Кіріспе

Угандалық бүлікші және сотталған соғыс қылмыскері Доминик Онгвен (1975 жылы туған) - Уганданың бұрынғы бала сарбазы және Уганда партизандар тобының бір бригадасының бұрынғы командирі. 2014 жылы қамауға алынып, 2021 жылы Халықаралық қылмыстық сот оны соғыс қылмыстары мен адамзаттыққа қарсы қылмыстар, соның ішінде кісі өлтіру, зорлау, азаптау және құлдыққа салу үшін айыптады.

Шығу тегі

Доминик Окуму Савио (оның туған аты) Уганданың солтүстігіндегі Амуру ауданындағы Килак округіне қарасты Чорум ауылында дүниеге келген. Онгвен деген атау "ақ құмырсқаның кезінде туған" дегенді білдіреді. Кейін бұл сөз оның аты-жөніне айналды. Алайда, Private Eye-ге сәйкес, он немесе тоғыз жасында, бала кезінде Онгвен қашып құтылуға тырысты; ол ұсталған кезде, басқалардың біреуін тірідей терісін шаюға мәжбүр болды. Кейін әйел тұтқындарды басқа тұтқындарды өлтіруге мәжбүрледі, ал өзі таспен атқылап өлтіруді басқарды.

Мансап

Ұшып кеткеннен кейін, ол азаптау мен адамдарды өлтірудің қатыгез рәсімдерін көруге мәжбүр болған рәсімдерден өтті. Ол кейіннен Винсент Оттының тәрбиесімен бала кезінде LRA жауынгері ретінде оқытылды. Ол 18 жасында майор болып, 20 жасының аяғында LRA-ның төрт бригадасының бірі Синия бригадасының бригадирі болды. Ongwen LRA-ның әскери стратегиясын басқаратын "бақылау құрбандық үстелінің" мүшесі болды.

Отбасы

LRA-да болған кезінде Онгвен бірнеше әйелге ие болды, соның ішінде Дженифер, Санта (Мин Тата), Маргарет, Флоренс Айот, Агнес Абер (Мин Айари), Фатума және Нэнси Абвот. 1993 жылы Флоренс Айотты, өзі де ұрланған адам, күйеуі қайтыс болғаннан кейін Онгвенге "өткерген". Сонымен қатар, оның кем дегенде он бір баласы болды, олардың төртеуі Флоренс Айотпен. Кейбір дереккөздерде оның "20-ден астам баласы" болған деп айтылады. Кейіннен Аёт ICC-ге куәлік етті, Онгвен басқа екі командирмен бірге қашып кетуді жоспарлаған, бірақ олардың жоспары ашылды және Онгвен төмендеді, қарусыздалды және екі аптадан астам уақыт қамауға алынды.

Өлім туралы хабарлама

2005 жылы 10 қазанда Уганда халық қорғаныс күштерінің бірлігімен шайқаста қаза тапқан, ал дененің жеке басын бұрынғы LRA қолбасшылары растады. Алайда 2006 жылдың шілдесінде ICC генетикалық саусақ іздері дененің Онгвенге тиесілі емес екенін растады. Ол кездегі жаңалықтар бойынша Ongwen Оңтүстік Суданның оңтүстік-батысындағы Экваторияда LRA басшысы Джозеф Коньиге Конго Демократиялық Республикасының солтүстік-шығысындағы Итури провинциясының Гарамба қаласында қосылуға тырысты. Онгвен және бұрынғы әйелі 2007 жылдың қазан айында IRIN шығарған "Бірін бірі жинап алу" фильмінде көрінді. Уганда халық қорғанысының өкілі майор Феликс Кулайиже: "Өкінішке орай, балағатта әлі де тірі" деп түсіндірді.

Ақылы төлемдер

2005 жылы маусымда ICC алғашқы рет ордер берген LRA-ның бес басшысының ішіндегі ең төменгі орынды иеленген. Ол соттың ұстап алған жалғыз адамы, және оның басшысы Джозеф Кониден басқа, ол жалғыз тірі адам. Бастапқыда оған төрт рет соғыс қылмыстары (қаза, азаматтарға қатыгездікпен қарау, бейбіт тұрғындарға қарсы шабуыл жасау және тонау) және адамзатқа қарсы қылмыстар (қаза, құлдық және ауыр дене жарақаты мен азап шеккен адамгершіліксіз әрекеттер) бойынша айып тағылды. Қылмыстар 2004 жылы 20 мамырда немесе сол уақытта Уганданың Гулу округінің Лукоди лагерінде жасалды. Қылмыстың барлығы 2004 жылы Угандада ел ішінде жер аударылған адамдар лагеріне жасалған шабуылға қатысты.

