Кіріспе
Ауылдық деңгейдегі дауларды шешу жүйесі Ньяха панчаят - бұл Үндістанның панчаяти-радж жүйесіндегі ауылдық деңгейдегі дауларды шешу жүйесі.
A Nyaya panchayat is a system of dispute resolution at the village level in the panchayati raj system of India.
Үндістандағы қазіргі қозғалыстар
Бұл органдарды ресмилендіру және оларды ұйымдасқан әділдік аясына енгізу туралы заң 1980 жылдары Раджив Гандидің Панчаяти Радж реформасының бөлігі ретінде жоспарланған, бірақ сот жүйесінің кең реформасымен сәйкес келуі үшін күтіп қалды, ол ешқашан жүзеге асырылмаған. 2004 жылғы Үндістанның жалпы сайлауында Конгресс партиясы бастаған Біріккен прогрессивті альянстың жеңісінен кейін Ұлттық кеңесші кеңес Үндістан үкіметіне заң енгізуді ұсынды. Осыған байланысты заң жобалау үшін профессор Упендра Баксидің төрағалығымен Құжат әзірлеу комитеті құрылды. Бұл мәселе бойынша заң жобасы Индия парламенті қысқы сессиясында талқылануға ұсынылады. Ньяя панчаят 100 рупияға дейін айыппұл төлей алады және ешкімді түрмеге жібермейді.
Кюя панчаятты конституциялық қолдау
Жергілікті сот төрелігіне қатысу арқылы дауларды шешу форумы - бұл Үндістан Конституциясының 39-а бабында көзделген мақсат болғандықтан, кейбір заңгерлер мен әлеуметтік ғалымдар ауылды жерлерде әділ сотқа қол жеткізуді оңай және жылдам ету мүмкін емес екенін ескере отырып, ханья панчаяттарын іске қосу үшін дереу қадамдар жасау керек деп санайды. Сонымен қатар, жергілікті дәстүр, мәдениет пен ауыл халқының мінез-құлқына сүйене отырып құрылған "княу" панчайталары халыққа сот төрелігін жүзеге асыруға деген сенімін арттырады.
Заң комиссиясының 114-ші есебі
Заң комиссиясы 1986 жылғы тамыздағы (V тарау, 1-тармақ) 5.3) "Кенья" панчаяттарының дәл осыны атап өткенін атап өткенде, "Индия Конституциясының 39 А-бабында мемлекеттің құқықтық жүйенің жұмыс істеуін қамтамасыз етуі, тең мүмкіндіктер негізінде әділдікті насихаттауды қамтамасыз етуі, әсіресе, тегін заң көмегін ұсынуы, тиісті заңнама немесе схемалар арқылы немесе кез келген басқа жолмен, экономикалық немесе басқа да мүмкіндігі шектеулі азаматтарға әділдікті қамтамасыз ету мүмкіндіктері жоққа шығарылмауын қамтамасыз ету үшін. Бұл - конституциялық міндет. Экономикалық және басқа да кемшіліктерге байланысты сот төрелігінен бас тарту - бұл қысқаша айтқанда, заңға қолжетімділіктің проблемасы деп аталады. Конституция бізге әділ сотқа қол жеткізуге кедергілерді жүйелі түрде жоюды тапсырады. Бүгінде барлық мемлекеттік органдар сот төрелігіне қолжетімділікті арттыру міндетіне ие. 40-бапта мемлекеттік органдарға ауылдардағы панчаиттерді ұйымдастыруға және оларға өзін-өзі басқарудың бірліктері ретінде жұмыс істеуге қажетті өкілеттіктер мен өкілеттіктерді беруге бағытталған.
Сот ісінің артта қалуы
Сотқа жүгінген адамдардың саны тез өсіп келе жатқандықтан, сот жүйесіне ең басты мәселе - жаңа істердің санының артуы және артта қалған істердің санының өсуі. Жоғары соттың бас судьясының айтуынша, Үндістанның әртүрлі соттарында 3 миллионнан астам іс қаралуда.
