Кіріспе

Византия империясының 1081 жылдан бастап қызмет еткен жаңа әскерін құрған кезеңі 1204 ж. Византия әскері Комнен дәуірінде немесе Комнен әскері - Византия императоры Алексий I Комненнің 11 ғасырдың аяғы / 12 ғасырдың басында құрған күші. Оны одан әрі 12 ғасырда оның мұрагерлері Иоанн II Комнен және Мануэль I Комнен дамытты. Қажеттіліктен, аймақтың үлкен жоғалуынан және 1081 жылы Диракиондағы оңтүстік Италияның норманндардан болған апатты жеңілістен кейін Алексий жаңа әскерді құрыды. Бұл жаңа әскер Византия әскерінің бұрынғы түрлерінен айтарлықтай ерекшеленді, әсіресе сарбаздарды жалдау және ұстау үшін қолданылатын әдістер. Әскерге тікелей император үйінің, билеуші әулеттің туыстары мен провинциялық Византия аристократиясының әскери мүмкіндіктеріне деген сенім арта бастады. Жаңа армияның тағы бір ерекшелігі - шетелдік жалдамалы әскерлерді қолдану және оларды тұрақты бірліктерде ұйымдастыру. Алайда, жабдықтар, бөлімшелер ұйымы, тактика және стратегияның бұрынғы кезеңдердегі сабақтастығы айқын көрінеді. Комнендік армия Византия империясының Комнендік қалпына келуіне мүмкіндік берген аумақтық тұтастығы мен тұрақтылығын құруда маңызды рөл атқарды. Ол Балқан, Италия, Венгрия, Ресей, Анатолия, Сирия, Киелі жер және Мысырда орналастырылды.

Кіріспе

Комнен дәуірінің басталуымен 1081 жылы Византия империясы өз тарихындағы ең кіші аумаққа дейін қысқарды. Жаулармен қоршалған, ұзаққа созылған азаматтық соғыстан кейін қаржы жағынан құлдыраған империяның болашағы нашар көрінді. Византия әскері бұрынғы өзінің көлеңкесіне айналғандықтан, мемлекет ішкі және сыртқы қауіп-қатерлерге қарсы қорғанышсыз қалды. 11 ғасырда онжылдықтар бойы бейбітшілік пен назардан тыс қалу ескі тематикалық күштерді қысқартты, ал 1071 жылғы Манзикерт шайқасынан кейінгі әскери және саяси анархия Византия әскерінің өзегі болған кәсіби Императорлық Тагматаны жойды. Манзикертте өздерінің санжырасын ғасырлар бойы Рим империясына дейін жалғастырған бөлімшелер жойылып кетті, ал кейіннен Анатолияны жоғалту империяны өзінің негізгі жауынгерлік жерінен айырды. Балқанда, сонымен бірге, империя Нормандық Сицилия корольдігінің басып кіруіне, Диоклея (Дукля) княздігінің экспансионистік қызметіне және Дунайдан өтіп жатқан Печенег (Патзинак) шабуылдарына ұшырады. Дәстүрлі Византия әскерінің соңы 1081 жылы Дирахион шайқасында болды, онда Алексий І-ді оңтүстік Италияның норманндары қатты жеңді. Византия әскерінің кәсіби күрес күшінің ең төменгі деңгейіне 1091 жылы Алексий империяның тұрақты әскерінен тек 500 сарбазды ғана шығара алған кезде жетті. Олар армияның ядросын құрады, оған Алексийдің туыстары мен әскерге жазылған ақсүйектердің қарулы қызметшілері қосылды, сонымен қатар печенегтерге қарсы Левоунион шайқасында жеңіске жеткен одақтас кумандықтардың үлкен күші де көмектесті. Алайда, қаржыны жақсарту, шеберлік, табандылық және жылдар бойы жүргізілген науқандар арқылы Алексий, Джон және Мануэль Комненос Византия империясының күшін қалпына келтіре алды, бұл процесте жаңа әскерді құрды. Алайда, бұл оқиғаларды, кем дегенде, олардың алғашқы кезеңдерінде, әскери қайта құрудың жоспарланған жаттығуы ретінде қарастыруға болмайды. Әсіресе, Алексий І жиі оқиғаларды бақылауға емес, оларға реакция жасауға мәжбүр болды; Византия әскеріне енгізген өзгерістер негізінен шұғыл қажеттіліктен жасалды және табиғатында прагматикалық болды. Жаңа күш құрамында кәсіби және тәртіпті бөлімшелер болды. Онда варягтар, вестиаритай, вардариотай және архитонтопулой (соңғысын Алексий қайтыс болған византиялық офицерлердің ұлдарынан жалдаған), шетелдік жалдамалы полктер, сондай-ақ провинциялардан жалдалған кәсіби сарбаздар бөлімдері болды. Бұл провинциялық әскерлерге Македония, Фессалия және Фракиядан келген кафафрактои ат әскері, сонымен қатар басқа да провинциялық әскерлер кірді. Комнендік армияға тікелей мемлекет жинаған және төлеген әскерлермен қатар кең империялық отбасы мүшелерінің қарулы еріктілері, оның кең байланыстары және провинциялық аристократия (динатои) кірді. Бұл жерде Византия әскерінің феодализациясының басталуын көруге болады. Комнениялық кезең, тұрақты соғысқа қарамастан, әскери трактаттар жазудың жоқтығымен ерекшеленеді, бұл 11 ғасырда жойылған сияқты. Сондықтан, бұрынғы кезеңдерден айырмашылығы, Византияның тактикасы мен әскери техникасының егжей-тегжейлі сипаттамасы жоқ. Комнений дәуіріндегі әскери мәселелер туралы ақпаратты қазіргі тарихи және биографиялық әдебиеттердегі түсініктемелерден, соттың панегириктерінен және суреттік дәлелдерден алуға болады.

Өлшемі

Бұл кезеңде Византия әскерінің жалпы көлемін нақты бағалауға мүмкіндік беретін сенімді және егжей-тегжейлі жазбалар сақталмаған; Комнен әскерінің нақты зерттеуінің авторы Джон Биркенмайердің мұны жасауға тырыспағаны айқын. Ол тек Алексий I-нің итальяндық норманндарды итермелеу үшін жеткілікті әскер жинауға қиналып жатқанын, Иоанн II-нің Венгрия Корольдігінің әскерлері сияқты үлкен әскерлерді шығара алатынын және Мануэль I-нің Конрад III-нің үлкен крестоносц күшін жеңуге қабілетті әскер жинағанын атап өтті. Алайда басқа тарихшылар әскердің жалпы санын бағалауға тырысты. Алексий I билігі кезінде даладағы әскердің саны шамамен 20 000 адам болған. 1143 жылы Византия әскерінің саны шамамен 50 000 адамнан тұратын және Мануэльдің билігінің соңына дейін осы мөлшерде болған. Император жинаған кәсіби және жалдамалы күштердің жалпы саны шамамен 25 000 сарбаз болды, ал империяның әр жерінде орналасқан статикалық гарнизондар мен отаршылар қалған бөлігін құрады. Бұл кезеңде Балқандағы еуропалық провинциялар жалпы алғанда 6000-нан астам ат әскерін қамтамасыз ете алды, ал Анадолияның шығыс провинциялары шамамен бірдей санды қамтамасыз етті. Бұл бүкіл империя үшін 12000-нан астам атлы әскерге тең болды, одақтас контингенттерден шыққандарды есептемегенде. Қазіргі тарихшылар Камнеяның әскерлерінің саны 15000 - 20000 адамнан болғанын болжайды, бірақ 10 000 - дан аз адамнан тұратын далалық әскерлер өте жиі кездесетін. 1176 жылы Мануэль I шамамен 30,00035,000 адамды жинауға қол жеткізді, оның ішінде 25,000 Византиялықтар, ал қалғандары Венгрия, Сербия және Антиохиядан келген одақтастар болды, бірақ бұл ерекше науқан болды. Оның әскери ресурстары бір уақытта басқа, кішірек әскерді майданға шығару үшін созылды. Мануэль І-нің өлімінен кейін Византия әскерінің саны азайып кеткен сияқты. 1186 жылы Исаак II Константинопольдің латын халқынан 250 салт атты мен 500 жаяу әскерді, грузин және түрік жалдамалыларының бірдей санын және 1000-ға жуық Византиялық сарбаздарды жинады. Осы күштердің саны шамамен 2500 адам, олар Алексиос Бранастың бүліншілігін жеңе алды. Болгарияға қарсы жіберілген майдан күштерінің саны 3000-4000 адамнан аспауы мүмкін еді. Серрес қаласында шамамен 3000 - 4000 фунттан тұратын басқа күш орналасты. Экспедициялық күштер Ангелои кезеңінің қалған бөлігінде шамамен бірдей болды. 1187 жылы Исак II Болгарияға 2000 атты әскермен аттанады. 1189 жылы император Фредерик Барбароссаға тұзақ құрған Мануэль Камыцес әскерінің саны 3000-ға жуық адам болды; ол өзінің 2000 атты әскерінен және Филиппополистегі гарнизоннан құралған.

