Кіріспе

Бремен соборы (немісше Bremen Cathedral) - Бременнің орталығында, базар алаңында орналасқан шіркеу. Собор Германиядағы протестанттық шіркеуінің бір мүшесі - Бремен евангелистік шіркеуіне тиесілі. Ол бұрынғы Бремен князьдік архиепископлығының бұрынғы соборы. 1973 жылдан бастап ол ескерткіштерді қорғау туралы заңмен қорғалады.

Мерзімдер мен материалдар

Жалпы алғанда, Бремен соборы ортағасырлық ғимарат. Көрінетін ең көне құрылыстар - екі склеп. Роман стилімен және құмтастан салынған соңғы бөліктер батыс қасбеттің төменгі қабаттары мен батыс мұнаралар болды. 1220-жылдардың аяғынан бастап күмбездер мен қабырғалар кірпіштен тұрғызылды, олар ішінара құмтастан жасалған табақтармен жасырылды. Тек қана оңтүстік қатарға жататын шіркеулердің сыртқы қабырғасында кірпіштері жасырын емес. Санкт-Петер - Еуропадағы ең ірі тарихи кірпіш құрылымдардың бірі, бірақ кірпіш готикасына жатқызуға тым көп тас құрылымдарды қамтиды. 1888-1901 жылдардағы үлкен қалпына келтіру кезінде батыс мұнаралар мен батыс қасбеттің көп бөлігі бұрынғы құрылымдарға салыстырмалы түрде қайта салынған. Кесу мұнарасы - ортағасырлық Вормс соборының кесіп өту мұнарасын үлгі ретінде пайдаланып, жаңадан салынған. Трансептілер мен солтүстік aisle үстіндегі шатырлар қайта жобаланды.

Ертедегі ғимараттар

Бремендегі Санкт-Петер соборының орнында расталған алғашқы шіркеу құрылымы фриздіктерге ерте миссионер болған Сент Виллехад салған Везер өзенін бақылайтын биік нүктедегі ағаш шіркеу болды. Шіркеу 789 жылы Бремен епархиясының құрылуымен бірге, Виллехад алғашқы епископ ретінде салынған. Виллеад сол жылы қайтыс болды. Үш жылдан кейін ғана сакстар шабуыл жасап, Бременді және оның ағаштан жасалған кішкентай соборын өртеп жіберді. Оның іздері де қалмады. 805 жылы епископ Виллерихтің қол астында қайта құрылғанға дейін, он үш жыл бойы бос болды. Қасиетті Петір шіркеуі жергілікті құмтастан бірнеше кезеңмен епископ Виллерихтің соборы ретінде салынған. Алып келгенін атап өту үшін, 1335 жылы Елуінші күн мейрамында князь архиепископ пен соборлық бөлім той ұйымдастырды, онда монументтер қабырғадан әлдеқайда лайықты орынға көшірілді ". (Түпнұсқа цитата үшін төменгі колонтитулды қараңыз) Грелль монументтер архиепископ Адалдагтың 965 жылы Римнен әкелгендері деп мәлімдеді. 1400 жылы собордың шебер құрылысшысы Иоганн Хемелинг монументтерге арналған киелі орынды тапсырды, ол 1420 жылдан кейін ғана орындалды. Қасиетті орын алтынмен қапталған күміспен қапталған, оюлы емен ағашынан жасалған. 1649 жылы Бремендік кафедра, сол кезде лютерандық, діни сарайды болжамдағы монументтермен бірге Баварияның Избиратель Максимилиан І-ге сатып жіберді. Қазір ол Мюнхендегі иезуиттердің Санкт-Михаэль шіркеуінде қойылған. 1497 және 1511 жылдар аралығында билік жүргізген ханзада архиепископ Иоганн Роде кезінде базилика стилідегі шіркеу жаңа солтүстік нефті бар неміс "Жоғары готика" стиліне айналдырылды. Бірнеше шіркеулер қосылды және шіркеу үшін одан да үлкен жоспарлар жасалды. Бремен муниципалитеті архиепископтан тәуелсіздік алғаннан кейін, собор кафедра мен архиепископтардың бақылауында болды. Муниципалитет төрт мәхәлләге бөлінді. Тіпті собор иммунитетінің жай тұрғындары арнайы шіркеуге, әулие Виллехадус шіркеуіне ие болды. Собор діни қызметкерлердің шіркеуі, ерекше діни мерекелер мен архиепископтық ерекше оқиғалар үшін пайдаланылған. Собор мен оның ауданы муниципалдық бекіністерге кірді, бірақ саяси жағынан олар эксклав құрады.

