Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хайгер - Германияның Гессен аймағындағы Лахн-Дилль округінің ауылдық қаласы. Ең жақын қала - Сиген, Хайгерден солтүстікке қарай 25 км жерде.
Haiger is a country town in the Lahn Dill Kreis in Hesse, Germany. The nearest city is Siegen, about 25 km north of Haiger.
Орналасқан жері
Хайгер Дилленбургтен батысқа қарай 5 км, Зигеннен оңтүстік-шығысқа қарай 20 км жерде орналасқан. Бұл ауданның ең солтүстік қалашығы. Дилль өзені Оффдиллн ауылының солтүстігінде басталады.
Haiger lies about 5 km west of Dillenburg, and 20 km southeast of Siegen on the eastern edge of the Westerwald range, near where the three states of Hesse, North Rhine Westphalia and Rhineland Palatinate all share a common point. It is the district's northernmost town. The river Dill rises north of the constituent community of Offdilln.
Көршілес қауымдастықтар
Хайгер солтүстікке қарай Нефен (Северный Рейн-Вестфалиядағы Сиген Витгенштейн) қаласы мен Дитжолцталь қауымдастығымен, шығысқа қарай Эшенбург қауымдастығымен және Диленбург қаласымен, оңтүстікке қарай Брейцхайд қауымдастығымен (барлығы Лахн-Дилл округінде) және батысқа қарай Бурбах және Вильнсдорф қауымдастықтарымен (екеуі де Солтүстік Рейн-Вестфалияның Сиген Витгенштейн ауданында).
Haiger borders to the north the town of Netphen (Siegen Wittgenstein in North Rhine Westphalia) and the community of Dietzhölztal, to the east with the community of Eschenburg and the town of Dillenburg, to the south with the community of Breitscheid (all in the Lahn Dill Kreis), and to the west with the communities of Burbach and Wilnsdorf (both in the Siegen Wittgenstein district of North Rhine Westphalia).
Құрылтайшы қауымдастықтар
1970 жылдары жергілікті басқару реформасынан кейін Сехшельден, Лангенаубах, Фламмерсбах, Альендорф, Кальтейхе, Хайгерзельбах, Штайнбах, Роденбах, Феллердильн, Диллбрехт, Оффдильн, Вайдельбах, Оберроссбах және Нидерроссбах ауылдары Хайгер округінің құрамына енді. Бұл ауылдар мәдениет жағынан әртүрлі, жергілікті диалекттің әртүрлі нұсқаларын айтады.
Following a local government reform in the 1970s the rural villages of Sechshelden, Langenaubach, Flammersbach, Allendorf, Kalteiche, Haigerseelbach, Steinbach, Rodenbach, Fellerdilln, Dillbrecht, Offdilln, Weidelbach, Oberroßbach and Niederroßbach became part of the district of Haiger. These are culturally diverse and speak different versions of the local dialect.
Тарих
Хайгер - Дилль өзенінің бойындағы ең көне қала. Ол алғаш рет 778 жылы Лорш монастырының сыйға тарту актісінде аталған. Қала Хайгербах, Аубах және Дильден құралған үш шағын аңғардың кездесуінде орналасқан, бұл ортағасырлық дәуірде қала маңызды байланыс жолдарымен бірге орналасты, бірақ кейіннен шеткі шетіне қарай. Қаланың ең әйгілі ұлы Иоганн Текстор 1582 жылы осы жерде дүниеге келген. 1608 және 1619 жылдар аралығында ол Хайгерде қалалық клерк болды және кейіннен осы аймақтың жан-жақты сипаттамасын жазды. Қаланың ең танымал тарихи суреттерінің бірі - Маттеус Мерьянның оюы. 1729 жылы 8 мамырда әлі де толық қабырғалы қала бірнеше сағат ішінде барлық ғимараттарды жойған үлкен өрттен құриды. Тіпті қаланың орталығында орналасқан жартастан салынған шіркеу де қираған. Айналадағы князьдіктерден, қалалар мен провинциялардан тез арада қаржылай көмек, сондай-ақ Насау Диленбургтің ханшайымы Изабелланың 400 флориндік жомарт қайырымы ең ауыр жағдайдың кейбірін жеңілдетуге көмектесті.
Haiger is the earliest documented town on the river Dill. It was first mentioned in 778 in a gift deed of Lorsch monastery. The town is located at the meeting of three small valleys formed by the Haigerbach, Aubach and Dill, which in medieval times placed the town along important communication routes, but later more on the periphery. The town's most famous son was Johann Textor who was born here in 1582. Between 1608 and 1619 he was town clerk in Haiger and subsequently wrote the Nassauische Chronik, a comprehensive description of the area. One of the most famous historic depictions of the town is an engraving by Matthäus Merian. On 8 May 1729, the still fully walled town perished in a great fire that destroyed all buildings within a few hours. Even the town's church, built on an outcrop rising within the centre of town, was left in ruins. Quick financial help from surrounding principalities, towns and provinces, as well as a generous donation of 400 florins by Princess Isabella of Nassau Dillenburg, helped relieve some of the worst deprivation.
