Кіріспе

1885 жылы жазылған шіркеу-мемлекет қатынастары туралы энциклопедия Immortale Dei - шіркеу-мемлекет қатынастары туралы Папа Лео XIII-нің бес энциклопедиясының бірі.

Контекст

Рим папасы Лео XIII-нің "Мемлекеттердің христиандық конституциясы туралы" (De Civitatum Constitutione Christiana) энцикликасы 1885 жылы 1 қарашада Германияда Kulturkampf және Францияда мектептерді зайырландыру кезінде шығарылды. Бұл - шіркеулік құқықтарды қайтадан растау, онда Лео Құдайды жоққа шығарып, қоғамға адамның үстемдігін орнатудың қазіргі заманғы үрдісі деп қараған нәрсеге наразылық білдірді. Ол әлеуметтік келісім теориясын авторитаризмді дамытатын қауіпті деп санайды. Майкл Л. Броктың айтуынша, шіркеудің ұстанымы әрқашан екі тәртіп бар, табиғаттан тыс және табиғи, соңғысында басқарушы орган басымдыққа ие (немесе оған өкілеттік берілген), ал біріншісінде шіркеу басымдыққа ие, ал үкіметтер - бұл құрметтелуі керек табиғи институттар. "Заңды билікті кемсіту, кімде болса да, заңсыз, өйткені ол Құдайдың еркіне қарсы көтеріліс, және оған қарсы шыққан әркім өз еркімен жойылуға барады", - деген. Алайда, "Черкеудің азаматтық билікке бағынуын қалаған адам өзінің міндетін атқаруда үлкен ақымақтық және таза әділетсіздік. Мұндай жағдайда тәртіп бұзылады, өйткені табиғи нәрселер табиғаттан тыс нәрселерден жоғары қойылады. Құдай өз құзырына жататын барлық істерді еркін әрі кедергісіз, өз қалауы бойынша басқаруды шіркеудің мойнына жүктеген.

Мазмұны

Лео өзінің қоғам философиясын Аквинастың табиғи заң теориясына негіздеді. Лео 1879 жылы өзінің бұрынғы энцикликасында "Әңгілік ата" деп аталып, схоластикалық философияны зерттеуді алға тартқан болатын. Ол шіркеу азаматтық үкіметтің заңды мақсаттарына қарсы келеді деген талапты жоққа шығарады. Адамның табиғи инстинкті оны азаматтық қоғамда өмір сүруге итермелейді, өйткені ол бөлек өмір сүрсе, өмірдің қажетті талаптарын өзі қамтамасыз ете алмайды, сондай-ақ ақыл-ой және моральдық қабілеттерін дамытудың құралдарын да таба алмайды. Сондықтан да ол өзінің өмірін, отбасылық, қоғамдық немесе азаматтық өмірін, өзінің бірнеше қажеттіліктері жеткілікті түрде қамтамасыз етілетін адамдармен бірге өткізуі керек. Бірақ, егер біреу бәрінен жоғары болып, баршаға ортақ игілік үшін шын жүректен ұмтылуға бағыт бермесе, қоғамның бірігіп тұра алмайтыны сияқты, әрбір өркениетті қоғамда билік етуші билік болуы керек, ал бұл билік қоғамның өзінен кем емес, оның көзі табиғатта, ал тиісінше, оның авторы Құдай. Сондықтан барлық билік ең соңында Құдайдан келеді. Лео монархистерді де, Ламеннаның ізбасарларын да үкімет қандай формада болуы керектігін нақтылаудан бас тартқан. "Ел билеу құқығы белгілі бір үкімет формасымен байланысты емес. Ол тек қана жалпы игілікті қамтамасыз ету үшін осы немесе сол түрді қабылдауы мүмкін. Бірақ билік қандай болмасын, билеушілер әлемнің ең жоғары билеушісі Құдай екенін әрқашан естерінде ұстауы керек және Оны өздерінің үлгісі және мемлекет басқарудағы заңы ретінде өздерінің алдына қоюлары керек". "Әрбір адамға Құдайға қасиеттілікпен ғибадат етуді бұйырған табиғат пен ақыл-сана, өйткені біз Оған тиесіліміз және Оған қайтуымыз керек, өйткені біз Одан келдік, сондай-ақ азаматтық қоғамдастыққа осындай заңмен байланысты. Сондықтан билік жүргізетіндердің бәрі Құдайдың қасиетті есімін құрметтеуі керек, ал олардың басты міндеттерінің бірі дінге қолдау көрсету, оны қорғау, заңдардың арқасында қорғауы және оның қауіпсіздігін қауіпке ұшырататын шараларды ұйымдастыру немесе қабылдау болмауы керек". Лео ой мен баспасөз еркіндігіне қарсы екенін анық білдірді: "Осылай ойлау және әркімге ұнайтын нәрселерді еш кедергісіз жариялау еркіндігі қоғамға қуаныш әкелетін артықшылық емес. Керісінше, ол көптеген жамандықтардың бастауы және бастауы болып табылады".