Бремендегі протестантизм

Протестанттық реформация Германияның солтүстігіне кеңінен тараған кезде, 1522 жылы Бременде бірінші реформаторлық уағыз айтылды, ал 1534 жылы қала протестанттық шіркеулердің билігін орнатты. Соборлық бөлім әлі де католик болды және 1532 жылы құрма жексенбісінде Бременнің революциялық Aufstand der 104 Männer делегациясы католиктік мессаны күшпен үзіп, пасторды лютерандық қызмет көрсетуге итермелегеннен кейін Санкт-Петер соборын жапты. Жергілікті тұрғындардың көпшілігі Рим католик шіркеуін ұзақ уақытқа созылған католиктік өткеннің символы ретінде айыптап, ғимаратты пайдаланбай қалды, содан кейін ол бұзылып кетті. 1547 жылы бұл кафедра, ол кезде көбінесе лютерандық, голландиялық Альберт Харденбергті, Ризай деп аталатын, протестанттықтардың алғашқы кафедралық уағыздаушысы етіп тағайындады. Ризейдің Иеміздің кешкі ас ас туралы Цвингльдік түсініктің жақтасы екені анықталды, бірақ ол кездегі лютерандық бургерлер, қалалық кеңес және бөлімдер оны қабылдамады. Осылайша, 1561 жылы үлкен дау-дамайдан кейін Ризаевті жұмыстан босатып, қаладан шығарып салды және собор қайтадан есігін жапты. Бремнің көпшілігі мен қалалық кеңес 1590-шы жылдарға дейін кальвинизмді қабылдаса, бас бөлім, көршілес Принц архиепископтығында бір мезгілде зайырлы үкімет органы болып, лютерандыққа берілді.

Қонақ үй апаттары

1638 жылы 27 қаңтарда бір ғасырдан астам уақыт бойы тұрақсыз болып көрінген оңтүстік қоңыраулы мұнара құлап, айналадағы ғимараттарға қатты зақым келтіріп, сегіз адамды өлтірді. Оның төменгі қабаттары жалпақ шатырмен қапталды. Сондай-ақ 1638 жылы Принц-Архиепископтық лютерандық әкімші Фредерик II Санкт-Петер шіркеуін лютерандық ғибадат орны ретінде қайта ашты, бұл арада қаладағы барлық басқа шіркеулер кальвинистік болды. 1642 жылы Санкт-Петербургте лютерандық латын мектебі ашылды. Тек он сегіз жылдан кейін, солтүстік мұнараны найзағай соқты да, төбесін өртеп жіберді, ол төбені қиратып, кемеге құлады. Солтүстік мұнараның қабырғалары тез арада қайта салынды, қарапайым пирамида тәрізді шатырмен жабылды. Оңтүстік мұнара екінші рет құлап, екі жарым ғасыр бойы қираған күйінде қалды.

Ішкі құрылыс

Ғимараттың сыртқы көрінісі екі ғасырдан астам уақыт бойы нашар күйінде болса да, шіркеудің маңызы арта түсті. Бремен қабырғаларындағы лютеран қауымының приход мәртебесі жоқ еді, бірақ Бременнің айналасындағы лютеран мемлекеттерінен көшіп келудің арқасында ол уақыт өте келе қаланың ең ірі діни тобы болды. Әкімшілік мәселелер бойынша собордағы қызметте қатысқан лютерандар сол уақытта олар тұратын муниципалдық округтердің кальвинистік приходтарының мүшелері болды. Қызметтердің көбейіп бара жатқан аудиториясына орын алу үшін орталық нефте және солтүстік aisle ішінде бірнеше галереялар салынды. 1693 - 1698 жылдары Арп Шнигер 1847 жылға дейін ойналатын үлкен орган орнатты, бұл Бремен соборының ең құнды жабдықтарының бірі болды. 1694 - 1696 жылдары лютеран шіркеуі Ватикан базиликасындағы Киелі Петірдің Балдахины тәрізді жаңа бас құрбандық үстелін алды. Шамамен 80 жылдан кейін, ылғалдан пайда болған органның зақымдануын болдырмау үшін батыс роза тәрізді терезені ауыстыру керек болды (ең қарапайымға).

