Кіріспе

Геел – Бельгияның Антверпен провинциясында орналасқан қала және муниципалитет, ол 1980 жылдары қала мәртебесіне ие болды. Ол Синт-Аманд, Синт-Димпна, Холвен және Эльсум сияқты 4 ескі приходтан және қаладан тұрады. Орталықтың төңірегінде Тен Аард (Солтүстік), Бел (Шығыс), Винкеломхайд (Оңтүстік-Шығыс), Стелен, Остерло және Заммель (Оңтүстік), Пунт (Оңтүстік-Батыс) және Ларум (Батыс) приходтары орналасқан. 2021 жылы Геелдің жалпы халқы 40 781 адамды құрады. Геелдің қасиетті қамқоршысы – ирландиялық қасиетті Димфна, психикалық ауруларға күтім көрсетудің қаланың алғашқы деинституционализацияланған әдісіне үлкен үлес қосты.

Шығуы және орта ғасырлар

Аудандағы археологиялық қазбалар темір дәуіріндегі қоныстарға нұсқайды, бірақ Гель атауы (20 ғасырдың ортасына дейін Гель деп жазылған) германдық түбірден шыққан, "сары" деген мағынаны білдіреді және ерте орта ғасырларға жатады. XIII ғасырдың ортасында бұл жерде шағын ауыл болған, сол кезде Камбрей каноны Петрус Камераценцис «Димфна мен Сент-Гереберн діни қызметкерінің өмірі» (ағылш. Life of Dymphna and St. Gerebern priest) атты еңбекті жазды, ол Гельде болған ирланд әйелі мен оның ұстазы туралы халық ауыз әңгімелеріне негізделген. Әулиенің құлшыны көптеген паломниктерді тартты, нәтижесінде халық саны едәуір өсті: 1374 жылы 2136 тұрғын. XII ғасырда Гель төңірегіндегі аумақ Гримберген аббаттығына берілді. Содан кейін ол орта ғасырлар бойы бірден кейін бір ақсүйек отбасылардың меншігіне көшті. Ақсүйектер өз қауымдастықтарының иелері болды, бірақ Брабант герцогтарына феодалдық адалдыққа ант берді. Гельге муниципалдық басқарудың кейбір нысандары XIII ғасырдың бірінші жартысында берілді. Орта ғасырлар бойы, 18 ғасырдың соңына дейін Гель тарихы Брабант герцогтігінің тарихымен тығыз байланысты. Осы кезеңде қала экономикасы қой шаруашылығына (тоқыма өнеркәсібі үшін) және зығыр өсіруге (жүнді мата өндірісі мен саудасы үшін) тәуелді болды. XV ғасырдың басында мата сату алаңы салынды, кейін ол қала әкімшілігіне айналды. Сегіз жылдық соғыс Гель экономикасына, сондай-ақ оның ғимараттары мен шіркеулеріне ауыр зиян келтірді. Тоқыма өнеркәсібі 19 ғасырдың басына дейін жаңғырды, бірақ экономиканың негізгі көзі ауыл шаруашылығы болды, атап айтқанда, қара бидай, сұлы, арпа және гречиха. Гель сол кезде Латын мектебімен де танымал болды, ол алыс-жақтан студенттерді Лёвен католиктік университетіне қабылдануға дайындау үшін тартты.

Француз төңкерісінен бүгінгі күнге дейін

1795 жылы Брабант герцогтігі таратылды және Гел қазіргі Антверпен провинциясының алдастысы болған француздық Deux Nèthes департаментінің құрамына кірді. Ескі тәртіптің ақсүйектері мен дін қызметкерлерінің орнына, енді қала тұрғындарына жауапты болатын әкім келді. Гел 1830 жылғы Бельгия революциясына белсенді қатысып, оның нәтижесінде король Леопольд II-ден құрметті ту алды. 19 ғасырда әртүрлі приходтардың сұрауымен бірнеше жаңа шіркеулер салынды. Гел тарихындағы маңызды оқиға – 1944 жылдың қыркүйегінде болған Гел шайқасы (кейде "Гель көпірбасы" деп те аталады), ол Бельгияны азат ету кезіндегі ең ауыр және қанды шайқастардың бірі болды. Нәтижесінде, 23 қыркүйекте Гел және оның төңірегіндегі кішігірім ауылдар азат етілді, бірақ бұл шайқаста көптеген әскери және азаматтық адамдар қаза тапты.

