Кіріспе

Ешқандай Ежелгі Грекияның экономикасы негізінен өңірдің импорттық тауарларға тәуелділігімен анықталды. Грекияның топырағының сапасы нашар болғандықтан, ауыл шаруашылығы саудасы ерекше маңызды болды. Егін шаруашылығының шектеулі әсерін Грекияның ең басты орналасуы біршама жойды, өйткені оның Жерорта теңізіндегі орны оның провинцияларына Мысырдың ең маңызды теңіз порттары мен сауда жолдарын бақылауға берді. Б.з.д. VI ғасырдан бастап сауда қолөнері мен сауда, негізінен теңіз, грек экономикалық өнімінің негізгі аспектілеріне айналды.

Ауыл шаруашылығы

Грекияның топырағы "шұңқырлық" немесе "жұмбақтылық" (Ежелгі грекше: stenokhôría, στενοχωρία) сияқты сипатталады, бұл грек отаршылдығын және Кіші Азияның дін қызметкерлерінің билік етуіндегі маңыздылығын түсіндіруге көмектеседі. Зәйтүн ағашы мен жүзімдік, сондай-ақ жеміс бақтары да шөп, көкөніс, май өсіретін өсімдіктермен толықтырылды. Жердің жетіспеушілігіне байланысты мал шаруашылығы нашар дамыған. Қойлар мен ешкілер ең көп тараған мал түрлері болды, ал бал аралары балды өндіру үшін ұсталды, бұл ежелгі гректерге белгілі жалғыз қант көзі. Грекия халқының 80%-ға жуығы ауыл шаруашылығы саласында жұмыс істеген. Жұмыс маусымдық ырғаққа сай жүргізілмеді: күздегі күздің басында және қысқы күздің соңында зәйтүнді жинау және жүзімді кесу; көктемде жерді жаю; жазғы егін жинау; күзде ағаш кесу, тұқым себу және күзде жүзім жинау. Ежелгі заманда жердің басым бөлігі аристократияға тиесілі болған. VII ғасырда демографиялық кеңею және мұрагерлік үлестіру осы жер иелері мен шаруалар арасындағы шиеленісті тудырды. Афинада бұл Солонның реформаларымен өзгерді, ол қарыз құлдығын жойып, шаруаларды қорғады. Дегенмен грек аристократтарының иеліктері римдік латифундиямен салыстырғанда кішкентай болып қалды.

Кішігірім сауда

Шаруалар мен қолөнершілер өз тауарларын жиі сататын болса, kápêloi (κάπηλοι) деп аталатын бөлшек саудагерлер де болған. Олар балық, зәйтүн майы мен көкөністерді саудаласатындай топтарға бөлінген. Әйелдер хош иісті заттар немесе таспалар сатады. Саудагерлер базардағы орын үшін ақы төлеуге міндетті болды. Олар жалпы халық арасында жаман көрінді, ал Аристотель олардың іс-әрекеттерін: "адамдар бір-бірінен пайда табатын, табиғи емес, әділ айыптайтын алмасу түрі" деп атады. "Өзгелер" саудагерлермен қатар, көкөніс, зәйтүн майы немесе нан сияқты үй өнімдерінің артығын сатушылар да болған. Бұл жағдай Аттиканың көптеген шағын фермерлері үшін орын алды. Қала тұрғындары арасында бұл міндет көбінесе әйелдерге тиді. Мысалы, Еврипидтің анасы бақшасынан шырша сатты (бағ. Аристофан, Ахарниялықтар, 477 478 ж.).

