Кіріспе

1974 жылы Грекияда демократияға көшу Метаполитефси (Μεταπολίτευση, "режимді өзгерту") - қазіргі Грекия тарихында 1973-1974 жылдардағы Иоаннидтер әскери хунтасының құлауынан бастап 1974 жылғы заңнамалық сайлаудан кейін көп ұзамай өтпелі кезеңге дейінгі кезең. Метаполитефси әскери диктатор Георгиос Пападопулостың либерализация жоспарына қарсы шыққан, оған Панагиотис Канелопулос және Стефанос Стефанопулос сияқты көрнекті саясаткерлер қарсы шықты және Афина политехникалық мектебінің әскери хунтаға қарсы көтерілісі тоқтатылды. Димитриос Иоаннидтің қарсы төңкерісі және оның Кипр президенті Макарий III-ге қарсы төңкерісі түрік басқыншылығына әкеліп соқты, диктатураны құртты. Бұрынғы премьер-министр Константинос Караманлис бастаған уақытша "ұлттық бірлік үкіметінің" тағайындалуынан кейін Караманлис Коммунистік партияны (ККЕ) заңдастырды және оңтүстік-орталық, бірақ әлі де парламенттік (әскери емес) Жаңа демократия партиясын тапты, ол 1974 жылғы сайлауда жеңіске жетті.

Пападопулостың жеңіліссіз либерализация процесі

1973 жылдың шілде айының соңында Грекияның 1973 жылғы Конституциясын үлкен көпшілікпен ратификациялаған, оның негізінде грек монархиясы жойылып, Грекия президенттік республикаға айналған, 1967 жылы билікті қолға алған әскери хунтаның басшысы Георгиос Пападопулос Грекия президенті болды. Бұл асыра сілтеулер оның сенімділігін және оның режиміне қатысты ішкі және сыртқы сын-пікірлерді одан әрі төмендете түсті. Билікті қолға алғандығы туралы сенімділік сезініп, ол өзінің кабинетіндегі 13 әскери адамның отставкасын сұрады, төңкеріс басталғаннан бері Грекияны басқарып келген "революциялық кеңесті" таратты. Алайда, 1973 жылғы Грекия Конституциясына сәйкес, президенттің өкілеттігі парламентке қарағанда әлдеқайда үлкен болды. Пападопулос процеске кедергі келтіретін әскери араласуды қысқарту шартымен Спайрос Маркезинис парламенттік билікке көшуге көмектесудің даулы тапсырмасына көмектесуге дайын жалғыз ескі гвардиялық саясаткер болды. Көптеген жаңа басылымдар шығарылды, олар кең идеологиялық спектрді қамтыды, ал Вьетнам соғысы, Мәдени революция, Қытай-Кеңес Одағының бөлінуі, Че Гевараның өлімі және 1968 жылы Франция мен Италиядағы студенттік наразылықтар сияқты кезеңнің негізгі мәселелері кеңінен қамтылды. Грекияның өзгеруі де бұдан өзгеше болмады, өйткені әскери, саяси элиталар мен студенттер қоғамдағы өздерінің позициясын нығайтуға тырысты. Атап айтқанда, Грекиядағы студенттік қозғалысты диктатура басқарды, студенттік белсенділер антикоммунизмнің атымен шеттетіліп, бас тартылды. Диктатура кезінде студенттік белсенділіктің алғашқы кезеңінде 1970 жылы Италияның Генуя қаласында геология студенті Костас Георгакистің хунтаға қарсы наразылық білдіруі болды. Оның бұл әрекеті режимге қарсылық пен наразылықтың тереңдігін көрсетуге қызмет етті. Грекиядағы студенттік белсенділік дәстүрлі түрде күшті болды және демократияның алыс арманы болған кейбір диктатуралардан айырмашылығы, демократиялық дәуірде ұзақ уақыт бойы іс-әрекет еткен және ең бастысы, өткен демократиялық іс-әрекеттің естелігін сақтаған. Сонымен қатар, Грекияның демократиялық саяси жүйесіне қатаң және жасанды Пападопулостық ауысуымен қойылған қатаң шектеулер тек саясаткерлерге ғана емес, сонымен қатар студенттерге айрықша ықпал ететін интеллигенцияға да қарсы болды. 1973 жылдың ақпан айында Афина заң мектебінде өткен ереуілден айырмашылығы, либерализация әрекетіне дейін режим студенттермен ұзақ келіссөздер жүргізді және қантөгістен аулақ болды, 1973 жылдың қарашасында режим студенттермен келіссөз жүргізуге тырыспады. Оның либерализация жоспары студенттерде, кейін жұмысшылар либерализацияны көтеріліс бастау үшін пайдаланды, бұл Пападопулос режимін наразылық акцияларды қатаң түрде басуға мәжбүр етті, бұл қадам Пападопулос жүзеге асыруға тырысқан либерализацияның беделін түсірді. Келіссөздер жүргізбей, политехникалық студенттерді шейіт етті. Бұл өз кезегінде студенттік наразылық қозғалысына серпін берді және ол ақыр соңында диктатураға қарсы жалпыға ортақ демонстрацияға айналды. Бұл кезде уақытша үкімет үрейге ұшырады, оның коммунизмге қарсылық білдіруіне грек қоғамының көптеген бөлігі қарсы болды, олар Грекияның Азамат соғысының жарақатын жеңгісі келді. Пападопулос бастан-ақ коммунизмге қарсы және бөліністерге себепші болуы керек еді, әйтпесе оның төңкерісі орынсыз болар еді, ал енді оның метаполитефсиге деген әрекеті, ішінара, осыған байланысты жолдан шығып кетті. Афина политехникалық мектебіндегі оқиғалар диктатураның ең берік мүшелері күткендей болды.

