Кіріспе
Емсіздердің тағдыры, сондай-ақ евангелизацияланбағандардың тағдыры деп аталатын, белгілі бір теология немесе ілімге бейімделмеген және сондықтан оны қабылдауға мүмкіндіктері жоқ адамдардың түпкі тағдыры туралы есхатологиялық сұрақ. Алайда, Құдайдың осы талаптары туралы естімегендер, оларды орындамағандары үшін жазалана ма? Кейде ол сенбейтіндердің тағдыры туралы ұқсас сұрақпен бірге қарастырылады. Әр түрлі діни дәстүрлер бұл сұраққа әртүрлі жауап береді; Батыс христиандықта білімсіздердің тағдыры түпкі күнә туралы сұрақпен байланысты. Кейбіреулер діни мәтіндерді қатаң оқу сол дін туралы ешқашан естімегендерге қатаң жазалауды талап етеді деп ойлағандықтан, бұл кейде Құдайдың бар екеніне қарсы дәлел ретінде көтеріледі және жалпы алғанда жамандық проблемасының кеңейтілуі немесе кіші бөлімі ретінде қабылданады.
The fate of the unlearned, also known as the destiny of the unevangelized, is an eschatological question about the ultimate destiny of people who have not been exposed to a particular theology or doctrine and thus have no opportunity to embrace it. The question is whether those who never hear of requirements issued through divine revelations will be punished for failure to abide by those requirements. It is sometimes addressed in combination with the similar question of the fate of the unbeliever. Differing faith traditions have different responses to the question; in Western Christianity the fate of the unlearned is related to the question of original sin. As some suggest that rigid readings of religious texts require harsh punishment for those who have never heard of that religion, it is sometimes raised as an argument against the existence of God, and is generally accepted to be an extension or sub section of the problem of evil.
Христиандық
Киелі кітапта елші Пауыл былай деп үйретеді: "Мұсылмандарда Таурат заңы жоқ, бірақ жүректеріне Таурат заңы жазылған. Иса оларды жүректері бойынша соттайды". Алғашқы шіркеуде шіркеу аталарының бірі - Мартирин Юстин Иса Мәсіх туралы білмейтін болса да, логос дегенге сай өмір сүргендер - мәсіхшілер деп үйреткен.
Рим католиктері
Рим-католик шіркеуі тәубе еткен ұрыны Мәсіхтің өзі қасиетті деп жариялағандықтан, Құдай шомылдыру рәсімінен өтпегендерді тек өзіне ғана белгілі бір жолмен құтқарады деп үйретеді. Шомылдыру рәсімінен өтпей өлген балаларға қатысты Киелі орынның бір комиссиясы былай деп мәлімдеді: Католик шіркеуі Иса Мәсіхтің "барлық адамдар үшін өлімін айқышта өлімін арқасында, бірақ кейбіреулер оны қабылдамауы мүмкін" деп сенетінін айтады. Ол құтқарылу "жалғыз Құдайдан" келеді деп үйретеді, бірақ шіркеу адалдардың "анасы" және "ұстазы" болып табылады. Сонымен, "барлық құтқарылу шіркеу арқылы келеді", ал католик шіркеуі Мәсіхтің құтқарылуын сакраменттер арқылы аралас етеді. Нақты айтқанда, ол құтқарылу үшін христиандық шомылдыру рәсімінің қажеттілігі және Рим-католик шіркеуінің "құтқарылудың жалпыға ортақ құрметі" ретінде де қажеттілігі туралы, бірақ кейбіреулер діни рәсімнің жоқтығында қалау шомылдыру рәсімінен немесе қан шомылдыру рәсімінен (шаһид болу) шіркеуге қосылуы мүмкін және осылайша құтқарылуға шіркеу арқылы да қол жеткізе алады. "Құдайға және католиктік