Әскерге қолдау көрсету

Комнений дәуіріндегі Византия әскері мемлекеттік қазынадан тұрақты төлем, салық шаруашылығы, қарулы қызметшілерін майданға шығарған аристократтардың отбасылық міндеттемелеріне арқа сүйеу, әсіресе жеңілген жауларды күшпен таңғалдыру сияқты әртүрлі тәсілдермен жалданып, ұсталды.

Салық және жалақы

Империяның қаржылық жағдайы бүкіл Комнениялық кезең ішінде жақсарды; Алексий I өзінің билігінің алғашқы кезеңінде шіркеудің алтын және күміс табағынан ақша шығарумен шектелсе, оның мұрагерлері әскерге өте үлкен сомаларды жұмсай алды. Византия императорының ең мықты жақтары - қолма-қол ақша жинауға қабілеттілігі. Қаржылық тұрақсыздық кезеңінен кейін Алексий 1092 1094 жылы валютаны реформалап, жоғары тазалықтағы гиперпирон алтын монетасын енгізді. Сонымен қатар ол бюрократияда жаңа жоғары қаржы қызметкерлерін құрды және салық жүйесін реформалады. Алексий І кейде жағдайларға байланысты қаржыны экспромтизациялауға мәжбүр болса да, мемлекеттік ресурстарды тұрақты салықтан әскерилерді қолдау үшін пайдалану идеалы әлі де сақталып қалды. Шетелдік әскерлерді арнайы жалдауға және өзінің туыстары мен басқа магнаттарына әскер қатарын толтыруға деген сенімге қарамастан, жалақыға, жылдық төлемдерге және сыйлықтарға негізделген тұрақты рекрут әскерлерді қолдаудың ең жақсы әдісі болып қалды. Комнен дәуірінен бұрын әскерлерге төленетін төлемдердің есебі сақталған және санатқа, әскердің түріне және әскери құндылығына және сарбаздың бірлігіне тиесілі болуына байланысты жеке тұлғаларға төленетін сомалардың үлкен өзгерісін көрсетеді. Комнендік сарбаздардың жалақысының мөлшерлемесі туралы дәлел жоқ, алайда, бірдей принциптер әлі де қолданылып жүргені сөзсіз, ал франктық салт атты ауыр ат әскері, әрине, түрік ат садақшысынан әлдеқайда көп төленген.

Командалық иерархия және бөлімшелердің құрамы

Императордың тұсында әскердің бас қолбасшысы мегас domestikos (Үлкен үй шаруашылығы) болды. Оның қосалқы командирі [[прототратор]] болды. Әскери-теңіз флотының қолбасшысы - мегас дукс (Ұлы герцог), ол сонымен қатар Крит, Эгей аралдары мен Грекияның оңтүстік бөліктерінің әскери қолбасшысы болды. Тәуелсіз далалық күштерге немесе үлкен экспедициялық армияның негізгі бөлімдерінің біріне сеніп тапсырылған қолбасшы стратегия (генерал) деп аталды. Жекелеген провинциялар мен олардың қорғаныс күштері дук немесе катепаномен (бұл атақ кейде дуктан төменгі аға әкімшіге берілді), ол азаматтық билігі бар әскери офицер болды; дук астында бекіністі қонысты немесе бекіністі кастрофилак (қамал күзетшісі) атағы бар офицер басқаратын. Кіші командирлер, кейбір архаикалық атауларды қоспағанда, олар қолдайтын бөлімнің көлемімен танылды, мысалы, тагма (полк) командасы. Варангтардың қолбасшысы аколоут (аколит) деген ерекше атаққа ие болды, бұл императорға жақын екенін білдіреді. Комнен дәуірінде Византиялық ат әскерінің негізгі бірліктері - бандон және моираның бұрынғы атаулары біртіндеп жоғалып, олардың орнына 300-500 адамнан тұратын аллагион (ἀλλάγιον) пайда болды. Аллагионға аллагатор басшылық еткен, ол 100, 50 және 10 адамнан тұратын бөлімшелерге бөлінген. Аллагиялар науқан кезінде (әдетте үштік) таксеи, синтакси, лохой немесе тагмата деп аталатын үлкен денелерге топталуы мүмкін. Жаяу әскердің бірлігі таксиархия болды, бұл бірлік түрі алғаш рет Никефор II Фокас кезінде тіркелді; теориялық түрде 1000 адамнан құралған және оған таксиархес басшылық етті.

Гвардия бөлімдері және Император үйі

Алдыңғы күзетші бөлімшелердің көбі Алексий I билігінен аман қалмады; scholai, Immortals (athanatoi) және exkoubitoi оның тікелей мұрагерлерінің билік етуінде аталмаған. Бұл үрдістен ерекшелігі - варягтар мен vestiaritai, және, мүмкін, archontopouloi. Мега hetaireiarches қолбасшылық ететін hetaireia (сөзбе-сөз "серіктестер") әлі де айтылады, бірақ ол әрқашан бір полкке қарағанда әкімшілік атаумен жеке бөлімшелердің жиынтығы болды. Бұл кезеңде варягтар гвардиясы ағылшын, орыс және скандинавтардан құралған, барлығы 5000 адам. Дирахион шайқасынан кейін Алексий І 2000 адамды архонтопулойдың тагмасын құруға шақырды. Вардариоттар - бұл алғаш рет Вардар аңғарының христиандыққа айналған мадьярларынан алынған ат әскері. Олардың қолбасшысы - примикерий. Отбасыға негізделген Комнениялық кезең кезінде oikeioi (οἰκείοι, 'үй ішіндегілер') деп аталатын ерлер маңызды болды; соғысқа жұмылдырылған кезде oikeioi батыс патшаларының үй ішіндегі салт аттыларына тең болды және кафафрактой ретінде қызмет еткен болар еді. Бұл үй әскерлеріне императордың жеке сарайы, оның туыстары мен жақын серіктестері, сондай-ақ олардың тікелей сарайымен бірге, және соттың жас аристократтары кіретін; сонымен қатар, олар, бәлкім, vestiaritai күзетшілерін де қамтыған. Окийои ең жақсы қару-жарақпен және қару-жарақпен жабдықталған және ең жоғары сапалы соғыс аттарына отырғызылған. "Үй шаруашылығы" (оикос) толықтай ресми полк болмағанымен, қорқынышты жауынгерлік күш болған болар еді, бірақ ол тек император жеке майданға шыққан кезде ғана қол жетімді болған. Вестиартайдың офицерлеріне себастос деген жоғары дәрежелі атақ берілді, ал олардың екеуі - Андроник Лампардас пен Алексиос Петралифас - атақты генералдар болды. Алексий I кезінде және одан кейін императорлық оикос болашақ жас офицерлерді даярлау үшін "штаб колледжі" ретінде қызмет етті. Алексий 300 жас офицерді үйіне алды, оларды өзі оқытты. Богемонт I Антиохияға қарсы жорықта 1107 1108 жылы осы офицерлердің ең жақсылары блокада күштеріне басшылық етіп, норман әскерін Албания жағалауында ұстады. Бұл жорықтың жеңіске жетуі, бәлкім, Византия әскерлерінің жоғары тәртіптілігі мен қолбасшыларының сапасына байланысты болған шығар.