Муниципальдік ереже

1803 жылы собор иммунитеті ауданымен Санкт-Петер, сол уақытта экстерриториальная анклав электорат Ганновер, ол алды герцогтігін Бремен Верден, қосылды еркін императорлық қала Бремен. Оның бургомистрі Иоганн Смидт реформацияланған (кальвинистік) шіркеудің адал мүшесі болғандықтан, лютеран қауымының едәуір жерлерін тәркіледі. Сондағы шіркеудің уағыздаушысы Иоганн Давид Николай бастаған лютеран қауымының өкілдері оның өмір сүру құқы үшін күресуге кірісті. 1810 жылы Бременді Француз империясы басып алған кезде, қалалық кеңес соборлық приходты құруға келісті, осылайша шіркеудің меншігін француздардың тәркілеуіне жол берілмеді. Бірақ жаңа приход 1830 жылға дейін кальвинистік приходтармен толық тең құқықтылыққа ие бола алмады, бұл туралы Бременнің кальвинистік сенаторларының (үкімет мүшелерінің) көпшілігі Смидттің еркін білдірмеді. [1873 жылы Бремендегі кальвинистік және лютерандық қауымдар татуласып, біріккен әкімшілік қос шатырды құрды, ол әлі де бар Бремен евангелистік шіркеуі, Бремен азаматтарының басым көпшілігін қамтиды.] 1817 жылы қалалық кеңес собордың солтүстік қабырғасына бекітілген кейбір кішкентай үйлерді алып тастауды бұйырды. Бірақ қабырғаны жөндеуді шіркеудің құрылыс қорынан төлеу керек болды. Екі ғасырдан астам экономикалық құлдыраудан кейін, Бременнің еркін қаласы үшін оның теңіз және басқа да көлік инфрақұрылымына инвестициялар соборды қайта құруға басымдық берді. Сондықтан XIX ғасырдың 3-ші - 9-шы онжылдықтарында құрылыс қорынан шұғыл жөндеу жұмыстарын, ал сыйлықтардан әшекейлеу жұмыстарын жүргізу қажет болды. 1822 жылдан бастап интерьерде кейбір жаңалықтар жасалды. Сауда орындарының саны функционалдық тығыздыққа дейін қысқарды. Өкінішке қарай, ортағасырлық құндылықтардың көбі осылай жойылған. 1839-40 жылдары готика стиліне жаңа бас құрбандық үстелі орнатылды, ал 1847-1849 жылдары жаңа орган орнатылды. 1860 жылдары собор Реформациядан кейін алғашқы түсті шыны терезелерді алды.

Қалпына келтіру

1880 жылдары Бремен азаматтары собордың ортағасырлық салтанатын қалпына келтіру керек деп шешті. Бұл идеяны негізінен Франц Шутте алға тартты. Ғимаратты қалпына келтіру үшін ақша жиналды және жұмыс 1888 жылы басталды. Қайта құру жұмыстары 1901 жылға дейін жалғасты. Реставрация бұрынғы және ескі суреттерге жақын жасалды, бірақ Романдық қайта жаңғыру және Готикалық қайта жаңғыру стиліне бірнеше толықтырулар енгізілді. Бұл тұжырымдаманы Макс Салцман әзірлеген. Мұнаралар 1892 жылы қазіргі биіктігіне дейін көтеріліп, аяқталды. Ғимараттың ішкі бөлігі готика стилімен қалпына келтірілді, бұл уақыт өте келе стильдің өзгеруін көруді қиындатады. 17 ғасырда құлаған солтүстік мұнара жаңадан іргетастарынан тұрғызылды, бірақ солтүстік мұнараның соңғы құрылыстары мен собордың ескі суреттері үлгі ретінде қолданылды. Солтүстік мұнараның төменгі төрт қабатты сақтап қалды ма, жоқ әлде құлатып, қайтадан қайтадан салынып, бір-біріне ұқсас болды ма, бұл туралы тіпті бүгінгі таңда тиісті билік органдарына да белгісіз. Жоғары қабаттар біршама қайта жобаланды. Алматының екі орталық аркасындағы мозаикалар жаңадан салынған. Кіреберіс үстіне галереясы біраз нық қалпына келтірілді, ал роза терезесі олар болғаннан гөрі біраз безендірілген. Солтүстік қасбеті бойынша трансепттің қақпалары және Браутпорталдың ("Күйеу есігі") үстінде жаңа болды, ал Келін есігінің өзі қайта безендірілді, қазір оның Готикалық жаңғыру дизайны бар. Кроссовый мұнараны қосу инженерлік қиындықтар туды, кроссовыйдың төрт бағанасын тұрақты бағаналармен ауыстыру керек болды, бірақ ортағасырлық күмбездер сақталды. Ішкі қабырғалар нео-византия стилімен боялды.