сенімге" ерікті ерестің әсерінен арамдалмаған сүйіспеншілік құтқарылу үшін де қажет, өйткені ол рақымшылық күйінде өледі. Католик ілімі бойынша, "ақиқатты іздеп, Құдайдың еркін өз түсінігіне сай орындайтын" католик шіркеуінен шын мәнінде бейхабар адам ғана құтқарылады. Католик теологтары білімсіздерге қатысты құтқарылуға қажетті төрт нәрсе бар деп үйретеді, олар қажетті құралдар арқылы қажет, соңғы екеуі сол елде Ізгі хабар уағыздалған жағдайда қажет: Бір ғана Құдай бар. Егер әділ білімсіздер болса, "ондай адамдар шомылдыру рәсімінің қажеттілігін білсе, оны әбден қалайтын болар еді" және бұған қоса, Құдай оларға құтқарылуға жол беруі мүмкін. Христиандық реформация шіркеуі (CRC) өзінің жерлеу рәсімдерінде "күнәкар өмір сүргендер үшін дұғалар" жасайды, яғни "біз сіздің мейірімді қолыңызға Н. [ ] Оның өмірі күнә мен күреске толы болды, бірақ тек сіз ғана [ ] оның жүрегінде қандай горчица тұқымының [ ] жасырынғанын түсінесіз ". Сонымен қатар, ол "христиандық деп танылмағандар" үшін дұға етеді, яғни "біз Н. [ ]-ті мейірімді қамқорлығыңызға тапсырамыз, өйткені сіз [ ] дұрыс жасайтыныңызды білеміз". Мефодистердің мәсіхші еместерге арналған жерлеу рәсімі Құдайдан "Сенің рақымыңды білмейтіндерге рақымыңды төгіп, мейіріміңді көрсетші" деп сұрайды. (Мұхаммед Ғ.С.) сондай-ақ, сендерге қарсылық білдіріп, яки сендерді танымай дүниеден өткендерге де рақымыңды түсіре гөр. Сол кезде Иса былай деп мінажат етеді: "Әке, оларды кешіре гөр! Себебі олар не істеп жүргендерін білмейді". Соңғы күндердің қасиеттілері Құдай бүкіл адамзат үшін ізгі хабарды тыңдау мүмкіндігіне ие болу үшін жол дайындады деп санайды, және осылайша оны қабылдауға немесе қабылдамауға болады. Соңғы күндердің қасиеттілері қазіргі заманғы аян Киелі кітаптағы оқиғаларды нақтылап, растады деп мәлімдейді. Оның өлімі мен қайта тірілуінің арасындағы үш күн ішінде Мәсіх "қамауда отырған рухтарға уағыз айтты" (1 Петір 3:19, 1 Петір 4:6 да қараңыз). Сол кезде ол басқа рухтарға "қараңғылықта жүргендерге, тіпті барлық адамдардың рухтарына ізгі хабардың жарығын жеткізуге" тапсырма берді (Ділім мен Келісімдер 138:30). Соңғы күндердің қасиеттілері барлық адамдар Аспан Патшалығына кіру үшін тиісті рәсімдерді қабылдауы керек деп сенетіндіктен, бүгінгі күні ЛДС шіркеуінің мүшелері туысқандарының аттарын жинауға үлкен генеалогиялық күш-жігерге қатысады, содан кейін LDS ғибадатханаларында олардың қайтыс болған ата-бабалары атынан орындалатын рәсімдерде өкілеттілер ретінде әрекет етеді. Осы ғибадатхананың игілігін көретіндер өздері үшін орындалатын орнын басқарған рәсімдерді қабылдауға немесе қабылдамауға ерікті. Соңғы күндердің қасиеттілері балалар дүниеге кез келген кінәсімен келеді деп сенбейді, өйткені Иса Мәсіх "түпкі кінә" үшін күнәнің құнын өтеді; сондықтан ешкім түпкі күнәсімен айыпталмайды және адамдар есеп беру жасына жеткеннен кейін өз күнәлары үшін ғана жауапты болады. Тіпті ақыл-есі нашар адамдар сияқты жақсы мен жаманды айыра алмайтындар да Иса Мәсіхтің құрбандығы арқылы шомылдыру рәсімінен өтпей құтқарылады. Соңғы күндердің қасиеттілері сенімі бойынша, Исаны анық білгеннен кейін оны қабылдамауды таңдаған "жойылудың ұлдары" ғана тозақтың сыртқы түнегі деп аталатын түріне тағайындалады.
