Кіріспе
Бастапқы сектор индустриясы Австралиядағы тау-кен өндірісі ұзақ уақыт бойы маңызды негізгі сектор индустриясы болып табылады және экспорттық табыс, роялти төлемдері мен жұмыспен қамту арқылы Австралия экономикасына үлес қосады. Тарихи тұрғыдан алғанда, тау-кен өндірісінің өсуі Австралияға көшіп келу арқылы халық санының өсуіне ықпал етті, әсіресе 1850-ші жылдардағы алтынға деген құштарлық. Бұрын-соңды көптеген түрлі кендер, асыл тастар мен минералдар қазылып алынған және олардың көп түрі әлі күнге дейін бүкіл елде қазылып жатыр. 2019 жылы Австралия темір кені мен боксит өндірушілердің ішіндегі ең ірісі, алтын, марганец және қорғасын өндірушілердің ішіндегі екінші орында, мырыш, кобальт және уран өндірушілердің ішіндегі үшінші орында, тұз өндірушілердің ішіндегі бесінші орында, мыс және никель өндірушілердің ішіндегі алтыншы орында, күміс және қалайы өндірушілердің ішіндегі сегізінші орында, фосфат өндірушілердің ішіндегі он төртінші орында, күкірт өндірушілердің ішіндегі он бесінші орында болды. Сондай-ақ, бұл ел бағалы тастардың ірі өндірушісі болып табылады. Австралия - әлемдегі ең ірі опал өндіруші және алмаз, рубин, сапфир және нефрит өндірушілердің бірі. Жаңартылмалы емес энергия көздері бойынша 2020 жылы ел 351,1 мың баррель/күнді өндірген мұнай өндіруші елдер арасында 30-шы орынды иеленді. 2019 жылы ел күніне 1 миллион баррель тұтынады (әлемдегі 20-шы тұтынушы). 2018 жылы мұнай импорты бойынша әлемде 20-шы орында тұрған (461,9 мың баррель/күн). Көмір өндіру бойынша 2018 жылы ел әлемде 4-орынды иеленді: 481,3 млн. тонна. Австралия - әлемдегі көмір экспорты бойынша 2-орынды (2018 жылы 387 млн. тонна)
Mining in Australia has long been a significant primary sector industry and contributor to the Australian economy by providing export income, royalty payments and employment. Historically, mining booms have also encouraged population growth via immigration to Australia, particularly the gold rushes of the 1850s. Many different ores, gems and minerals have been mined in the past and a wide variety are still mined throughout the country. In 2019, Australia was the world's largest producer of iron ore and bauxite; the second largest of gold, manganese, and lead; the third largest of zinc, cobalt, and uranium; the fifth largest of salt; the sixth largest of copper and nickel; the eighth largest producer of silver and tin; the fourteenth largest of phosphate; and the fifteenth largest of sulfur. The country is also a major producer of precious stones. Australia is the world's largest producer of opal and is one of the largest producers of diamond, ruby, sapphire and jade. In non renewable energies, in 2020, the country was the 30th largest producer of oil in the world, extracting 351.1 thousand barrels/day. In 2019, the country consumed 1 million barrels/day (the 20th largest consumer in the world). The country was the 20th largest oil importer in the world in 2018 (461.9 thousand barrels/day). In the production of coal, the country was the 4th largest in the world in 2018: 481.3 million tons. Australia is the 2nd largest coal exporter in the world (387 million tons in 2018)
Тарих
Тау-кен өндірісі Австралия колонияларында экспорттық табыс көзі болды және өсіп келе жатқан колониялық экономикаға қажетті импортты төлеуге көмектесті. 1840 жылдары Оңтүстік Австралияда күміс, кейіннен мыс табылды, бұл кеннің экспортына және білікті кеншілер мен балқытушылардың көшіп келуіне әкелді. Көмір алғаш рет 1799 жылы Үндістанға экспортталды. 1901 жылы Австралия жылына бірнеше миллион тонна көмір экспорттады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Боуэн алабы ашылып, оның өсіп келе жатқан болат өнеркәсібіне Жапонияға экспортқа көмір құюға мүмкіндік болды. 1965 жылы Батыс Австралиядағы Голдсвортиде темір кен орнының алғашқы кен орны ашылды. Темір кенінің экспорты 1960 жылдары басталды. Бұл кен орындарының құндылығы көп ұзамай Капунда (1842), Бура (1845) және Йорк түбегіндегі Мыс үшбұрышы (Мунта, Кадина және Валлару) аймағында (1861) мыс табылғаннан кейін көлеңкеге түсті. 1906 жылы Радий төбесінен аз мөлшерде уран кені өндірілді. 1950 жылдары Рум Джунглидегі уран кен орындары ашылды. Алтынға деген құштарлықтың салдарынан Австралия халқының саны күрт өзгерді: 1851 жылы халық саны 437 655 адам, ал он жылдан кейін 1 151 957 адам болды. Викторияның алтын кен орындарының көпшілігі 19 ғасырдың аяғына қарай толғанғанымен, пайданың көп бөлігі Ұлыбританияға қайтарылса да, өнеркәсіп пен инфрақұрылымды дамытуды қаржыландыру үшін жеткілікті байлық қалды.