Екінші дүниежүзілік соғыс және жаңа жөндеулер

1943 жылы одақтастардың әуе шабуылы кезінде шіркеу өрт бомбасына ұшырады және 1945 жылға дейін қайта-қайта зақымдалды, ол кезде жарылғыш бомба солтүстік аралықтағы күмбездердің бөліктерін құлатты. Осы саңылаудың салдарынан ғимарат толығымен құлап қалуы мүмкін деп қорқынышты. Алайда көп ұзамай барлық төбелер мен терезелер жабылып, 1950 жылы қақпалар қайтадан салынып, бүкіл ғимарат орнықты болды. 1972 жылдан 1981 жылға дейін шіркеу қайтадан қалпына келтірілді. Бұл жұмыстардың барысында жер астындағы іргетастар мен қабірлерді археологиялық тұрғыдан зерттеу жұмыстары жүргізілді. Құрылыстың жалғыз өзгеруі солтүстік трансепттің жаңа роза тәрізді терезесі болды, бірақ көптеген нео-византиялық суреттер жоғалып кетті. Боялған шыны терезелердің дизайны мүлдем жаңа.

Құрбандық үстелдері мен аулалар

Реформация қарсаңында соборда елу құрбандық үстелі болды. Қазір төрт құрбандық үстелі мен бір ауызша сөре бар. Бас құрбандық үстелі хорда. Кішігірім қызметтер үшін орталық нефтің солтүстік жағының ортасында, амнатаның жанында орталық құрбандық үстелі бар. Ол солтүстік қасбеттен сақталған, айқышқа ілінген Мәсіхтің мүсінімен безендірілген. Қалған екі құрбандық үстелі - склепта. Қазіргі кезде шомылдыру рәсімінің шіркеуі ретінде пайдаланылатын батыс криптасында собордың ең көне мүсінімен безендірілген, Иса Мәсіх Петірдің кілті бар билеуші ретінде. 1638 жылы орнатылған амплитуда Бремен халқына Швеция патшайымы Кристинаның сыйлығы болды, оның әскерлері - Отыз жылдық соғыс барысында - Бремен князьдік архиепископты басып алды және қаланы да алуға тырысты. Ауызша сөре өзінің бастапқы орнында қалды.

Органдар

Бременде орган музыкасының ұзақ дәстүрі бар. 1244 жылы органды қарауды канторға тапсырды. 1526 жылдан бастап жазулар сақталған. 1528 жылы жаңа "үлкен орган" құрылысы басталды. 1698 жылдан 1843 жылға дейін Барокко дәуірінің ең танымал орган жасаушыларының бірі Арп Шниттер салған атақты орган басты орган болды. Оның орнына Шульце органы, содан кейін Вильгельм Сауэр органы, солтүстік-батыс Германиядағы ең үлкендердің бірі. Қазіргі уақытта собордың әртүрлі бөліктерінде бес орган бар және ол ұлы орган мен органшылардың ұзақ дәстүрін жалғастыруда.

Хорлық дүкендер

ХІХ ғасырға дейін собордағы хор, ол әлі күнге дейін бар, қиылыста орналасқан және трансепттерден бүйір қабырғалармен бөлінген. Хордың екі жағында да екі қатарда хордың орындықтары тұрды. 1826 жылы олар аулаға көрініс бермегендіктен, кері қайтарылды. Өкінішке қарай, олардың көпшілігі отын ретінде пайдаланылды. Бірақ собордың конструкторы 9 кесінді қабырғасын сақтап қалды. Олар 1360 жылдары құрылған. Қазір олар шіркеулердің бірінде көрінеді. Олардың әрқайсысында Киелі кітаптағы оқиғалар бір-бірімен байланысты.

Крипталар мен қабірлер

Екі склеп собордың ерте роман стиліне тән төменгі бөліктерін көрсетеді. 1068 жылы құлшылыққа берілген батыс крипта - Бремендегі ең көне бөлме. Оның құрбандық үстелін собордың ең көне мүсіні - Христос Пантократор әшекейлеген. Қазіргі уақытта бұл бөлме шомылдыру рәсімдері үшін пайдаланылады. Сондықтан онда 1229 жылы собордың барлық бөліктеріне көшірілген қоладан жасалған шомылдыру рәсімінің фонты бар. Шығыс криптасында епископтардың, архиепископтардың және басқа да беделді адамдардың тоқсанға жуық қабірлері бар. Сонымен қатар, батыс қасбеттен екі мүсін, бақсыдан Сент-Марияның тажына отырғызуы және оңтүстік орталық аркадан айқышқа шегеленудің монументі бар. Қасиетті Петірдің соборында собордың көптеген қалпына келтіру жұмыстарынан аман қалған жеке тұлғалар үшін көркем эпитафиктердің бірнеше керемет үлгілері бар. Үш ең жақсылары - Сегебад II фон дер Худтың (шамамен 1750 ж. 15001578; Химмельпфортен монастырының провосты), доктор Герхард Брандис (1518) және собор провосты Сигебад Клювер (1547). Қасиетті Петір шіркеуі - 11 ғасырдың басында қала сыртында өмір сүрген шіркеудің бай қайырымдысы Лесумдық Қасиетті Эмманың алғашқы демалатын орны. Сонда қабір ашылып, оның денесі шаң-тозаңға айналды. Ал оң қолы болса, мұқтаждарға қайыр бергені. Мүсін Вердендегі шіркеуге көшірілді.