The Catholic Church believes that Jesus Christ attained salvation "for all people by his death on the cross, but that some may choose to reject it". It teaches that salvation comes from "God alone", but that the church is the "mother" and "teacher" of the faithful. Thus, "all salvation comes through the Church", and the Catholic Church mediates Christ's salvation through the sacraments. Specifically, it teaches that Christian baptism is necessary for salvation, and that the Roman Catholic Church is also necessary as "the universal sacrament of salvation", but that some may be joined to the church by baptism of desire or by baptism of blood (martyrdom) in absence of ritual baptism, and thus attain salvation also through the church. "Divine and Catholic faith", untainted by willful heresy, and love are also necessary for salvation, as is dying in a state of grace. Catholic teaching allows for the salvation of one with genuine ignorance of the Catholic Church, who "seeks the truth and does the will of God in accordance with his understanding of it". With respect to the unlearned, Catholic theologians have traditionally taught that there are four points required for salvation, which are necessary by necessity of means, with the latter two being required if the Gospel has been preached in that land:
There is only one God. In the case of the righteous unlearned, "[i]t may be supposed that such persons would have desired Baptism explicitly if they had known its necessity" and, by extension, God may permit them to attain salvation. The Christian Reformed Church (CRC), in its funeral rites, has "prayers for those who lived openly sinful lives", i. e. "we place in your merciful hands N. [ ] His/her life was filled with sin and struggle, but only you [ ] perceive what mustard seed of faith [ ] was hidden in his/her heart". It also prays for those "who were not known to be Christian", i. e. "we commend N. [ ] to your merciful care, knowing that you [ ] will do right".|author=Willard Francis Mallalieu|title=
The United Methodist Church thus has prayers for the dead for unbaptized children and those "who did not profess the Christian faith: we 'commit those who are dear to us to your never failing love, for this life and the life to come. The Methodist funeral liturgy for non Christians beseeches God to "look favorably [ ] upon those [ ] who scarcely knew your grace. [ ] Grant mercy also to those who have departed this life in ignorance or defiance of you. We plead for them in the spirit of him who prayed, 'Father, forgive them, for they know not what they do. Latter day Saints believe that God has provided a way so that all of humankind will have an opportunity to hear the message of the gospel, and can thereby choose whether to accept it or not. Latter day Saints assert that modern day revelation has clarified and confirmed the Biblical accounts that during the three days between his death and resurrection, Christ "went and preached unto the spirits in prison" (1 Peter 3:19, see also 1 Peter 4:6), at which time he also commissioned other spirits to "go forth and carry the light of the gospel to them that were in darkness, even to all the spirits of men" (Doctrine and Covenants 138:30). Since Latter day Saints believe that all people must receive the proper ordinances in order to enter into the Kingdom of Heaven, today members of the LDS Church participate in a massive genealogical effort to compile names of their kindred dead, and then act as proxies in ordinances performed on behalf of their deceased ancestors within LDS temples. The beneficiaries of this temple work are then free to accept or reject the vicarious ordinances performed on their behalf. Latter day Saints do not believe that children come into the world with any guilt, because Jesus Christ atoned for "original guilt"; therefore no one is condemned by original sin and people are responsible only for their own sins once they have reached the age of accountability. Those incapable of understanding right from wrong, such as the mentally handicapped, are also saved under the atonement of Jesus Christ without baptism. In Latter day Saint belief, only "sons of perdition" who choose to reject Jesus after receiving a sure knowledge of him are destined for a form of Hell called outer darkness.
Ехоба куәгерлері
Ехоба куәгерлері Адам атаның бүлігі нәтижесінде адамзатқа күнә мен өлім мұра болып, Құдай Исаны адамзатты сол күйден құтқару үшін жіберген деп сенеді. Олар осы шараның игілігін көрудің жалғыз жолы - оған сену деп есептейді. Олар уағыздау ісіне жеткілікті уақыт берілгеннен кейін, Иса билікті өз қолына алып, қазіргі "әлемді" жояды деп сенеді. Мәсіхтің және оның 144000 адамнан тұратын салыстырмалы түрде кішкентай тобының билік етуіне шақырған жаңа дүниенің негізін тек Ұлы алапат кезінде тірі қалған мәсіхшілер ғана құра алады. Олар, мысалы, үкімет тарапынан тыйым салынғандықтан немесе Куәгерлердің бақылауынан тыс басқа себептерге байланысты, олардың хабарын естуге мүмкіндіктері жоқ адамдарды "қоғамдық жауапкершілік қағидаты" бойынша жоюға болады деп санайды. Алайда, "Құлағыңа құлақ сал" журналында "Исаның қоғамдағы жауапкершілік пен отбасылық құндылықтарды қаншалықты ескергенін айта алмаймыз, және болжаудың еш пайдасы жоқ" делінген. Олар Ехоба куәгерлерінің жас балалары әлі шомылдыру рәсімінен өтпеген болса да, құтқарыла алады деп сенуде. Ал басқа жағдайда олар шомылдыру рәсімінен өтуді құтқарылу үшін қажетті талап деп санайды. Ехоба куәгерлері Ұлы алапаттан бұрын өлетін адамдардың басым көпшілігі Мәсіхтің мыңжылдық билігі кезінде қайта тіріледі деп сенеді. Ехоба куәгерлері қайта тірілгендердің бұрынғы күнәлары кешірілетінін және мыңжылдықта жасаған істері бойынша сотталатынына сенеді. Сол кезде жағымсыз үкімге ұшырағандар мәңгілік жойылады, ал қалғандары жер бетіндегі жұмақта мәңгі өмір сүруге мүмкіндік алады.