Көмір өндіру
Көмір Оңтүстік Австралиядан басқа Австралияның барлық штаттарында қазылады. Австралия - әлемдегі ірі көмір өндіруші және экспорттаушылардың бірі, өндірісі бойынша төртінші орында (Қытайдан, Үндістаннан және АҚШ-тан кейін) және экспорты бойынша екінші орында (Индонезиядан кейін). Австралияның көмірінің көпшілігі экспортталатын болса, көмір 2021 жылы Австралияның жалпы бастапқы энергиясының 28,7% -ын өндіру үшін де пайдаланылды.
Уран өндіру
Австралияда уран өндіру 20 ғасырдың басында Оңтүстік Австралияда басталды. 2016 жылы Австралияда әлемдегі анықталған уран ресурстарының 29% -ы болды. Елдегі ең ірі үш уран кен орны - Олимпик Дам, Рейнджер уран кен орны және Беверли уран кен орны. Болашақта Honeymoon уран кенішінен және жоспарланған Four Mile уран кенішінен өндіріс күтілуде.
Табиғи газ
2008 жылғы CSIRO есебінің негізінде Австралияда шамамен 140 триллион текше фут газ қоры бар немесе бір миллион халқы бар қаланың 2800 жылға қажеттіліктерін қанағаттандыруға жеткілікті.
Литий
Австралия литийдің салмағы бойынша ең ірі өндірушісі және әлемдегі ең үлкен қатты литий кен орны, Батыс Австралиядағы Гринбуш кен орны. Гринбуштан өндірілген литий 2021 жылы әлемдік өндірістің 20% -дан астамын құрады.
Кәсіпкерлер мен магнаттар
Австралиядағы тау-кен өнеркәсібінің тарихының әртүрлі кезеңдерінде жеке тау-кен менеджерлері, директорлары мен инвесторлары едәуір байлық пен содан кейінгі жариялылыққа ие болды. Көп жағдайда бұл адамдар тау-кен магнаттары немесе австралиялық тау-кен кәсіпкерлері деп аталады.
Экономика
Австралияда көптеген ірі көпұлттық компаниялар жұмыс істейді, соның ішінде BHP, Newcrest, Rio Tinto, Alcoa, Chalco, Shenhua, Alcan және Xstrata. Сондай-ақ Австралияның бағалы қағаздар биржасында (ASX) тіркелген көптеген шағын тау-кен және минералдық барлау компаниялары бар. Жалпы алғанда, ресурстар секторы ASX-тің капитализация бойынша нарығының 20%-ын және тізімделген компаниялардың үштен бірін құрайды. Тау-кен өндірісі ұлттық жалпы ішкі өнімнің үлесі бойынша Австралияның ең ірі секторы болып табылады, 2020 жылы 10,4%. Бұл 1950 жылы 2,6%-дан, ал 1901 жылы федерация кезінде 10%-дан жоғары. 2020 жылы минералдық экспорт Австралияның жалпы экспорттық табысының 62% -ын құрап, 270 миллиард долларға бағаланды. Австралия - көмірдің (халықаралық сауданың 35% -ы), темір кенінің, қорғасынның, алмаздардың, рутилдің, мырыш пен цирконийдің, алтын мен уранның екінші, ал алюминийдің үшінші ірі экспорттаушысы. 1990 жылдардың ортасында Жапония Австралияның минералдық экспорттарының негізгі сатып алушысы болды. Норвегияда мұнай өндірісімен айналысатын тау-кен өндірісі ЖІӨ-нің 19% және экспорттың 46% құрайды. Салыстырмалы түрде айтсақ, АҚШ-та тау-кен өндірісі ЖІӨ-нің 1,6%-ын ғана құрайды. 2021 жылы тау-кен секторында 270 000 адам жұмыс істеді, бұл жалпы жұмыс күшінің 2,0% -ы. Австралияның тау-кен өнеркәсібінің 86% шетелдіктерге тиесілі; BHP 76% шетелдіктерге тиесілі, ал Rio Tinto 83%. Олардың барлығы қорда тіркелген тау-кен компанияларының 70% құрайды.