EAT/ESA қарсылық білдірушілерді азаптау

ЕХО-ның жұмыс істеу қағидасы Иоаннидтің хунтасы кез келген қарсылықты тез арада басып тастады, цензура, қуғын-сүргін, еріксіз қамауға алу және азаптау сияқты репрессивті шараларды қайта қалпына келтірді және жеделдетті, бұл Грекияда бұрын-соңды қолданылған ең қатал шаралардың бірі деп сипатталды және хунтаға полиция мемлекеті ретінде халықаралық бедел берді. Афинадағы EAT/ESA азаптау орталығы "Грекияны дірілдеткен орын" деп сипатталған. EAT / ESA кез келген адамды, тіпті жоғары тұрған офицерлерді де тұтқындауға болады, бұл халық арасында кең тараған: Адамдар EAT / ESA-ның ешкімге хабарламай, бірнеше апта немесе ай бойы байланыссыз ұсталды және содан кейін Грекияның Қызыл Кресті арқылы тек отбасыларымен шектеулі байланыс жасауға рұқсат етілді. Қылмысқа түскендердің айқай-шуын басу үшін, олар қамауда ұсталған жерлерден қатты музыка естіді". Макарий сол кезде Кипрдің архиепискобы да, президенті де болған. Ол 1974 жылы 15 шілдеде әскери төңкеріспен биліктен шығарылды және оның орнына Никос Сампсон тағайындалды. Алайда төңкеріс кері әсерін тигізді, өйткені Түркия 20 шілдеде Атилла операциясымен жауап берді; Түркияның Кипрге басып кіруі басталды. Бұл Грекия мен Кипр үшін әскери және саяси апат мыңдаған өлімге және жүздеген мыңдаған грек-кипрлік босқындарға әкелді, грек саяси денесіне ұзақ уақыт бойы терең жарақат берді және Иоаннидтің соңғы сасығы болды, ол жеті жылда үш төңкеріс ұйымдастырды немесе оған қатысты - қазіргі грек тарихында рекордтық - екі ел үшін де апатты нәтижелермен. Енді олар бұл көріністі ескірген партиялық жүйеге тән адамдар деп қаралаған сол ескі ұланға тапсыруға дайын болды. Басқа да үкімет мүшелері Гизкиске қосылды.