Жергілікті полктер

ХІ ғасырдың барысында тематаларға (әскери провинцияларға) жататын жартылай жұмыс істейтін солдат-фермерлердің бірліктері көбінесе шағын, толық жұмыс істейтін провинциялық тагматаларға (полктарға) ауыстырылды. 11-ші ғасырдың соңында саяси және әскери анархия тек оңтүстік Балқанның провинциялық тагматтары ғана аман қалды. Бұл полктер, олардың сарбаздарын "туған жалдамалылар" деп сипаттауға болады, олар орталық армияның ажырамас бөлігіне айналды және Комнения кезеңінің көптеген далалық әскерлері, Македония, Фракия және Фессалияның тагматалары ерекше назарға ие болды. Кейбір провинцияларда өскенімен, бұл ат әскерлері полктары жергілікті қорғаныс рөлін көптен бері тоқтатты. Аймақтар қайтадан басып алынып, үлкен бақылауға алынғанда, провинциялық күштер қайта құрылды, бірақ бастапқыда олар көбінесе жергілікті гарнизондарды қамтамасыз ету үшін қызмет етті. Мануэль I билік құрған кезде тарихшы Никетас Хониат "шығыс және батыс тагматтарынан" тұратын дала әскерінің бөлімін атаған. Бұл сөз тіркесі Анатолияда тұрақты полктардың қайтадан көтеріліп жатқанын білдіреді. Әскери қоныстанушылар, көбінесе жеңілген жаулардан алынған, сонымен қатар сарбаздарды қамтамасыз етті; осындай қоныстанушылардың бір тобы, жеңілген печенегтер, Моглена ауданында қоныстанды және әскерге бірлік берді; тағы біреуі Анатолиядағы Никомедия айналасына қоныстанған сербтерден құралған. Осы кезеңнің соңында жер телімдерінен түскен табыстан алынған проноялық кірістер гранттары провинцияларды мемлекеттік қазынаға аздап түсетін ауыр ат әскерін жинауға мүмкіндік берді. Сол кезеңде жасақшылардың ұйымдастырылуына қатысты мәліметтердің көпшілігі атты әскерге қатысты. Бұл кезеңдегі Византия әскерінің жергілікті жаяу әскерінің шығу тегі мен ұйымы белгісіз. Жаяу әскерде қызмет еткен жауынгерлердің ресми тізілімі бар екені белгілі, бірақ олардың географиялық шығу тегі мен бөлімдерінің атаулары тіркелмеген. Жаяу әскердің есімі жиі аталмаса да, оның саны ат әскерімен тең болған және олар қоршау кезінде өте маңызды болған.

Шетелдік полктер мен одақтас контингенттер

Орталық армия (basilika allagia немесе taxeis), күзетші бөлімшелер мен белгілі бір провинциялардан жиналған жергілікті полктерден басқа, шетелдік сарбаздардың бірқатар тагматтарын құраған. Бұлардың ішінде латиника, Батыс Еуропалық "аттар" атты ауыр ат әскері және бірнеше ұрпақтан бері Византияда жұмыс істеп жүрген батыс тектес отбасылардың мүшелері болды. Осы кезеңнің басында, Алексий I билік құрған кезде орталық әскердегі батыс әскерлерін "тон Франкикон тагматон", "франк полкі" деп атаған. Бұл салт аттыларды жалдамалылар деп санау біршама қате және олар негізінен мемлекеттік қазынадан тікелей төленген, бірақ шетелдік шығу тегі немесе ата-бабалары бар тұрақты сарбаздар болған. Тағы бір бірлік - туркопулой ("түрік ұлдары"), ол өз атауынан көрінетіндей, Византиялық түрік және Селжук сұлтандығынан жалдалған жалдамалылардан құралған. Үшіншісі - Понт даласындағы түркілік печенегтер, кумандар мен узелерден алынған скификон. Әскерінің санын арттыру үшін Алексий I Филиппополис қаласынан тіпті 3000 паулицианды жалдап, оларды "Маникейлер Тагмасына" құрады, ал 7000 түрік те жалданады. Шетелдік жалдамалылар және императорлық вассалдар (мысалы, сербтер мен антиохеялықтар) ұсынған сарбаздар, өз басшыларының қол астында қызмет ету, бұл кездегі Византия әскерінің тағы бір ерекшелігі болды. Бұл әскерлер әдетте Византиялық генералдың қол астында оның командасының бір бөлігі ретінде орналастырылатын, ұқсас жауынгерлік қабілетке ие басқа әскерлермен бригадаға қосылатын немесе аралас типтегі далалық күштерді құру үшін біріктірілетін. Алайда, егер шетелдік контингент ерекше үлкен болса және оның басшысы күшті және көрнекті тұлға болса, онда ол бөлек қалуы мүмкін; Антиохиялық Балдуин батыстан (Антиохеялықтар, венгрлер және басқа латындықтар) құралған ірі дивизияға қолбасшылық етті. Византиялықтар әдетте далалық әскер құрайтын құрамалар ішінде этникалық топтарды араластыруға қамқорлық жасады. Бұл белгілі бір ұлттың барлық сарбаздарының жақтарын ауыстыру немесе шайқас кезінде артқа қоныстану қаупін азайту үшін. 12 ғасырдың басында сербтер Византия императоры Анатолияға жорыққа аттанған сайын 300 атлы әскерін жіберуге міндетті болды. Бұл сан 1150 жылы Сербияның көтерілісін жеңген Мануэль I-ден кейін Еуропалық науқандарға 2000 сербке және Анатолиялық науқандарға 500 сербке дейін көбейтілді. Комнен дәуірінің аяғында Алан әскерлері, әрине, Византия әскерлерінің маңызды элементі болды. 1081 - 1185 жылдар аралығында шетелдік әскерлер қатысқан көтеріліс немесе сатқындық туралы үлкен оқиға болмаған.

Аристократияның қарулы жақтастары

Византия мемлекетінде феодалдық иелік болмағанмен, иелік туралы түсінік қоғамға таралды, тек провинциялық магнаттар ғана емес, сонымен қатар мемлекеттік қызметшілер жеке азаматтарға билік жүргізді. Динатои немесе провинциялық магнаттар жинаған жартылай феодалдық күштер Византия әскеріне пайдалы қосымша болды, ал Алексий I билігінің орта жылдары көптеген далалық әскерлердің көп бөлігін құраған болуы мүмкін. Кейбір жетекші провинциялық отбасылар өте күшті болды; мысалы, Трапезонттың Габрас отбасы 12-ші ғасырда орталық биліктен дербес тәуелсіздікке қол жеткізді. Аймақтық аристократияның бай және ықпалды мүшелері өздерінің қызметшілерінен, туыстары мен жалға алушыларынан (оқуи антропои деп аталатын "үй шаруасындағы адамдар") әскердің едәуір санын жинауға мүмкіндік алды. Алайда олардың сапасы базилика аллагияның кәсіби әскерлеріне қарағанда төмен болады. 1078 жылы Кекауменостың Стратегиконында бір магнаттың қарулы серігі туралы айтылған, олар "сізбен бірге аттарға мініп, шайқасқа баруы керек" деп сипатталған. Бұл кезеңде Византия әскерінің генералдары болған аристократтардың "жеке күзетшілері" де ерекше. Бұл күзетшілер императорлық оикостың кішігірім нұсқаларына ұқсайтын. Иоанн II-нің ағасы себастократ Исаак тіпті өзінің жеке vestiaritai күзетшілерін ұстады. Исаак Комненнің екі ауылды монастырға бергені туралы деректер бар. Жерді берумен қатар, жергілікті әскердің бақылауы да монастырға өтті. Бұл дегеніміз, бұл сарбаздар "жеке проноиры" деген қарапайым топтың мүшелері болған. Бұл топ мемлекет меншігіндегі жерлерден емес, белгілі бір жер иелерінің меншігіндегі жерлерден табыс табатын. Мега-доммицистің күзетшісі Иоанн Акуш 1149 жылы Корфуды қоршау кезінде Византия әскерлері мен одақтас венециандар арасындағы көтерілісті басуға жеткілікті болды.