Мұражай

Собор мұражайы 1970 жылдары соборды қалпына келтіру кезінде қосалқы шіркеулердің бірінде құрылды.

Блейкельлер

Әдеттегідей емес "Блейкельлер" немесе қорғасын жертөле кемежайдың астында орналасқан, бірақ одан тікелей кіруге болмайды. Бастапқыда собордың шатырлары қорғасынмен қапталған. Ол өте жиі жөндеуден өтуге тура келгендіктен, металлдың үлкен бөлігі жертөледе сақталды. Реформацияға дейін бұл жер астындағы қабырғалар өліктерді жақсы сақталатын орын болған. Мұнда шыныдан жасалған сандықтардағы сегіз мумияны көруге болады. Олардың жеке тұлғалары: Отыз жылдық соғыстағы екі швед офицері, ағылшын графесі, қаза тапқан студент және жергілікті кедей. Сол жертөле 300 жылдан астам уақыт бойы собордың ең көп қаралатын жеріне айналды.

Мұнаралар

Собордың 89 метрлік (уақыт шамы 92,31 м) егіз мұнаралары бар, олар солтүстік мұнара және оңтүстік мұнара деп аталады. Бірнеше ірі роман шіркеуіндей, Бремен соборында батысында екінші хор бар. Ғимараттар 1215 және 1253 жылдар аралығында осы батыс хорды жан-жақтан қоршап, шіркеудің батыс бетін құрады. 1346 жылы мұнаралар күшейтіліп, пирамида тәрізді биіктігі біркелкі емес ұшы берілді. 1890 жылдары мұнаралар қалпына келтіріліп, көтерілгенде оларға Рейн "каскалары" берілді, олар әлі күнге дейін мұнараларды жауып отыр. Қала көрінісін көру үшін оңтүстік мұнараға көтерілу мүмкін. Солтүстік мұнараға жұртшылықтың кіруіне тыйым салынған. Кесу мұнарасы - 19 ғасырдың аяғындағы мүлдем жаңа қосымша. Бірнеше ғасыр бойы өткелдің сыртқы құрылымы қарапайым болған. 1638 жылы оңтүстік мұнарасы құлаған кезде, онда сегіз қоңырау бар еді. Қазіргі кезде екі батыс мұнарада собордың төрт қоңырауы орналасқан. Солтүстік мұнарада үш қоңырау бар. Ең көне қоңырау - "Мария Глориоза" 1433 жылы әйгілі қоңыраушы Герт Клингемен құйылған. Басқа қоңыраулар алынып тасталып, Екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған. 1951 жылы соборға екі қоңырау - "Ханса" және "Фелицитас" - шетелде тұратын бұрынғы тұрғындар сыйға тартты. 1962 жылы Бременнің белгілі бір отбасы оңтүстік мұнарада ілінетін төртінші қоңырауды - "Брема" қоңырауын сыйлады. "Брема" 7000 кг салмақта.

Бремендік Адам

11 ғасырдағы архиепископ Адалберт собор мектебінің беделін жақсартуды қалады және Магдебург собор мектебінің магистры Адамды Бременге шақырды және ақырында оның директоры болды. 1072 жылдан кейін Адам төрт томдық "Гамбург шіркеуінің епископтарының іс-әрекеттері" атты кітап жазды. Адам Бремендік, ол белгілі болды, собор кітапханасынан қалған басқалардың ертедегі еңбектерін пайдаланып, солтүстік Германияны, Фризияны және Скандинавияны христиандыққа айналдырудағы оқиғалар мен адамдарды сипаттады, ол үшін Гамбург миссионерлерді жіберу билігіне ие болды. Адам Бремнендік 1080 жылы қайтыс болғанға дейін өз жазбаларын жаңартып, жаңартып отырды. Оның төртінші кітабы негізінен Дания, Норвегия және Швеция халықтарының географиясы мен әдет-ғұрыптарына басшылық ретінде Дания, Норвегия және Швеция халықтарын дінге айналдыруда болашақ миссионерлер үшін жазылған деп есептеледі. Оның еңбегінде Винланд туралы алғашқы сілтеме кездеседі.