Ұстау және тұтқындау

2013 жылы АҚШ оның тұтқындалуына әкелетін ақпарат үшін 5 млн доллар (£3.3 млн) сыйақы ұсынды. Алайда, сыйақы ешқашан төленбеген, ал американдықтар Селека көтерілісшілерінің тұтқындаудағы рөлін ешқашан жария етпеген. Онгвен кейін Уганда күштеріне, Орталық Африка Республикасы күштеріне және ақыр соңында ICC-ге берілді. Ол қамауға алынып, ICC-ге жіберілгенге дейін бірнеше медиа-әрекетіне қатысқан, соның ішінде радио хабарларын тарату, журналистермен кездесулер және видеожазу. Ол басқа да көтерілісшілерді азаматтық өмірін жалғастыруға шақырды.

Ұсталған және сотталған

2015 жылдың 26 қаңтарында Онгвен алғаш рет ICC алдында болды, бірақ айыптауды растау тыңдауының басталуы прокурорға тыңдауды дұрыс дайындауға және Палатаның нұсқауларын орындауға мүмкіндік беру үшін кейінге қалдырылды. 2015 жылдың 6 ақпанында ICC Доминик Онгвенге қарсы іс жүргізуді Прокурор Джозеф Кониге, Винсент Оттиге, Окот Одхиамбоға және Доминик Онгвенге қарсы іс-қимылдан бөлді. Осы іс бойынша басқа үш күдікті де сотқа келмегендіктен немесе ұсталмағандықтан, палата бұл процеске дейінгі процестерді кешіктірмей, Онгвенге қарсы жүргізу үшін қажет деп тапты. 4107 жәбірленушіге іс жүргізуге қатысу құқығы берілді, бірақ олардың көпшілігі сот процесінде заңгердің көмегімен қатысуды таңдады. 2016 жылдың 26 қаңтарында Онгвен сотқа дейінгі тыңдауларға қатысты. Тұтқында болған кезінде оған отбасы мүшелері келіп-кетіп отыр. Ол әйелдерінің біріне келгеннен кейін тағы бір балаға әке болды. Ол LRA-ның бас қарушысы болды. Бұл - ICC-нің жаңадан тағайындалған адам өзіне жасалған қылмыстармен бірдей айып тағылған алғашқы ісі. Бір сарапшының айтуынша, "ІХК-нің басқа бір де бір ісінде оқиғалар осылай қарама-қайшы, моральдық жағынан күрделі және қарама-қайшылықтарға толы болған емес".

ICC-нің сот процесін қарсылық

2015 жылдың 20 қаңтарында LRA қақтығысын бейбіт жолмен шешуді көздейтін конфессияаралық ұйым Acholi Religious Leaders' Peace Initiative (ARLPI) Ongwen-тің қамауға алынуына және ICC-те сотталуына қарсы мәлімдеме жасады. Олар оны құрбан ретінде көріп, оны Угандаға алып кетіп, "ЛРА тұтқындауында болған барлық жағдайлары үшін 'Мато Опут' (Кепірім) рәсімдерін" өткізуді ұсынады. Қол қоюшылар қалпына келтіруді, трансформацияны, сауықтыруды және жаңа өмірді насихаттайтын осы дәстүрлі әдісті олар жазалау және жазалау деп санайтын ICC әдісімен салыстырады. Бұрынғы әскери қызметшілерге қолдау көрсететін YOLRED ұйымының бағдарламалық директоры Джеффри Омони осы пікірді қолдайды. Басқа сарапшылар ICC айыптаулары Уганда Парламентінің он мыңдаған көтерілісшілерді демобилизациялауға және қайта кіріктіруге әкелген жалпы кешіріміне тікелей қайшы келеді деп санайды. Оның әйелі Флоренс Айот пен інісі Чарльз Оджар сияқты отбасы мүшелері де Онгвенді ICC-де соттамауын өтінді. Өзгелер Уганда үкіметінің Онгвенді бала кезінде ұрлаудан қорғамағанын айтады. Ongwen адамгершілікке қарсы қылмыстар мен соғыс қылмыстары, соның ішінде кісі өлтіру және кісі өлтіруге әрекеттену, зорлау, жыныстық құлдық, мәжбүрлі неке, азаптау, құлдық, жеке қадір-қасиетіне қол сұғу, 15 жасқа толмаған балаларды әскери қызметке шақыру және оларды жаушылық әрекеттерге белсенді қатысуға пайдалану, тонау, мүліктерді жою және қуғын-сүргін сияқты 61 қылмыс жасады. Қорғау сот үкімін (2021 жылғы 21 шілде) және жазаны (2021 жылғы 26 тамыз) шағымданды. 2022 жылғы 15 желтоқсанда Апелляциялық палата Соттық палатаның Доминик Онгвеннің кінәлілігі мен үкімі туралы шешімдерін растады. 2023 жылдың 18 желтоқсанында Онгвен Норвегияға түрме жазасын өтеу үшін жіберілді. 2024 жылдың ақпан айында Халықаралық қылмыстық сот (ХІЖС) Доминик Онгвеннің 49 772 адамнан тұратын әр құрбаны 800 АҚШ доллары көлемінде жеке-жеке өтемақы берді.