Жабдықтар: қару-жарақ және бронь

11 - 12 ғасырлардың аяғында Византия әскерлерінің қару-жарағы мен броньдары қазіргі Батыс Еуропадағыға қарағанда күрделі және әртүрлі болды. Византия мұсылман әлемінің және Еуразия даласының әскери ықпалына ашық болды, соңғысы әсіресе әскери жабдықтардың инновацияларына арналған. Византияның қару-жарағының тиімділігі 14 ғасырдан бұрын Батыс Еуропада асып түспеді.

Қарулар

Жақын ұрыс жасақтары, жаяу әскер мен ат әскері әр түрлі ұзындықтағы найзаны қолданған, әдетте оны контарион деп атаған. Menavlatoi деп аталатын мамандандырылған жаяу әскерлері менавлион деп аталатын ауыр күректі қаруды қолданды, оның нақты сипаты белгісіз; олар ертеректегі Sylloge Tacticorum-да айтылған, бірақ әлі де сақталған болуы мүмкін. Қарулар екі түрлі болды: шпатион - тік және екі қырлы, тек қана тұтқасының егжей-тегжейімен Батыс Еуропада кездесетін әдеттегі "соғыс семсерінен" ерекшеленеді, ал парамерион - бір қырлы, мүмкін сәл қисық, сабының түрі. Византиялық сарбаздардың көпшілігі екінші реттік қару ретінде семсер киген, әдетте бел белбеуінен гөрі шаштықпен ілінеді. Ауыр ат әскері (шамамен бұрынғы жазбаларда) екі рет жабдықталған деп сипатталады. Кейбір зымыранмен қаруланған жаяу әскерлер қосалқы қару ретінде салыстырмалы жеңіл балта (цикурион) қолданған, ал варягтар екі қолды даниялық балтаны қолданғандықтан "Балта ұстайтын күзетші" деп аталды. Римфая - көзге айқын көрінетін, қырлы қару. Ол иықта жүгірілді, бірақ негізгі көздер оның бір немесе екі қырлы болғанына қатысты келіспейді. Ауыр ат әскері соқаларды қолданды. Византиялық балталарға әр түрлі атаулар берілді, соның ішінде: мантзукион, апелатикаион және сидеробдион, бұл қарулардың әртүрлі құрылыста болғанын көрсетеді. Ракеталық қаруға жеңіл жаяу әскердің қолданатын найзасы, риптарион және жаяу әскер мен атты әскердің қолданатын күшті композиттік садақтар кірді. Алдыңғы Византиялық садақ ғұндардан шыққан, бірақ Комнениялық кезеңде түрік формасындағы садақтар кеңінен қолданылған. Мұндай садақтарды қысқа бұрандаларды (мяя, "жарық") соленарь деп аталатын "жарық жетекші" арқылы ату үшін қолдануға болатын. Кейде шұңқырлар мен шұңқырлар туралы да айтылады.

Қалқандар

Қақпақтардың формасы әдетте ұзын "ұшақ" тәрізді болған, бірақ дөңгелек қалқандар әлі күнге дейін сурет көздерінде көрсетілген. Қақпақтардың жалпы пішіні қандай болмасын, олардың барлығы қатты бүгілген. Сондай-ақ, жаяу әскердің қалқаны сияқты үлкен тас төселген.

Дене қорғаны

Византиялықтар кейіннен Латын Батыс жерінде табылған "жақ" немесе акетонға ұқсас, тоқылған, төсеніштелген матадан жасалған "жұмсақ броньды" көп қолданды. Мұндай киім, әдетте, тізеден жоғары жететін, ал шынтақ немесе толық ұзындығы бар, көбінесе жеңіл әскерлердің, жаяу әскер мен атты әскердің жалғыз қорғанышы болды. Кавадионның негізгі киімін (қолданған қос киім сияқты) металл бронь астында, қорғанысы мықты әскерлер киетін болуы мүмкін. Епилорикион деп аталатын басқа бір қымбат қаруды металл қалқанның үстінен киюге болатын. Металлдан жасалған дене броньдарының репертуарына пошта (lōrikion alysidōton), масштаб (lōrikion folidōton) және ламеллар (klivanion) кірді. Жақсылық пен таразылық қару-жарақ Батыс Еуропада кездесетін тең дәрежелі қару-жараққа ұқсас болды, "киім" ортаңғы жамбасқа немесе тізеге дейін жететін, ал жеңдері шынтақ ұзындығына дейін жететін. Ламельді кливанион киімнің басқа түрі еді. Бейнелі суреттерден византиялық ламельдер кейбір ерекше ерекшеліктерге ие болды. Ол дөңгелек металл ламеллалардан құралған, шетінен шетке дейін, көлденең былғары арқалық таспаларға дейін тігілген; бұл таспалар содан кейін ламеллалардың тесіктерінен өтетін шнуршалармен тік жағылып, тік жағылып, бірге байланған. Қазіргі заманғы реконструкциялар бұл қарудың қару-жараққа және кескішке айтарлықтай төзімді екенін көрсетті. Оның өндірісі қымбат болғандықтан, әсіресе қол мен мойынды айналдыратын ламеллалар жеке-жеке пішінделуі керек болғандықтан, бұл қару-жарақ түрі ауыр атлы әскер мен элиталық бөлімшелерге ғана тән болған. Ламельдік бронь басқа қорғаныш түрлеріне қарағанда икемділігі төмен болғандықтан, кливенион тек денесін ғана жауып тұратын кирасспен шектелген. Оның тұтас жеңдері болмағандықтан, тек белден ғана жететін, ал денесі ежелгі қоладан жасалған "бұрыс" кеудеге тең болатын. Кливанион әдетте қорғаныш берілген дененің аумағын кеңейтетін басқа бронь элементтерімен бірге киілетін. Кливанионды әскери әулиелердің бейнеленген кейбір қазіргі иконаларда көрсетілгендей, пошталық жейдеден киюге болады. Әдетте кливенионды иықтарды қорғау үшін шағын паулдрон немесе "коп" бар тіктелген конструкциядағы құбырлы жоғарғы қол қорғаныстарымен киіп жүргені суреттеледі. Мадридтік Skylitzes сияқты суреттелген қолжазбаларда бұл қорғаныстар кливенионға ұқсас алтын жапырағымен безендірілген, бұл олардың да металдан жасалғанын көрсетеді. "Артқа бұрылған ламельді" реребрасстар жиі суреттеледі. Кливанионмен бірге киілетін киім - кремазмата. Бұл - әдетте қолдың қорғанышында кездесетін металл тігістермен бекітілген, бәлкім, қапталған немесе қапталған матадан жасалған шымшық. Суреттік көздерде көбінесе суреттелген конструкция болса да, кремазматалар текстильдік негізге арналған пошта, таразы немесе кері ламелден жасалуы мүмкін екендігі туралы мәліметтер бар. Бұл киім киген адамның белі мен жамбасын қорғады. Алқаның қорғаныстары ертеректегі трактаттарда, хейропселла немесе маникеллия деген атаумен аталады, бірақ Комнения кезеңінің кескіндік бейнелерінде айқын көрінбейді. Көптеген суреттерде тізеден жоғары аяқкиімдер (крепидтер, гиподематалар) аяқ астының қорғанысының жалғыз түрі ретінде көрсетіледі, бірақ әскери әулиелердің бірнеше суреттері түтікшелік шұңқырларды көрсетеді (композиттік құрылысты көрсететін егжей-тегжейлі мәліметтер жоқ). Бұл тұқымдар podopsella немесе chalkotouba деп аталады. Шлинт құрылысының шыршалары суреттелген қолжазбаларда және шіркеу қабырғалық кескіндемелерде өте сирек кездеседі. 1066 жылы жазылған Теодор Кесариялықтың Забур кітабында византиялық сарбаздың почталық шош киіп жүргенін көрсететін бір ғана сурет бар.