Басқа себептер
Заң комиссиясы мен Кьяна панчаяттары жөніндегі зерттеу тобының Кьяна панчаяттарын қайта жаңғыртуды ұсынған себептері мыналар: (Құқық комиссиясы, он төртінші есеп және Кьяна панчаяттары жөніндегі зерттеу тобының есебі К. Н. Чандрашехаран Пиллайдың "Кьяна панчаяттарының қылмыстық юрисдикциясы" атты мақаласынан алынған. 19, қазан-желтоқсан 1977 ж. 443) Олар көптеген істерді шешіп, осылайша тұрақты соттардың ауыртпалығын жеңілдетеді. Олар көптеген істерді бейбіт жолмен келісу арқылы шешуге мүмкіндік береді. Ауыл тұрғындары жалпы алғанда ауыл немесе панчаят соттарында әділдіктің жүзеге асырылуына қанағаттанған болар еді және осы соттардың шешімдері жалпы алғанда әділдікті қамтамасыз ететін болар еді. Осы шешімдерге шағымдар мен қайта қараулар аз болады. Істерді тез әрі арзан түрде шешу керек. Сотталғандардың басым көпшілігі ауыл шаруашылығымен айналысатындықтан, олар сотқа оңай қатыса алады. Панчаят ауыл тұрғындарына әділдікті жақындата алады, бұл үшін оларға тұрақты сот құруға кететін шығынды жұмсау қажет емес. Панчаяттың білім беру мәні бар. Жергілікті соттар жергілікті әдеттермен және жергілікті тілдің нюанстарымен таныс болса, белгілі бір нәрселердің не үшін айтылғанын немесе жасалғанын жақсырақ түсіне алады. Халыққа жақын мекемеде келісімге қол жеткізудің мүмкіндіктері көбірек болады және оның қабылдаған шешімі әдетте жалпы соттардағы сот ісінен кейін туындайтын қайғы-қасіретті қалдырмайды. Қаңьяда татуласу әдісі бар. Ауыл тұрғындары бір-бірін жақсы біледі, сондықтан да дау тараптары жалған дәлелдерді жасыра алмайды, ал ханья панчаят алдында өтірік айтатындар басқалардың кемсітуіне, тіпті бойкотқа ұшырауы мүмкін. Қарапайым ауыл тұрғындарынан таңдалған панчалар әділ шешім қабылдауға ұмтылады, сонымен бірге тараптардың ерекше жағдайларына сәйкес келеді. Жоғары Соттың судьясы, Құрметті судья С.Б.Синха аудандық судьяларға арналған дәріс барысында "нюаня" панчаяттарының маңыздылығына тоқталып, "Панчаяттардың дәстүрлі форумы арқылы әділ сот төрелігін қолдауға ықпал ету үшін қолданылатын әдістемелерді қарастыру қажет" деп атап өтті. Бұл ескі институт 73-ші түзету енгізілгеннен кейін жаңа күш алды және осыған сәйкес әділдіктің тағы бір тірегі болып саналады. Панчаят институтын нығайту және түбегейлі деңгейдегі адамдарды өздерінің дауларын татулықпен шешу үшін күшейту, ең төменгі деңгейлерге жету үшін дәстүрлі сот жүйесіне төнетін көптеген проблемаларды шешеді. Бұл шалғай аймақтарда өмір сүретіндерге қолжетімділік мәселесін шешуге мүмкіндік береді.
They would dispose of a large number of cases and thus relieve the burden of regular courts. They would succeed in getting a large number of cases compromised through peaceful conciliation. The villagers in general would be satisfied with the administration of justice obtaining in village or panchayat courts and that the decisions of these courts on the whole would do substantial justice. Appeals and revisions from these decisions would be small in number. There should be speedy and cheap disposal of cases. The litigants and witnesses who are mostly agriculturists can conveniently attend the courts and thus there would be no interference with agricultural activities in the village. The panchayat could bring justice nearer to the villager without involving the expenditure which would otherwise have to be incurred in establishing regular courts. Panchayat would have an educative value. Local courts acquainted with the customs of the neighbourhood and nuances of the local idiom are better able to understand why certain things are said or done. An institution nearer to the people holds out greater opportunities for settlement and a decision taken by it does not leave behind that trial of bitterness which generally follows in the wake of litigation in ordinary courts. There are better chances of conciliatory method of approach in nyaya panchayats. People in a village are so closely known to each other that the parties to a dispute would not be able to conceal or produce false evidence easily and those who tell lies before the nyaya panchayat face the risk of being looked down upon and even boycotted by others. Panchas being drawn from among simple village folk strive at decisions which are fair and at the same time consistent with the peculiar conditions of the parties. Hon’ble Justice S. B Sinha, Judge Supreme Court of India, emphasising the importance of nyaya panchayats in a lecture delivered to District Judges observed that, “There is also a need to deliberate on the methodologies to be adopted for encouraging justice dispensation through the traditional forum of Panchayats. This age old institution has found new vigour with the introduction of the 73rd Amendment to the Constitution, and most accordingly to be considered another pillar in the edifice that symbolizes justice. Strengthening the institution of Panchayats and empowering people at the grass root level to resolve their disputes amicably would solve many of the problems that is faced by conventional justice dispensation machinery in its attempts to percolate to the lowest levels. This would provide a, solution to the problems of access to those living in remote regions.”
Мемлекеттік деңгейдегі реформалар
Біхар, Чаттисгарх, Химачал Прадеш, Мадхья Прадеш, Пенджаб, Уттар Прадеш және Уттаракханд сияқты кейбір штаттарда ауыл соттарын құруға жағдай жасалды.