Психиатриялық көмек көрсету үлгісі

Гил психиатриялық көмек көрсетуде деинституционализацияны ерте қабылдағандығымен танымал. Бұл тәжірибе науқасқа қонақ үй отбасында орналасудың оң әсеріне негізделген, ең бастысы – отбасылық өмірге қол жеткізу мүмкіндігі, әйтпесе одан айырылып қалуы мүмкін еді. Бұл күтім түрін Ирландиядан Гил аймағына қашып келген VII ғасырдың аңызға айналған әулиесі Димфна жасаған деп есептеледі. Гилдегі ең алғашқы емхана және науқастардың қалаға барып, күндіз қоғаммен араласып, түнде ұйықтау үшін ауруханаға оралатын модель 13 ғасырға дейін барады. Бастапқыда бұл практика діни ынтамен туған және Қасиетті Димфна шіркеуіне қарасты канондықтар тарапынан ұйымдастырылды. Алайда, 18 ғасырға қарай науқастарды орналастыру көбінесе тікелей жүзеге асырылатын болды, канондықтардың араласуы қажет болмады. Науқастардың саны қаланың даңқының өсуімен пропорционалды түрде артты, ал қалаға ағылып келетін экономикалық пайда тұрғындарды одан да ынталандырды. Науқастарға деген мейірімділікке тәнті болған Винсент ван Гогтың әкесі 1880 жылы өзінің танымал ұлын Гилге жіберуді ойластырған. 1938 жыл ең жоғары деңгейге жетті, онда барлығы 3736 науқас орналасты, ал жүз жыл бұрын бұл көрсеткіш 700-ге жуық болған. Психиатриялық көмектің бұл жаңа түрі әлемнің әртүрлі мекемелерімен бағаланды (мысалы, Вирджиниядағы Шығыс мемлекеттік ауруханасын қараңыз), бірақ оны іске асыру үшін тым революциялық деп саналды. Деинституционализация идеясы тек 20 ғасырдың басында ғана кеңінен қабылдана бастады. Бүгінде ескі емхананың орнында заманауи психиатриялық орталық тұр, және шамамен 500 науқас әлі де тұрғындармен бірге орналастырылуда. Психикалық ауруы бар адамдардың салыстырмалы түрде жақтылықпен қарайтын (бұрынғы) бейтаныс адамдармен өмір сүруі, отбасы мүшелерімен емес, бұл модельдің табыстылығының ішінара түсіндірмесі ретінде қарастырылады, себебі ол эмоционалдық араласудан, сыннан және жаушылдықтан (психиатрияда «эмоцияны білдіру» деп өлшенетін) аулақ болатын ортаны құрайды. Психикалық аурумен ауыратын адамдарға «жараланған» немесе «қалпына келуде» деп жармасқа бермей, салыстырмалы түрде еркін өмір сүруге мүмкіндік беруі де пайдалы деп есептеледі.

Көрікті жерлер

Sint Amands шіркеуіне қарайтын, тартымды кафе террасаларымен шектескен базар алаңы қаланың орталық нүктесі болып табылады. Қала әкімдігінің ең көне бөлігі 17 ғасырға дейін сақталып қалған. Алшақ емес жерде Sint Dimpna шіркеуі қасиеттінің жерленген орнын көрсетеді. Гель қаласы Нете өзенінің жағасында, орман мен құмды далаларымен әйгілі Кампин аймағында орналасқан. Антверпен зообагына тиесілі қоғамға қарасты Де Зегге табиғат қорығы. Қаланың танымал орындарының қатарында орхидеяларға толы дала, жүз жылдық липа ағашы, үш жел тегірмені, әскери бейіт және сағат мұражайы, шам мұражайы және ескі нан пісіру шеберханасы сияқты бірнеше мұражай бар. Сент-Алексис колледжі Габриэль Ван Дивоеттің модерн стиліндегі сграффитосымен әшекейленген.

Білім

Гель – бірнеше бастауыш және жоғары мектептері бар аймақтық білім беру орталығы. Онда Томас Мор университетінің колледжі мен КУ Левен университетінің жоғары білім беру институттары ретінде кампустары орналасқан. Еуропалық мектеп, Моль, Гельге жақын Моль қаласында орналасқан.

Экономикалық қызмет

Гейл – аймақтық ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және сауда орталығы болып табылады, сондай-ақ көршілес елді мекендерге медициналық және білім беру қызметтерін ұсынады. Қалада Janssen Pharmaceutica химия зауыты және Genzyme биотехнологиялық компаниясының өндіріс алаңы орналасқан. Бұдан өзге, Еуропалық Комиссияның Бірлескен зерттеу орталығының жеті ғылыми институтының бірі – Материалдар мен өлшемдер институты да осы қалада орналасқан. Innotek технологиялық орталығы мен CIPAL да Гель қаласында орналасқан. Сонымен қатар, қала қауіпті заттар жөніндегі Brandweerinformatiecentrum voor gevaarlijke stoffen/Information Centre for Dangerous Goods (BIG) ақпараттық орталығына да үй иесі болып табылады.

Спорттық және мәдени іс-шаралар

Гель бұрынғы футбол клубы K. F. C. Verbroedering Geel-дің үйі. Банкротқа ұшырағандықтан, Verbroedering Geel көршілес Meerhout ауылының жергілікті футбол клубымен бірікті. Жаңа құрылған футбол клубы Verbroedering Geel Meerhout деп аталды. Еуропадағы ірі регги фестивальдерінің бірі – Reggae Geel фестивалі, әдетте тамыз айының басында қала орталығынан сыртта өтеді.