Салық салу

Байыркы Грецияда тікелей салық салу жақсы дамымаған. Эисфора (εἰσφορά) өте байлардың байлығынан алынатын салық болды, бірақ ол қажет болған кезде ғана - әдетте соғыс кезінде - өндірілді. Сонымен қатар, үлкен байлықтар литургияға жатады, бұл қоғамдық жұмыстарға қолдау болды. Литургиялар, мысалы, триремді, театр фестивалі кезінде хорды немесе гимназияны ұстаудан тұрады. Кейбір жағдайларда, кәсіпорынның беделі еріктілерді тартты (қазіргі терминологияда, игілік, демеушілік немесе сыйлық ретінде ұқсас). Мұндай жағдай хоргтарға қатысты болды, олар драма фестиваліне арналған хорларды ұйымдастырып, қаржыландыратын. Басқа жағдайларда, триремді жабдықтау және басқару ауыртпалығы сияқты, литургия міндетті түрде садақа ретінде жұмыс істеді (бұрын біз оны бір реттік салық деп атайтын едік), мұндай позицияның беделі мен басқа да элиталардың әлеуметтік қысымы сәйкес келмеушілікті азайтады. Кейбір қалаларда, мысалы, Милет пен Теода, тұрғындардан көп салық алынды. Диаспора тек байларға ғана қолданылатын салық болды. Егер азаматтар басқа біреудің бай екеніне сеніп, салықтан құтылып қалса, салық салудан бас тарта алады. Байлар литургияға ақша төлейді. Екінші жағынан, жанама салықтар өте маңызды болды. Олар үй, құл, ірі қара, қой, шарап, шөп сияқты заттарға салық төледі. Бұл салықтардың көбін жинау құқығы көбінесе салықшыларға немесе телонайларға (τελῶναι) берілді. Алайда бұл барлық қалалар үшін мүмкін емес еді. Тасос алтын кен орындары мен Афинаның бизнеске салынатын салықтары оларға осы жанама салықтарды жоюға мүмкіндік берді. Тесалияның Пенестаи және Спартаның гелоттары сияқты бағындырылған топтар өздері тұратын қала мемлекеттерінен салық төледі.

Ақшалай валюта

Алғашында Лидия мен Кіші Азияның қалаларындағы аймақтарда ақшаны монетамен соғып алған. Ефестегі Диана ғибадатханасынан электромнан жасалған алғашқы монеталар табылған. Монеталар басу техникасы біздің заманымызға дейінгі 550 жыл шамасында Грекияның материгіне келді, ол Эгина мен Афина сияқты жағалаудағы сауда қалаларынан басталды. Олардың қолданылуы кеңінен тарады және қала мемлекеттері тез арада олардың жасалуына монополияны қамтамасыз етті. Алғашқы ақшалар электрумнан (алтын мен күмістің қорытпасынан) жасалды, содан кейін таза күміс, бұл аймақта ең көп тараған бағалы металл болды. Пангеон тауларының кен орындары Фракия мен Македония қалаларына үлкен көлемде ақша шығаруға мүмкіндік берді. Лауриумның күміс кен орындары ежелгі грек әлемінің ең әйгілі монеталары - "Афина соулары" үшін шикізат өндірді. 5 ғасырдың соңында бағасы төмен қола ақшалар пайда болды. Ақыр соңында, гректер ақшаны ақшаға айналдыра бастады. Олар айырбастау құралын қамтамасыз етті, көбінесе қала мемлекеттері жалдамалыларды жалдап, азаматтарға өтемақы төлеу үшін қолданды. Олар сондай-ақ шетелдіктер өз ақшаларын жергілікті валютаға мемлекет үшін қолайлы айырбас бағамы бойынша айырбастауға мәжбүр болғандықтан, табыс көзі болды. Олар металл ресурстарының жылжымалы түрі ретінде қызмет етті, бұл өз қалаларынан алыс жерде күміс деңгейі жоғары афиналық монеталар табылғанын түсіндіреді. Ақырында, монеталар соғылуы кез келген грек қаласына немесе қала-мемлекетіне бедел сыйлаған.

Сауда-саттық

Ежелгі Грекиядағы сауда орталықтары агора деп аталды. Бұл сөздің тура мағынасы "жиын" немесе "жиын" дегенді білдіреді. Агора қаланың спорттық, көркемдік, рухани және саяси өмірінің орталығы болды. Афинаның ежелгі агорасы ең танымал мысал болды. Грек тарихының басында (б.з.д. 18 ғасыр - б.з.д. 8 ғасыр) ерікті азаматтар агорада әскери міндет атқаруға немесе билік басындағы патшаның немесе кеңестің мәлімдемесін тыңдауға жиналатын. Әр қалада саудагерлер өз өнімдерін сататын агора болды. Мысырдан зығыр, Африкадан пил сүйегі, Сириядан дәмдеуіш және тағы басқа заттар әкелінді. Бағалар өте сирек белгіленетін, сондықтан сауда-саттық кең тараған.