Христиандық универсализм
Христиан универсализм - христиандық теологияның жалпыға бірдей татуласу туралы ілімге негізделген мектебі, бұл барлық адамдар ақыр соңында құтқарылып, Құдаймен дұрыс қарым-қатынасқа оралады деген көзқарас. "Христиандық универсализм" және "Мәсіх арқылы бүкіл әлемді татуластыруға деген сенім немесе үміт" синонимдер ретінде түсінілуі мүмкін. Бұл мектептің қарсыластары, мәңгілік лайықты жаза - кейбір немесе көпшілік адамдардың ақырғы тағдыры деп санайды, кейде "инферналисттер" деп аталады. Христиандық универсализм 18 ғасырдың аяғында Американың универсалистік шіркеуімен пайда болды. Христиан универсалистерін біріктіретін бір ғана деноминация жоқ, бірақ бірнеше деноминациялар христиан универсализмінің кейбір қағидаларын үйретеді немесе оларға ашық. Оның орнына, олардың мүшелігі 1961 жылы Американың унитариандық қауымдастығымен унитариандық универсалистік қауымдастыққа біріктірілді.
Ислам діні
Ислам дінінде де осындай мәселе бар, өйткені діннің әртүрлі өкілетті адамдары Мұхаммедті немесе Құдайды білмейтіндердің тағдыры туралы әртүрлі теориялар шығарды. Ислам әдетте Құранда айтылған аянды естімегендер жазаға лайық деп ойлау мүмкіндігін жоққа шығарады. Құранға сәйкес, ақыреттегі құтқарылудың негізгі критерийлері - бір Аллаға, Ақырет күніне, Құранның және пайғамбардың өсиеттерін қабылдап, оған мойынсұну және жақсы істер жасау. Құран Кәрімде былай делінген: Бір пікір бойынша, "Ислам мен Пайғамбарды ешқашан естімеген және оның дұрыс және шынайы түрінде хабарды ешқашан естімеген адам, егер ол имансыз күйінде өлсе, Алла жазаламайды. Егер оған мойынсұнса, онда ол жәннатқа кіреді, егер мойынсұнбаса, онда ол тозаққа түседі", - дейді. Бірақ, хабарды естімегендер де белгілі бір мінез-құлық нормаларына ие болады: "Әркім туғаннан мұсылман болғандықтан, ислам туралы ешқашан естімегендер тек ақыл-сананың айтқанын істемегендері үшін ғана жауапты. Ал Құдай заңдарын әдейі бұзғандар әділетсіз істері үшін жазаланады". Бұл пікір бойынша, хабарды естімегендер "айыпты болады", ал Алла "осындай адамдарға жасаған игіліктері үшін сыйлық береді және олар жұмақтың баталарын алады".
One view is that "A person who has never heard of Islam or the Prophet [ ] and who has never heard the message in its correct and true form, will not be punished by Allah if he dies in a state of disbelief. If it were asked what his fate will be, the answer will be that Allah will test him on the Day of Resurrection: if he obeys, he will enter Paradise and if he disobeys he will enter Hell". But, even those who have not heard the message will be held to some standard of conduct: "Because everyone is a born Muslim, those who have never heard of Islam are only responsible for not doing what common sense tells him or her to do. Those who knowingly violate God's laws will be punished for their wrongdoing". Under this view, those who have not heard the message are "excused", and Allah "rewards such people for the good they have done, and they enjoy the blessings of Paradise".