшалық кезеңінен деп бағалады. Алайда Фридрих Юнге және басқа да ғалымдар ескерткіш жиырма бесінші династияда салынған деп есептейді. Қазіргі таңда ғалымдар бұл жазудың он тоғызыншы династиядан бұрынғы емес екендігіне сенімді.

Құрамы

Стеланың ені шамамен кең, сол жағының биіктігі шамамен, оң жағының биіктігі шамамен жазылып, жазылу беті ені мен орташа биіктігі бойынша. Ортасындағы төртбұрышты саңылау, оның ұзындығы толық тозған бетінің ауданынан бастап он бір сәулелі сызықпен. 1901 жылы Джеймс Генри Брестед тас қара граниттен жасалған төртбұрышты тақта деп анықтады. Басқа ғалымдар ескерткіштің тақташа немесе базальт немесе конгломерат тас болғанын болжағанмен, Британ мұражайының ғалымы жасаған соңғы талдау тасты Вади Хаммаматтан шыққан жасыл бречча деп көрсетті.

Мазмұны

Мәтін қысқаша кіріспемен және қорытынды қорытындымен екі негізгі бөлімнен тұрады. Бірінші бөлім Жоғарғы және Төменгі Мысырдың бірігуіне қатысты. Птах осы бірігуді жүзеге асыру үшін Горус арқылы жұмыс істейді. Екіншісі - "Мемфит теологиясы" немесе "Мемфит драмасы" деп аталатын миф. Мәтінде Мысырдың бірігуі Мемфисте болғаны баса айтылған. Сонымен қатар, жазуда бұл қалада Озирис жерленген жер екендігі айтылған, ол жағаға құлағаннан кейін.

Патшаның кіріспесі мен титулы

Тастың бірінші жолында патшаның бес мәрте патшалық титулы жазылған: "Тірі Хорус: Екі елді өркендететін; Екі ханым: Екі елді өркендететін; Жоғарғы және Төменгі Мысыр патшасы: Неферкаре; Ре ұлы: [Шабака], оның қабырғасының оңтүстігіндегі Птахтың сүйіктісі, ол Ре сияқты мәңгі өмір сүреді". Бірінші үш атау патшаның тірі құдай ретінде көрініс табуына баса назар аударады (әсіресе, мысырлық патшалардың қамқоршысы Хорустың құдайы), ал соңғы екі атау (патшаның тақтың аты мен туылған аты) Мысырдың бөлінуіне және бірігуіне қатысты. Екінші жолғы арнау сөзінде тас Шабаканың Ұлы Птах ғибадатханасын тексеріп жатқанда тапқан құрт жеген папирустың сақталған мазмұнының көшірмесі екені айтылған.

Мысырдың бірігуі

3 - 47 жолдарда Жоғарғы және Төменгі Мысырдың Мемфисте Хорус құдайдың қол астында біріктірілуі сипатталады. Бұл мәтінде ең алдымен Мемфис құдайы Птахтың саяси және теологиялық үстемдігі, Жоғарғы және Төменгі Мысырдың патшасы және Эннеаданың жаратушысы туралы айтылады. Содан кейін жазуда Птахтың көрінісі ретінде Хорустың бастапқыда Төменгі Мысырды, ал оның бәсекелес Сеттің Жоғарғы Мысырды қалай билегені сипатталады. Алайда Гор Гебтен Жоғарғы Мысырды алады, ол елдің жалғыз билеушісі болады.

Қорытынды

61-ден 64-ші жолға дейін мәтіннің тұтастығын келтіреді.

Зақым

Тастың ортасындағы тікбұрышты тесіктен радиалды дөрекі жолақтар шығады, олар тастың ортасынан өлшенген 78 см радиуста жазуды жойды. Ескерткіштің екінші дәрежелі әдебиеттеріне сәйкес, бұл зақым тас диірмен тасы ретінде қайта пайдаланылғандықтан болды. Тасты диірмен тасы ретінде пайдалану туралы ең көне дерек Британ мұражайының 1821 жылғы көрмесінде кездеседі. Алайда, бұл тас дөңгелек бір нәрсеге, мүмкін, бағанаға немесе бағанаға негізделген болуы мүмкін. Тастың кейбір бөліктері Династиялық кезең кезінде әдейі кесілген. Бұл жерде осы уақыт аралығында айыпталған Сет (жол 7) деген құдайдың есімі де бар. Сонымен қатар, Псамтик II немесе Псамтик III Шабаканың жеке аты мен тақтың атын тастан өшірді. Псамтик III кейін тасқа өз есімін жазып қалдырды, бірақ парсылар оны жаулап алған кезде оның есімін өшірді.