Хайгердің рыцарлары
Хайгердің ақсүйектері Хайгермаркта ықпалды болды. Хайгермарк ерікті ерлер елі (predium liberorum virorum) деп те аталды, бұл рыцарлардың еркін билігімен байланысты (отбасы мен императордың арасында араласқан иелерсіз). Отбасының ықпалы Нассау Дилленбург үйінің өрлеуімен біртіндеп әлсіреді.
The nobles of Haiger were influential in the Haigermark. The Haigermark was also known as the Land of the Free Men (predium liberorum virorum), likely owing to the Knights' free rule (without intervening overlords between the family and the emperor). The family's influence gradually waned with the rise of the house of Nassau Dillenburg.
Атауы
Қаланың аты, Хайгер, ескі орта неміс тілінен алынған болуы мүмкін. Хайгербах, Аубах және Дилл өзендеріндегі көптеген құс (Фишрайхер) қалаға Рейхербах немесе ескі орта неміс тілінде Хайгерахе атауын беруге көмектескен болуы мүмкін. Бұл атау Heiger (=Reiher) және Ahe (=Bach; өзен немесе су жолы) сөздерінің бірі. Ғасырлар бойы орфографиясы бірнеше рет өзгерді: → "Heigrahe" → "Heigera" → "Heigere" → "Heigerin" → "Heigre" → "Heigeren" → "Hegere" → "Hegera" → "Heygere" → "Heyger" → "Heiger" → "Häger" → "Häyer". Ақырында, бұл Хайгерге айналды. Гербтегі құс, сондай-ақ, құс құсына сілтеме болуы мүмкін, бірақ ол бір кездері Нассау арыстанының бұзылуы болуы мүмкін (төмендегі гербті қараңыз).
The town's name, Haiger, is possibly derived from old middle German. The great number of herons (Fischreiher) on the Haigerbach, Aubach and Dill may have helped to give the town the name Reiherbach, or in old middle German Heigerahe. This name came from the words Heiger ( = Reiher) and Ahe ( = Bach; brook or waterway). Over the centuries, the spelling changed many times: → "Heigrahe" → "Heigera" → "Heigere" → "Heigerin" → "Heigre" → "Heigeren" → "Hegere" → "Hegera" → "Heygere" → "Heyger" → "Heiger" → "Häger" → "Häyer". Eventually, this became Haiger. The bird in the coat of arms may likewise be a reference to the herons, although it might also be a corruption of what was once the Lion of Nassau (see Coat of arms below).
Елтаңба
Хайгердің азаматтық елтаңбасы 1908 жылы беріліп, 1934 жылы бекітілді. Дизайн 15-ғасырда қолданылған қала мөріне барып такалады, бірақ бастапқыда қала мөрінде мұнарадан көтерілген Нассау арыстаны (алтын арыстан) бейнеленген. Арыстан бір жағынан, мүмкін, қате түсінікпен, жағаға айналды. Алайда, бұл құс айқастыратын символ ретінде қызмет етеді (Гаер - бұл неміс тіліндегі құс, және бұл қаланың есімінің кейбір ескі түрлеріне ұқсайды). Сонымен қатар, бұтаның айналасында мұнаралар, айқыштарды және, көрінеді, ұшып бара жатқан арматураларды қамтитын құрылым да өсті.
Haiger's civic coat of arms was granted in 1908 and confirmed in 1934. The design goes back to a town seal used in the 15th century, although originally the town seal showed the Lion of Nassau (a golden lion) rising from a tower. The lion somehow changed into a jay, possibly as a misinterpretation. The jay nonetheless serves as a canting symbol (Häher is German for jay, and this resembles some older forms of the town's name). A structure has also grown up around the jay replete with spires, crosses, and apparently flying buttresses, too.