Каскалар

Әскери қасиеттілердің иконалары, көбінесе дене қорғанысының өте егжей-тегжейлі суреттері бар, әдетте олардың субъектілерін құлшылық себептерімен жалаңаш бейнелейді, сондықтан қалқандар мен басқа да бас қорғаныстары туралы ақпарат бермейді. Қолжазбалардағы суреттер салыстырмалы түрде кіші болып, егжей-тегжейлі көрсетілмейді. Алайда Византиялықтардың қолданатын қалқандары туралы біраз мәлімет беруге болады. Византияда Понт даласы мен Шығыс Еуропаның славян аймақтарында қолданылатын "кавказдық" қалқан түрі де көрсетілген. Бұл - ұзын, тік шлем, оның құрамында бас сүйектің бөліктері бір-біріне тігілген, бірақ қаңқаға емес. Суреттерде сондай-ақ конус тәрізді қалқандар және алдыңғы жаққа бұрылатын ұшы бар (фригиялық қалпақ стилі) ұқсас типті, бір бөліктен тұратын бас сүйегі құрылымы, көбінесе маңдайға қосылған белдік. Бұрынғы "қақпақ қалқан" - Римнің соңғы кезеңінен бастап қолданылған. Осы уақытқа дейін Византия өндірісіне жататын қалқандардың археологиялық үлгілері табылған, бірақ Украина даласындағы пұтқа табыну қабірлерінен табылған қалқандардың кейбіреулері Византиядан шыққан болуы мүмкін. Болгариядағы Ясеновода 10 ғасырға жататын сейрек кездесетін қалқан ерекше византиялық стильдің үлгісін білдіруі мүмкін. Бұл дөңгелек қалқан көлденең бөлінеді: бет жапқан камалды бекіту үшін жасалған маңдай жолағы бар, оның үстінде терең төменгі бас сүйегі бөлімі бар, оның үстінде бір пластинадан көтерілген бас сүйегінің жоғарғы бөлігі бар. Касканың жоғарғы бөлігінде темірден жасалған тік бұрышты арматура бар. Румыниядағы Ватра Молдовитейде алтынға қаланған мыспен безендірілген жоғары сапалы Византиялық қалқан табылды. Бұл 12 ғасырдың аяғына жататын қалқан Ясенов қалқанына ұқсас, оның төменгі жағындағы терең бас сүйегі мен жоғарғы бөлігінде бөлек бас сүйегі бар. Алайда, бұл қалқан едәуір биік және конустық "мұрт пішінді", шын мәнінде ол Батыс Еуропаның кейінгі бассейндік қалқандарына ұқсас. Шлемнің декоративті ұшы бар, ал маңдайдың бұрыштамасы (бәлкім, бастапқыда мұрындықтың негізін бекіткен болуы мүмкін). Сол жерде табылған екінші қалқан мұнда суреттелген орыс қалқанына өте ұқсас, қасбеті мен мұрын бөлігі бір-біріне ұқсас. Бұл қалқанның бір бөлшегі конустық бас сүйегі бар, ол тік жақта орналасқан және жалпы алтынмен қапталған. Ол Киев Ресейі мен Византияның арасындағы тығыз мәдени байланысты көрсететін Русско-Византиялық қалқан ретінде сипатталған. 12 ғасырдың аяғына таман жасалған, әсем "фригиялық шапка" пішінді, биік византиялық қалқан Болгарияның Перник қаласында табылған. Оның бір бөліктен тұратын бас сүйегі, бөлек маңдай жолағы бар және бас сүйегіне түйілген мұрын (қазір жоқ) бар. 12 ғасырдың барысында "chapel de fer" қалқаны бейнеленіп бастайды және бұл Византиялық даму болуы мүмкін. Византиялық қалқандардың көпшілігі мойынға арналған қару-жарақпен киілген. Біршама сирек қорғаныс та кеудесін жауып тұрады және кейде бетін толық қорғауға мүмкіндік беретін белгілер бар. Мұндай қару-жарақтардың ең жиі көрнекілігі - қалпақтың артқы және бүйірлеріне байланысты қималанған итәк; бұл қапталған конструкциядан, былғарыдан немесе металлдан жасалған матадан жасалған болуы мүмкін. Каскалардың басқа бейнелері, әсіресе "кавказдық" типті, маңдай белдеуіне бекітілген желбезек немесе камаилмен көрсетіледі (бұл Балқан, Румыния, Ресей және басқа да елдердің нақты мысалдарымен расталады). Бетті қорғау кем дегенде үш рет Коменский кезеңінің әдебиетінде айтылған және, мүмкін, бет жауып тұрған поштаны көрсетеді, тек көздер ғана көрінеді. Бұл ертедегі әскери жазбаларда айтылған, екі қабатты жапқыштармен бетін жауып тұрған, сондай-ақ кейінірек жасалған суреттерде көрсетілген қорғаныш туралы мәліметтерге сәйкес келеді. Мұндай толық камальды қалпақтың маңдайшасындағы тіректерге іліп, бетінен көтере алатын. Алайда, Константинопольдің Ұлы сарайының аумағында Мануэль I Комненнің монетасымен байланысты металл "бет маскасының" антропоморфты визирі табылды. Мұндай маскалар кейбір ежелгі римдік қалқандарда және Понт даласындағы қыпшақ түркілеріне қатысты қабірлерден табылған қазіргі заманғы қалқандарда табылған. Бұл маскалардың болуы Византия әдебиетіндегі бет қорғанысына сілтемелердің осы типті қатты визиорды пайдалануды сипаттайтынын көрсетеді.

Жылқының броньдары

Комнения дәуірінен бастап жылқының қару-жарағын бейнелейтін Византиялық сурет көздері жоқ. Осы уақытқа дейінгі Византия жазуында ат жауынгерлерінің жалғыз сипаттамасы Хониаттың және ол Сирмиум шайқасындағы венгр әскерінің ат әскерінің алдыңғы қатарларының сипаттамасы. Алайда, Никефорос Оураностың әскери трактаттары ат жауынгерлерінің қару-жарағын қолданғанын айтады. Сондықтан, әскердегі ат жарақаттарын византиялықтар Комнения дәуірі бойы қолданып жүрген болуы мүмкін; бірақ оны қолдану провинциялық кафафрактоилардың ең байларына, әскерде қызмет ететін аристократтарға, кейбір күзетші бөлімшелердің мүшелеріне және император үй ішіне ғана шектелген. Жылқының қару-жарағы біршама әр түрлі болған шығар; оның ішінде металлдан немесе шикі терден жасалған ламельдер немесе төсемді немесе қапталған матадан жасалған жұмсақ қару-жарақтар. Тарихшы Джон Биркенмайер былай деп жазды: "Византиялықтар, мажар жаулары сияқты, бірінші шабуылда қарулы аттарға мініп, жүзікпен аттанған найзашыларына арқа сүйеді".

Жабдықтау: артиллерия

Комнения әскерінің айтарлықтай артиллериясы бар еді, оны әсіресе шығыстағы жаулары қорқытатын. Тас және бұрандамен ату машиналары жау бекіністеріне және бекіністі қалаларға шабуыл жасау үшін де, Византиядағы эквиваленттерін қорғауға да қолданылған. Қазіргі заманғы есептерде соғыстың ең көрнекті машиналары тас лақтыратын требушеттер болды, оларды көбінесе helepolis 'қала иелері' деп атады; адам қуаттылығы мен күшті және дәл қарсы салмақты требушеттер Византияға белгілі болды. Кейбір батыс жазушылары қазіргі заманғы қорғаныс қабырғаларын құлатуға мүмкіндік беретін ең үлкен требушеттің пайда болуын Византияға жатқызған. Сонымен қатар, Византиялықтар ұзын қашықтықтан, персоналға қарсы, бұрандамен атылатын машиналарды, мысалы, "үлкен арбалет" қолданған, ол көбінесе жылжымалы шассиге орнатылған, ал "жазық" немесе "спрингл" екі жағаға күш беру үшін жібек немесе сіңірдің бұрмаланған жауырын пайдаланатын бұралу құрылғысы болған. Византия әскерінің артиллеристеріне жоғары мәртебе беріліп, олар "қадірлі адамдар" деп сипатталды. Император Иоанн II және генералдар Стефанос және Андроник Контостефанос, екеуі де мегас дукс дәрежесімен жетекші қолбасшылар, жеке қоршау машиналарын жұмыс істеткендері туралы жазылған.