Қарамғанлидің ант беру рәсімі

1974 жылдың 23 шілдесінде Караманлис Афинаға Франция президенті Мистере 20 ұшағымен оралды, оны оған жақын жеке досы президент Валери Жискар д'Эстен ұсынды. Кейіннен Гизкис уақытша билікте болды. Өзінен-өзі тұрақсыз және қауіпті саяси жағдайға тап болғанына қарамастан, ол оралғаннан кейін бірнеше апта бойы теңіз эсминшісі бақылап отырған яхтада ұйықтауға мәжбүр болды. Қараманлис Кипр дағдарысы бойынша соғыс шетіне келген Грекия мен Түркия арасындағы шиеленісті тез арада жоюға және әскери биліктен плюралды демократияға өту процесін бастауға әрекет етті. Азаматтық қоғам "төменнен" көшу стратегиясын жасауға дайын емес еді, ал қарсылық топтары саяси көркемдіктеріне қарамастан, бөлшектеліп қалды. Сондықтан, көшу процесі "жоғарыдан" жобаға айналды, оның салмағы Қараманлистің иығына тиді. Қараманлис ең алдымен, хунта үнемі жын-перілерге айналдырып келген Грекия Коммунистік партиясын (ККЕ) заңдастырды, бұл саяси қадамды хунтаның тоталитаризмге сатқындық жасаған қатаңдығы мен оның демократияны тәжірибеге енгізудің жылдар бойына жетілдірілген өзінің нақты саясаты арасындағы айырмашылық ретінде пайдаланды. Коммунистік партияны заңдастыру саяси интеграция мен жақындасудың белгісі ретінде қарастырылды. Сонымен қатар, Карамэнлис барлық саяси тұтқындарды босатып, хунтаға қарсы барлық саяси қылмыстарға кешірім берді. Хунтаның сот процестері мен одан кейінгі басты хунта мүшелеріне қатаң жазалар беру парламенттік оңдықтың конституциялық емес әдістерді қолдану арқылы билікті узурпациялауды мақұлдамағанын айқын көрсетті. Карамэнлис сондай-ақ Грекияның АҚШ-қа тәуелділігінің әлсіреуін белгіледі, ол Грекияның Еуропалық Одаққа кіруін басымдыққа ие етті, ол хунта жылдарында тоқтатылған еді және сәтті болды. Грек диктатурасының онжылдықтарға созылған испан және португалдық әріптестеріне қарағанда салыстырмалы түрде қысқа болуы демократиялық билікке тез өтуді жеңілдетті. "Грекияның Нюрнберг" деп аталатын бұл жаппай сот процесі Коридаллос түрмесінде қатаң күзетпен өткізілді және теледидардан көрсетілді. Бұл сот Афина политехникалық мектебіндегі көтеріліске байланысты екінші сотқа ілесті. 1990 жылы Константинос Мицотакис үкіметінің хунта басшыларына рақымшылық жасау жоспары консерваторлар, социалистер мен коммунистердің наразылықтарынан кейін тоқтатылды. Пападопулос 1999 жылы ауруханада қайтыс болды, ол Коридалостан ауыстырғаннан кейін Иоаннид 2010 жылы қайтыс болғанға дейін түрмеде қалды. 1975 жылғы Конституцияны жаңадан сайланған Грекия парламенті қабылдап, демократиялық басқарудың жаңа дәуірі басталды. Конституция жобасын ұсынған парламенттік комитеттің төрағасы академик, бұрынғы министр және Карамэнлистің жақын досы Константин Цацос болды, ол 1975 жылдан 1980 жылға дейін Грекияның бірінші сайланған президенті (метаполитефсиден кейін) болды.

Өтпелі кезеңнен кейінгі алғашқы жылдар

Карамманлистің Жаңа демократиясы 1974 жылы 300 орынның 220-імен, Орталық одағы 60 орын, Андреас Папандреудің Пангелендік социалистік қозғалысы (ПАСОК) 12 орын, ал Біріккен солшы 8 орынмен парламентке кірді. 1974 жылы Карамэнлистің үлкен жеңісі грек саясатында үлкен өзгеріс көрсетті, салыстырмалы түрде белсенді емес, бірақ әлі де қауіпті хунта элементтеріне әрекет етуге себеп бермеді. 1974 жылдан бастап Папандреу Караманлистің таңдауына қарсылық білдірді және 1974 жылдан кейінгі демократияны айқындаудағы оның басым рөліне қарсылық білдірді, ал басқа да саяси оппозициялық күштер, мысалы, Орталық одағы Жаңа күштер және EDA кейде оған, әсіресе 1974-1977 жылдары, сәйкессіз қолдау көрсетті. Оның хунталық сот процестерінде хунтаны табысты қудалауы және хунта басшыларына ауыр жазалар тағайындауы армияға әскерилердің конституциялық бұзушылықтарға қарсы иммунитет дәуірі аяқталғанын білдірді. Қараманлистің Еуропалық интеграция саясаты Грекия мен АҚШ арасындағы патерналистік қарым-қатынасты аяқтады.