Екі биліктің арасындағы қарым-қатынас

Сондықтан да Алла Тағала адамзаттың ісін екі билікке: шіркеу мен азаматтық билікке бөлді. Бірі Құдайдың, екіншісі адамның билігіне тапсырылды. Әрқайсысы өз түрінде жоғары, әрқайсысының өзін қамтитын белгіленген шектері бар, әрқайсысының облысының табиғаты мен ерекше нысанасымен айқындалған шектер, сондықтан, біз айта аламыз, әрқайсысының әрекеті өзінің табиғи құқығымен ойнатылатын орбита бар. Бірақ осы екі биліктің әрқайсысы бірдей тақырыптарға билік жүргізетіндіктен және бір нәрсе әртүрлі түрде байланысты болуы мүмкін, бірақ бір нәрсе әрқашан бір нәрсе болып қала береді, сондықтан Құдай, ол бәрін алдын ала көріп, осы екі биліктің авторы, олардың әрқайсысының бағытын екіншісіне сәйкес белгіледі. Егер осылай болмаса, жиі жанжалдар мен жанжалдар туар еді. Адамдар екі жолдың қиылысында жүргендей, уайым мен күмәнмен жүріп, қандай жолмен жүру керектігін білмей, екі ойға жүгірер еді. Екі билік бір-біріне қарама-қайшы нәрселерді бұйырады, ал екеуінің біреуіне де мойынсұнбау - міндетінен бас тарту. [ ] Азаматтық және саяси тәртіпке жатқызылған нәрсе азаматтық билікке лайықты түрде бағынады. Иса Мәсіхтің Өзі: "Раббыға тиістісін патшаға, ал Құдайға тиістісін Құдайға беріңдер!" - деп бұйырған. Лео Августиннің сөздерін келтіреді: "Сен патшаларды өз халқының мүддесін ойлауға үйретіп, халықты патшаларына мойынсұнуға шақырасың. Сен садақаның бәріне де тиесілі екенін және ешкімге де әділетсіздік жасамағанын көрсетесің".

Азаматтық істерге қатысу

Леоның айтуынша, іс-әрекеттер жеке және үй шаруасына немесе қоғамдық мәселелерге қатысты болуы мүмкін. Алғашқысы - өмір сүру мен жүріс-тұрысты Ізгі хабардың ережелеріне сай жүргізу. Сондай-ақ, ол адалдарды қоғамдық істерге жалпы игілік үшін парасатты түрде қатысуға шақырады. Оның айтуынша, католиктердің ұлттық саясатқа көңіл бөлуі "қалай да орынды әрі пайдалы". Бұл жердегі принциптері мемлекеттің әл-ауқатын қамтамасыз етуге аз мүмкіндік беретіндерге билікті қолға алуға мүмкіндік береді. Алайда, "жасырын өмірде бір жолмен жүріп, жұрт алдында басқа жолмен жүріп, шіркеудің билігін жеке өмірде құрметтеп, бірақ оны жұрт алдында жоққа шығару заңсыз; өйткені бұл жақсылық пен жамандықты біріктіріп, адамды өзіне қарсы қоюға барабар; ал ол әрқашан тұтастық болуы керек, әрі ешқашан ең кішкентай нәрседе де, өмірдің кез келген жағдайында да мәсіхшілік ізгіліктен ауытқу керек". Католиктер өздерінің ілімдері бойынша, міндеттерін адал атқаруға шақырылады. Сонымен қатар, барлық католиктердің міндеті - шындық пен әділдікті ілгерілету үшін, мүмкіндігінше, халықтық институттарды пайдалану.

Қорытынды

Католик шіркеуінің іліміне сәйкес, азаматтар азаматтық билік саласына жататын барлық мәселелерде азаматтық билеушілерге дін тұрғысынан мойынсұнуға міндетті. Бұл сала азаматтардың жалпы денсаулығына ықпал ететін кез келген нәрсені қамтиды. Дін - қасиетті міндет, оны ұстану азаматтардың әл-ауқатын жақсартуға көп септігін тигізеді, сондықтан мемлекет дінге мүлдем бей-жай қарамауы керек. Алайда дінге тікелей қамқорлық жасау мемлекетке емес, мемлекетінен тәуелсіз шіркеуге тапсырылды. Сондықтан да азаматтық одақтастық міндетінің шектері бар. Мемлекет діни мәселелерге қатысты заңдар қабылдауға құқылы емес, сондай-ақ ол шіркеудің құқығына да араласпайды. Егер мемлекет өзіне берілген шектеулерді бұзып кетсе, онда мойынсұну міндеті тоқтатылады: "Адамнан гөрі Құдайға көбірек мойынсұну керек". Католиктер міндеттері бойынша Католик шіркеуінің жалпыға ортақ ілімі мен заңдарына сүйенеді.