Әскерлердің түрлері

Византия империясы ұзақ әскери тарихы бар өте дамыған қоғам болды және оның шекараларындағы және сыртындағы әртүрлі халықтардан сарбаздарды жалдауға болады; осы факторлардың нәтижесінде оның әскерінде әскер түрлерінің кең ауқымы болды.

Жаяу әскер

Варангтарды қоспағанда, Комнен дәуіріндегі Византия жаяу әскері дереккөздерде нашар сипатталған. Қазіргі заманғы тарихшылардың негізгі субъектілерін құрайтын императорлар мен аристократия жоғары мәртебелі ауыр ат әскерімен байланысты болды, нәтижесінде жаяу әскер аз аталды.

Варангиялықтар

Варангтардың күзетшілері - пехотаның таңдаулылары. Олар майданда ауыр жаяу әскер ретінде, жақсы қаруланған және ұзын қалқандармен қорғалған, найзалармен және екі қолды даниялық балталармен қаруланған. Басқа Византиялық ауыр жаяу әскерінен айырмашылығы, олардың майданға жұмылдырылуы негізінен шабуылға арналған. Олар екі шайқаста да маңызды рөл атқарған, олар шабуыл жасады. Диррахионда олар норман атлы әскерін жеңді, бірақ содан кейін олардың қарсы шабуылы тым алыс болды және өздерін қолдаусыз тапқандықтан, олар сындырылды. Береяда варягтар әлдеқайда табысты болды, Иоанн II оларға жеке қолбасшылық етті, олар печенегтердің вагон бекінісіне шабуыл жасап, оған кірді, өте толық жеңіске жетті. Олардың элиталық мәртебесі мен императорға үнемі қатысуы бойынша варягтар, әдетте, жаяу соғысқа қатысқанмен, науқанға атпен шыққан болуы мүмкін. Алексий I билік құрған кезде Варагтардың жалпы саны 4000 - 5000 адам болды. 1081 жылы Дирахионды босату үшін жолға шыққанда, император Константинополді күзету үшін 300 варяг қалдырды. Жеңілгеннен кейін Алексий 500 варягты Касторияға қалдырып, норманндықтардың алға жылжуын тоқтатуға тырысты. Диррахион қаласында 1400 варяг, ал Берояда 480 - 540 адам болды. Бұл императорлар әсіресе күшті жаяу әскерді қажет етпесе, науқандарда жеке қорғаныс үшін әдетте 500-ге жуық варягтарды алып келгенін білдіреді. Варангтардың гарнизоны Кипрдегі Пафос қаласында да Комниан кезеңінде, аралды Ричард I басып алғанға дейін орналасты.

Жергілікті ауыр жаяу әскер

Қазіргі дереккөздерде ауыр жаяу әскердің есімі жоқ. Македония дәуірінде ауыр жаяу әскерді skoutatos (қалқаншы) немесе hoplites деп сипаттады. Бұл терминдер 12-ғасырлық дереккөздерде айтылмаған; Хониаттар контофорос және лончефорос (жауынгер/жауынгер) терминдерін қолданған. Алайда, хониаттардың қолданылуы әдеби болып, қазіргі техникалық терминологияны дәл білдірмеуі мүмкін. Византияның ауыр жаяу әскері ұзын найзамен (контос немесе контарион) қаруланған, бірақ азшылықтың менавлиондық тұғырлы қарумен қаруланған болуы мүмкін. Олар үлкен қалқандарды көтеріп алып, қолдарына барынша қару-жарақ алған. Алдыңғы қатардағылардың металл броньдары, тіпті кливанион болуы мүмкін. Қатарлар қатарына бөлінген мұндай жаяу әскердің рөлі негізінен қорғаныс болды. Олар жаудың ауыр ат әскерінің шабуылдарына төтеп бере алатын қорғанысты құраған және ат әскері мен басқа да жылжымалы әскерлер шабуыл жасай алатын және артында жиналатын жылжымалы майдан базасын құрды.

Қабық

Пельтатаст (peltastēs) деп аталатын жаяу әскердің түрі "жауынгерге" қарағанда қазіргі заманғы дереккөздерде әлдеқайда көп айтылады. Антикалық пельтустар найзамен қаруланған жеңіл жаяу әскер болғанмен, Комнен дәуірінде осы атау берілген әскерлердің функциясы бірдей деп болжау қаупіз; шынында да, Византиялық пельтустар кейде "шабуыл әскерлері" деп сипатталады. Комнениялық пельтустар салыстырмалы түрде жеңіл жабдықталған, ұрыс алаңында қозғалыс қабілеті жоғары, ұрыс-керіс жасай алатын, бірақ жақын алыстан күресуге де қабілетті сарбаздар болған көрінеді. Олардың қару-жарақтарына ауыр жаяу әскердің қару-жарағына қарағанда қысқа контариондық найзалар кірген болуы мүмкін. Мысалы, Дирахионда пельтаттардың үлкен күші Норман атлы әскерін қуып жіберді. Кейде пельтастар ауыр атлы әскермен өзара қолдау көрсету үшін қолданылған.

Жеңіл жаяу әскер

Византия әскерінің шынайы жаяу әскері, әдетте, қарусыз, псилои болды. Бұл термин аяқ садақшыларды, найзағайшыларды және слингерлерді қамтиды, бірақ садақшылар кейде сипаттамаларда басқалардан ерекшеленетін. Псилоилер пелтасттардан мүлдем бөлек деп саналды. Мұндай әскерлер әдетте қорғаныш үшін кішкентай қалқанмен жүреді және жақындасқанда қолданатын қосалқы қаруы - семсер немесе жеңіл балтамен болады. Бұл ракеталық әскерлер ашық ұрыста ауыр жаяу әскердің қорғаныс қатарына орналастырылуы немесе майданға лақтырылуы мүмкін. Жеңіл әскерлер әсіресе 1177 жылы Хейлион мен Леймошер шайқасында сияқты, қоршау кезінде орналастырылған кезде тиімді болды.

Ат әскері

Алдыңғы Византиялық ауыр ат әскері, жақындасу үшін садақ пен найзаны біріктірген, Комнен дәуірінен бұрын жоғалған көрінеді. Комнения әскерінің ауыр атлы әскері арнаулы найзагер болған, бірақ бронеатқыштардан жасалған ат жебелері қолданыла берді.

Ауыр ат әскері

Ауыр ат әскері бүкіл әскердің әлеуметтік және әскери элитасы болды және олар ұрыс жеңімпаздары деп саналды. Ұрыс кезінде найзашылар шабуылдап, содан кейін болған қақтығыс жиі шешуші оқиға болған. Комнения әскерінің найзамен қаруланған ауыр ат әскері екі түрлі болды, біріншісі - "латын рыцарлары", екіншісі - жергілікті кафафрактойлар.

Латын рыцарлары

Латын ауыр ат әскері Италия, Франция, Төменгі елдер, Германия және крестоносцы мемлекеттерінің жауынгерлері мен салт аттыларынан жиналды. Византиялықтар француздарды немістерден гөрі мықты атты жауынгерлер деп санады. Кейбір латын атты әскерлері империяның тұрақты әскерінің бір бөлігін құраған және император қазынасынан төленетін ақымен немесе проноя гранттарымен қамтамасыз етіліп, ресми полктарға ұйымдастырылды. Император үйінде жеке латын немесе батыс ұрпақтары болған, басқалары кейіннен латиника деп аталатын құрамаға топтастырылған. Сонымен қатар, жалдамалы ер адамдары жиі белгілі бір науқанның ұзақтығына жалданады. Батыс рыцарьдың міндеті Византиялықтарда айтарлықтай құрметке ие болды; Анна Комнене "Келт атты [норман немесе франк үшін архаизм] қарсы тұруға болмайтын; ол Бабыл қабырғаларынан өз жолын табады" деп мәлімдеді. Латын әскерлерінің қару-жарағы мен тактикасы олардың шыққан аймақтарындағылармен бірдей болды; дегенмен мұндай әскерлердің сыртқы көрінісі мен қару-жарағы императордың жұмысында болған сайын біртіндеп византиялықтай болған болуы керек. Кейбір латындық сарбаздар, мысалы, Дагоберттің ұлы норман Роджер Византия қоғамына толықтай кірікті. Мұндай адамдардың ұрпақтары, соның ішінде генерал Алексиос Петралифас және теңіз командирі Константин Франгопулос ("франк ұлы") жиі әскери қызметте болған.