Технология және қызмет көрсету
Австралияның тау-кен қызметі, жабдықтары мен технологиясы жылына 2 миллиардтан астам доллар көлемінде экспортқа шығарылады. Австралияда тау-кен өндірісінің басымдылығына байланысты көптеген технологиялық инновациялар Австралияның тау-кен орындарында жасалды немесе дәлелденді. Бұл инновацияларға автономды жер асты көліктері, 3D сканерлеу және басып шығару, жер асты байланысы кіреді.
Жаңа Австралазиялық алтын кеніші
Викториялық алтын кен орындарындағы Кресвик - Жаңа Австралиялық No2 алтын кенішінің орны. 1882 жылы 12 желтоқсанда No1 алтын кенішінің су астында қалған жер астынан 29 шахташы су астында қалды. Тек бес адам аман қалды. Екі күн бойы суды қатаң сорып, су кен орнын толтырды. Тұтқынға түскен ер адамдар суға батып өлмес бұрын сүйіктілеріне арналған соңғы жазбаларын консервілерге жазып қалдырған. Олардың кейбіреулері сақталып, әлі күнге дейін бар. Қаза тапқан ер адамдардың 17 жесірі мен 75 баласы болды.
Кембла тау-кен кеніші
1902 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльстің Илаварра аймағындағы Маунт Кембла тау-кен кенішінде газ жарылып, жұмыс істеп жатқанда немесе басқаларды құтқару кезінде 96 ер адам мен бала қаза тапты. Ауылдағы әрбір отбасынан бір-бір туысы қайтты. Еске алу рәсімі жыл сайын 31 шілдеде Кембла тауындағы солдаттар мен кеншілер ескерткіш шіркеуінде өткізіледі. Бұл Австралиядағы ең үлкен кен апаты болды.
Солтүстік Лайелл тауы
1912 жылы 12 қазанда Тасманияның Куинстаун қаласында Солтүстік Лайелл тауындағы өрт 42 шахташының өліміне себепші болды және қамалған шахташыларды құтқару үшін Викториядан тыныс алу аппаратын тасымалдауды талап етті. Кейінгі патша комиссиясы себепті қорытындыға келмеді.
Муллиган тауы
1921 жылы Қиыр Солтүстік Квинслендте Маунт Муллиган кен апаты орын алды. Көмір шаңы жарылып, 75 адам қаза тапты.
Моура
Орталық Квинсленд штатының Моура қаласындағы шахтада төрт ауыр апат орын алды. Алғашқы апат 1975 жылдың қыркүйек айында 13 адамның өмірін жалмады. 1986 жылдың шілдесінде Моура 4-ші шахтасында жарылыс болды. 12 шахташы қаза тапты, бұл апат сарапшылар апаттың алдын алуға болатын еді деп мәлімдегеннен кейін дау тудырды. 1994 жылдың қаңтар айында тағы бір жарылыс болып, екі адам қаза тапты, ал сегіз айдан кейін жер астындағы тағы бір жарылыс 11 адамның өмірін жалмады.
Бюлли кен орны
1887 жылы 23 наурызда Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Були шахтасында жарылыс болып, 81 адам қаза тапты. Жарылысты тексеру үшін корольдік комиссия құрылды және мына қорытындыға келді: Газ жарылысы көмір шаңы жарылысын таратып, жер бетіндегі таза ауаға қарай қозғалды. Комиссияның пікірінше, шахтадағы негізгі операцияларды ерлердің көпшілігі орындаған, және кем дегенде басшы мен орынбасарлары мақұлдаған, абайсыздық, шеберліктің жоқтығы және бос және жайбарақатты түрде, түпкілікті апаттың пайда болуына тікелей байланысты болды және соған әкелді, мүмкін бір адамның тікелей абайсыздануынан басқа сексен адам өмірін жоғалтты, және шахтаның орынбасары, шахтаның бастығы (шебері) және шахтаның басқарушысы кінәлі болды.
The gas explosion propagated a coal dust explosion and travelled towards the fresh air at the surface. The commission was of the opinion that carelessness, want of skill, and the loose and perfunctory manner in which the principal operations in the mine were performed by the majority of the men, and countenanced by at least the overman and deputies, were immediately connected with, and led up to, the occurrence of the final catastrophe, when, by the direct negligence of probably one man, eighty other men lost their lives, and that the mine deputy, the mine overman (foreman) and the mine manager were guilty of contributory negligence.
Қоншақты шахта
1972 жылы 31 шілдеде Суонбанктегі (Оңтүстік-Шығыс Квинсленд штаты) Бокс-Флат шахтасында жер асты газ жарылысынан кейін 17 шахташы қаза тапты.