Ғимараттар
Штудткирхе Хайгер: Хайгердегі Кирхберг (Шіркеу төбесі) христиан дінінің пайда болуынан бұрын, христиан дінінің пайда болуынан кейін, баптистерия салынған. Қауіпсіздік заманында шіркеудің биік мұнарасы қорғаныс пен баспана ретінде қызмет етті. 914 жылы 14 сәуірде король Конрад I шіркеуді корольдің соты Мейерхоф Хейгерамен және Вальпургис монастырына берілген нарық құқықтарымен бірге сыйлады. 1048 жылы роман стиліне сай жаңа шіркеу ғимараты Трирдің архиепископы Эберхардпен құттықталды. 400 жылдан астам уақыттан кейін соңғы готика стилімен қайта жаңғырту жүргізілді: жалпақ ағаш төбе тас күмбезбен ауыстырылды, сонымен қатар бүйірлік кемелер мен хор қосылды. 1485 және 1490 жылдар аралығында хорды фламанд суретшілері үш фрескамен безендірді. Төменгі жағында Исаның Иерусалимге кіргеннен бастап көкке көтерілгенге дейінгі азап шегуі, орта жағында он екі елші, ал жоғарғы жағында, күмбездің астында, Исаның Әлемдердің төрешісі, Төрт Евангелист, Верониканың пердесі және тағы басқалары бейнеленген. Фрескаларды Хайгердің соңғы екі салт аттылары Герман мен оның ұлы Йост қаржыландырған. 1578 жылы Нассау-Дилленбургте реформация басталғаннан кейін фрескалар 1588 жылы шамасымен ақтайтын бояумен жабылған. Бұл бата болды, өйткені ақтайтын қабаттардың көбеюі фрескаларды қайтадан табуға дейін жақсы сақтауға көмектесті. 1729 жылғы өрт фрескаларды жойып жіберген болар еді. 1900 жылы орган орталық галереяға қайта орналастырылған кезде, әртүрлі жерлерде ақтай бастағаны байқалды. 1902 жылы кескіндемелердің бөліктері сакраль кіреберісінің жанында ашылды, ал 1905 жылы суреттер тағы бір рет толық ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыс Хайгерге қатты әсер етті және бомбалаулар үлкен залал келтірді. Бір бомба шіркеудің қасына құлады, бірақ, бақытымызға орай, жарылмай, фрескалар зақымдалмаған.
Stadtkirche Haiger: After the Kirchberg (Church Hill) in Haiger had been used, as must be assumed, for pagan purposes in pre Christian times, a baptistery was built on the site once Christianity had arrived. In uncertain times the church's mighty tower served as defence and refuge. The church was gifted by King Konrad I on 14 April 914 together with the king's court Meierhof Heigera and the market rights, given to the Walpurgis Monastery. In 1048, the new church building in the Romanesque style was consecrated by Archbishop Eberhard of Trier. More than 400 years later came further remodelling in the Late Gothic style: the flat wooden ceiling was replaced with a stone vault, and side naves and the choir were added. Between 1485 and 1490 the choir was decorated by Flemish painters with three fresco bands. In the lower band they depict the story of Jesus's suffering from His entry into Jerusalem to His Ascension, in the middle band the Twelve Apostles, and in the upper band, under the vault, Jesus as the Judge of the Worlds, the Four Evangelists, the Veil of Veronica, and more. The fresco paintings had been financed by the last two Knights of Haiger, Hermann and his son Jost. After the Reformation was introduced in Nassau Dillenburg in 1578, the frescoes were covered with whitewash probably around 1588. This proved to be a blessing since increasing layers of whitewash helped to preserve the fresco paintings well until their re discovery. It is almost certain that the fire of 1729 would otherwise have destroyed the frescoes. In about 1900, when the organ was resited to the centre gallery, it was noted that the whitewash had begun to flake off in various places. In 1902 parts of pictures came to light next to the vestry entrance, and in 1905 the paintings were fully uncovered once again. World War II hit Haiger hard and bombings caused immense destruction. One bomb fell beside the church, but luckily did not go off, leaving the frescoes undamaged.
Асханалық ерекшеліктер
Айта кетерлігі, Нойахрсшейбен ("Жаңа жыл кесінділері") немесе жергілікті диалектте Наухорна, Рождество мен Жаңа жыл аралығында Альлендорф пен Хайгерзельбахтың құраушы қауымдастықтарында дәстүрлі түрде пісіріледі. Бұл нанның пішіні дөңгелек, содан кейін тұз, қымыз және су қосылады. Олар арнайы темірге салып, отқа жағылады. Сонымен қатар, әдеттегі Наужорннан айырмашылығы, маринадталған етпен толтырылған Фиспельн бар. Фиспельндер Штейнбахта пісіріледі.
Worthy to mention are the Neujahrsscheiben ("New Year's Slices"), or Naujohrn in the local dialect, baked traditionally in the constituent communities of Allendorf and Haigerseelbach between Christmas and New Year's Day. As a rule, these are round and made of rye meal, salt, pepper and water, thus being similar to Matzah, although other kinds of dough may be used. They are baked in a special iron over an open fire. There are also the Fispeln, which unlike the usual Naujohrn are filled with pickled meat. The Fispeln are baked in Steinbach.