Жеңіл ат әскері

Комнения әскерінің жеңіл ат әскері аттан жебе салған садақшылардан құралған. Атпен садақ атудың екі түрі болды: жеңіл жабдықталған қақпаншы және жиі қаруланған, қайыспен қаруланған, қатаң қаруланған, қайыспен қаруланған атты әскер. Византияның атпен садақ атуы соңғы типті ат ату еді. Олар команда бойынша, көбінесе статикалық қатарлардан жебелерді атып, ұрыс алаңында ракеталық атыстың жылжымалы шоғырлануын ұсынды. Комнениялық кезеңде жергілікті ат садақшыларының саны мен маңызы азайып, олардың орнына көбінесе шетелдік сарбаздар келді. Алайда 1191 жылы Кипрдің патшасы Исаак Комненнің Кипрді жаулап алған кезінде Рихард І-ге ат үстінен жебе атып, оның қасына аттанғанын жазған. Бұл атпен садақ ату Византия аристократиясының жоғарғы деңгейінде қолданылатын әскери шеберлік болып қала бергенін көрсетеді. Түрік әскері Сельджук және Даниялық империялардың орталық және шығыс Анатолиядан келген түркілер, сондай-ақ Византиялық түркілер мен мадьярлар империяның ішінде қоныстанған вардариоттар сияқты, Коменен армиясының ауыр ат садақшыларының басым бөлігін қамтамасыз етті. Осы кезеңнің соңында аландар да осы типті ат әскерін қамтамасыз етті. Мұндай атпен садақ атушылар жиі өте тәртіпті болған. Византиялық ат садақшылары (дорифорой деп аталады, бұл күзетші мәртебесін білдіреді) 1120 жылы Созополисте жасалма ұшу маневрын жасады, әрқашан үлкен өзін-өзі сену мен тәртіпті талап етті, бұл қаланың түріктерден алынуына әкелді. Әдетте олар салыстырмалы түрде жеңіл броньмен жабдықталғандықтан, аттан садақ түсірушілердің бұл түрі жақын алыста қарумен күресуге де қабілетті болды. Қарусыз атпен садақ атушылар, әдетте, даладағы түркілік печенегтер, кумандар мен узелер тарапынан қамтамасыз етілді. Бұл әскерлер идеалды барлаушылар еді және оларды қорлаудың шебер әдістері бар еді. Олар әдетте бір топ болып шабуылдайды және жаудың қатты қаруланған қарсыласына жақындасу өте қиын. Жеңіл атпен садақ жегушілер, сондай-ақ, басқа әскерлердің орналасуын ажырататын жаудың алдын алу үшін, сынамалау күштері ретінде тиімді болды (мысалы, Сирмиум шайқасында).

Даму

Алексий I-ге Никефоритз есімді евнуктің әкімшілік күш-жігерімен мұқият қайта құрылған әскер мұрагерлікке қалды. Бұл әскер, аумақ пен табысты жоғалтудан кейін шағын болса да, өзінің табиғаты бойынша Никефорос Фокасқа дейінгі және одан да бұрынғы Византия әскерлеріне ұқсас болды; шын мәнінде кейбір бөлімшелер өздерінің тарихын Рим армиясына дейін іздестіре алады. Бұл дәстүрлі Византия әскерін 1081 жылы Дирахиондағы итало-нормандықтар жойды. Осы апаттан кейін Алексий жаңа әскери құрылымның негізін қалады. Ол әскерлерді тек арнайы құралдармен жинады: архонтопулои полкін өлген сарбаздардың ұлдарынан және тіпті Филиппополис қаласынан еретик паулициандарды қатарға шақырды. Алексийдің әскерінің құрамына кіретін жалғыз анатолиялық әскерлер - хоматендер. Ең бастысы, бұл жаңа әскерде Алексийдің үлкен отбасы мен олардың көптеген байланыстары көрнекті орын алады, әр аристократ өзінің қарулы серіктері мен қызметшілерін майданға әкеледі. 1090 жылы печенегтерге қарсы жорыққа аттанғанға дейін ол "туған туыстары мен некелескен туыстары мен әскерге жазылған барлық ақсүйектерді" шақырды. Қажеттіліктен әскер классикалық антикалық үлгіге негізделген, империяның тұтастай түріне айналды. Бұл кезде әскерді феодалдық әскер ретінде сипаттауға болады. Кейінгі уақытта, империя аумақты қайтарып алып, экономикалық жағдайы жақсарған кезде, қол жетімді ақшалай кірістердің артуы Алексийге армияға көбірек жүйелілік орнатуға мүмкіндік берді, әскерлердің жоғары үлесі тікелей мемлекет тарапынан жиналды; дегенмен, кеңейтілген императорлық отбасы өте маңызды рөл атқара берді. Алексийдің өзі жас, болашақ қолбасшыларды арнайы корпусқа дайындаған. Олардың ең жақсыларына әскерде қолбасшылық берілді. Осылайша Алексиос өзінің майдан офицерлерінің сапасын және оларға деген адалдығын арттырды. Бұл оның мұрагерлері мұра еткен және одан әрі өзгерткен әскер болды. Иоанн II тұсында Македония дивизиясы сипатталды және провинциялардан жаңа жергілікті Византия әскерлері шақырылды. Византиялық Анатолия Иоанн мен Мануэльдің қол астында өркендей бастаған кезде, Азияның Тракезия, Миласа және Меланудион провинцияларынан, Пафлагониядан және тіпті Селеукиядан (оңтүстік-шығыста) көбірек сарбаздар жиналды. Сонымен қатар, жеңілген халықтардан әскерге мәжбүрлеп алынған сарбаздар алынды; мысалдарға Печенегтер (аттан садақшылар) және Сербтер кіреді, олар әскери қоныстанушылар ретінде Моглена мен Никомедиа айналасындағы аймақтарға көшірілді. Жергілікті әскерлер тұрақты бөлімшелерге бөлініп, Азия мен Еуропа провинцияларында орналасты. Кейінгі Комнендік әскерлерді Антиохия, Сербия және Венгриядан келген одақтас контингенттер жиі күшейтті, бірақ тіпті олар жалпы алғанда Византия әскерлерінің үштен екісінен бір бөлігі шетелдіктерге тең болды. Қанатшылар, жаяу әскерлер мен атты әскерлер бір-біріне қол ұшын беріп, қолдап-қорғап тұрды. Дала әскерлері авангард, негізгі корпус және арткы бөлімге бөлінді. Алдыңғы және арткы бөлімдер императордың орналасқан негізгі бөлімнен тәуелсіз жұмыс істей алатын. Бұл төменгі басшылардың тактикалық бастамаларды қабылдай білгенін және офицерлер класының жақсы даярланғандығын және императордың сенім білдіргенін көрсетеді. Джон ата-анасы мен ұлдарына қарағанда аз шайқасты. Оның әскери стратегиясы қоршаулар мен қорғанысты шекаралар құру үшін бекіністі елді мекендерді басып алу мен ұстаумен байланысты. Жохан өзінің билігі кезінде шамамен жиырма бес қамал жүргізді. Император Мануэль I-ге батыстықтардың ықпалы күшті болды (оның екі императрицасы да франктар болды) және билігінің басында ол өзінің туған Византия ауыр атлы әскерін батыс желісі бойынша қайта жарақтандырып, қайта оқытты. Мануэль соққылы найза техникасын, жылдамдықпен жақын тәртіпте айыппұл салуды енгізді және ауыр броньды пайдалануды арттырды деп болжанады. Мануэль батыс үлгісіндегі рыцарлық турнирлерге қатысқан; оның айтарлықтай ерлігі батыс бақылаушыларын таң қалдырды. Мануэль Мириокефалон жорығында өзінің әскерін бірнеше "дивизиялар" ретінде ұйымдастырды, олардың әрқайсысы кішкентай тәуелсіз армия ретінде әрекет ете алады. Бұл ұйым оның әскерінің басым бөлігін Сельджук түріктері салған қоршаудан аман қалуға мүмкіндік берді деп айтылады. Бұл Византияның әскерінің әскерлік реттілігі мен варварлық әскердің тәртіпсіздіктерін қарама-қарсылайтын Византия жазуының бір бөлігі болды. Мануэл проноя жүйесін кеңінен кеңейт�...

Мұра

Комнендік Византия әскері берік және тиімді күш болды, бірақ ол қабілетті императордың басшылығына тым тәуелді болды. 1180 жылы Мануэль I қайтыс болғаннан кейін қабілетті басшылық жетіспей қалды. Алдымен, екіге бөлінген регенттікпен бала император Алексий II, содан кейін, әскерге басшылықты қамтамасыз еткен аристократияның күшін бұзуға тырысқан тиран Андроник I, және ақырында, Ангелои династиясының құзырсыз адамдары болды. Ал әлсіз басшылығы императорлық отбасының кеңінен таралуы арқылы Комнениялық басқару жүйесін бұзуға мүмкіндік берді. Өңірлік негіздегі қуатты аристократияның мүдделері қарулы көтеріліс пен бөлінуде көбірек көрініс тапты; аристократия мен астананың бюрократтары арасындағы өзара сенімсіздік кең тараған болды және бұл екі фактор да империяның бұзылуына және өлімге ұшырауына әкелді. 1204 жылы Константинополь Төртінші крест жорығына ұшырағанда, Византияның Эпир, Трапезонт және әсіресе Никеяда құрылған мұрагер мемлекеттері өздерінің әскери жүйелерін Комнен армиясына негіздеді. Никея империясының 1204 жылдан кейін бұрынғы Византия аумақтарын (Константинопольді қоса алғанда) қайта жаулап алудағы табысы Комнен армиясының үлгісінің күштілігінің дәлелі ретінде қарастырылуы мүмкін. Комнендік армия терминін тек Комнен императорларының билігі кезеңінде ғана шектеудің кейбір себептері болса да, бұл жүйемен шынайы үзіліс 1261 жылы Константинополді қалпына келтіргеннен кейін болды, бұл кезде Византия әскері өзінің бұрынғы түрінен ерекшеленіп, Палеолог әскері ретінде жеке сәйкестікке ие болды. Византия империясы 12 ғасырда экономикалық және мәдени қайта өрлеуге ие болды, ал Комнен армиясы осы мәдени гүлденуге мүмкіндік беретін саяси және аумақтық тұрақтылықты қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарды.

Уақыт шкаласы

1081 жылы Алексий I 20-25 мың адамнан тұратын әскерді басқарды, олар басқыншы норманндарға шабуыл жасады, бірақ Диррахион шайқасында қатты жеңілді. 1083 жылы 15000 адамнан тұратын (оның ішінде 7000 сельджук түркілері) әскерін бастап, император Лариса шайқасында норман әскерін жеңілді. 1091 жылы Левоунион шайқасында Византия әскері 5000 лах жалдамалы, 500 фламандтық рыцарь және 40,000 куманның көмегімен печенегтердің жаппай шабуылын жеңді. 1092 1097 Иоанн Дукас, мегас-дукс, құрлықта да, теңізде де науқандарға басшылық етті және Эгей теңізі, Крит және Кипр аралдары мен Анатолияның батыс бөліктеріне Византияның берік бақылауын қалпына келтіру үшін жауапты болды. 11071108 Богемонт басшылығымен итальяндық норманндар батыс Балқанға шабуыл жасады. Алексийдің жауабы абайлы болды, ол норман әскерін Албания жағалауында ұстап тұру үшін тау өткелдерін қорғауға арқа сүйеді, онда олар Дыррахионды қоршап алды. Арықтау тактикасын қолдана отырып, жауынгерлік ұрыс ұсынбайды, ал оның теңіз флоты Италиямен барлық байланыстарды үзіп тастады, Алексий Норманды бас тартуға мәжбүр етті. Богемонт Антиохия княздігі үшін императордың вассалы болуға мәжбүр болды, бірақ бұл келісімді жүзеге асыра алмады немесе орындағысы келмеді. 1116 жылы Филомелион шайқасы - Алексий I басқарған Византия экспедициялық әскері мен Султан Малик Шах басқарған Рум сұлтанының әскерлері арасындағы бірнеше күндік қақтығыстардан тұрады; Византияның жеңісі империяға тиімді бейбітшілік шартын қамтамасыз етті. 1119 жылы Селжук әскері Анатолияның оңтүстік-батысына қарай өрлеп, Византияның Атталия қаласына және Киликия аймағына дейінгі жер жолдарын кесіп тастады. Иоанн II Лаодикия мен Созополисті қайтадан басып алған науқанға жауап берді, бұл аймақтың Византияның бақылауын және Аталиямен байланысын қалпына келтірді. 1122 жылы Берея шайқасында император әскерінің жетіспеушілігін байқаған Иоанн II 500 варягтарды Печенг қорғаныс қақпасын талқандауға бастап шықты. Осы жеңілістен кейін печенегтер тәуелсіз халық ретінде тарихи жазбалардан жоғалып кетеді. 1128 жылы Иоанн II бастаған әскер Дунайдағы Харам шайқасында мажарларға елеулі жеңіліс әкелді. 1135 жылы Иоанн II Кастамонды басып алғаннан кейін Ганграға қарай аттанды, ол беріліп, 2000 адаммен қоршалды. 1137 1138 Иоанн II Киликияны қайтадан қолға алды, Антиохияның крестоносцы княздігінің вассалдығын күштеп, Солтүстік Сирияның мұсылмандарына қарсы науқан жүргізді. Шейзар қаласы қоршалып, 18 үлкен мангонелмен (жарылыс требучеткаларымен) бомбаланды. 1140 жылы Иоанн II Нео-Кесария қаласын қоршауға алды, бірақ оны басып ала алмады. Византиялықтар түріктерге емес, жағдайларға байланысты жеңілді: ауа райы өте нашар болды, әскердің көптеген жылқылары өліп, азық-түлік жетіспей қалды. 1147 жылы Константинополь шайқасында Византия әскері Германияның Конрад III крестоносц әскерінің бір бөлігін қаланың қабырғаларынан тыс жерде жеңді. Конрад келісімге келіп, әскерін Босфор арқылы Анадолияға тез жеткізуге мәжбүр болды. 1148 Корфуны қайтарып алу үшін жолға шыққанда, Мануэль I өз әскерін Дунайға қарай бұрып жіберді. Әскердің басым бөлігін өзеннің оңтүстігіне қалдырып, император 500 атты әскерімен Дунайдан өтіп, Кумандықтардың шабуылын жеңді. 1149 жылы Мануэль I Корфуны қоршауға алуда 20 - 30 мың адамға қолбасшылық етті, оған 50 галереядан тұратын флоттың, көптеген шағын қарақшылар галереяларының, ат тасымалдарының, сауда кемелерінің және жеңіл қарақшылар кемелерінің қолдауы болды. 1155 56 Генералдар Михаил Палеолог пен Джон Дукас 10 кемемен Апулияны басып алуға жіберілді. Бірқатар қалалар, соның ішінде Бари және жағалаудағы Апулияның көп бөлігі қолға түсті, алайда экспедиция император жіберген күш-жігерге қарамастан, сәтсіз аяқталды, өйткені Византияның 14 кемелі Норман флотынан әлдеқайда көп болды. Византия әскерінің саны бірнеше мыңнан аспай, олар Куман, Алан және Грузия жалдамалыларынан құралған. 1158 жылы Мануэль І үлкен әскердің басында Арменияның Торос ІІ-іне қарсы аттанды. Император әскерінің негізгі бөлігін Атталияда қалдырып, 500 атты әскерін Селеукияға бастап, содан Киликия жазығына кірді. 1165 жылы Венгрия Корольдігіне Византия әскері басып кірді және Зевгминон қаласы қоршауға алынды. Әскердің қолбасшысы әрі болашақ император Андроник I Комнен қаланы бомбалау үшін қолданылатын төрт гелеполейді (элеполей) өзі жөндеп қойды. 1166 жылы Византияның екі әскері Венгрияның Трансильвания провинциясын қиратуға аттанды. Бір әскер Валахия жазығын кесіп өтіп...