Кіріспе

Доминика мен басқа да Кариб аралдарындағы халық билері мен музыкасы А bélé - Доминика, Сент-Люсия, Мартиника, Гаити, Гренада, Гваделупа және Тринидад және Тобаго халық билері мен музыкасы. Бұл француздық Батыс Үнді аралдарындағы ең көне креол биі болуы мүмкін және ол Африканың құнарлылық билерінің әсерін қатты көрсетеді. Ол көбінесе толған айдың кештерінде немесе кейде жерлеу кезінде (Антильск креол. lavèyé) орындалады. Бұл би Сент-Люсияда да танымал. Тобагода оны плантаторлар класының әйелдері плантаторлардың үлкен үйлеріндегі әлеуметтік іс-шараларда орындаған деп есептеледі, ал киім мен би стилі осы үйлерде немесе олардың айналасында жұмыс істеген құлдар көшірді. Беле термині Гаити, Доминика, Мартиника және Сент-Люсияда кездесетін барабан түріне де қатысты.

Тарих

Беле биі дәстүрлі африкалық би стильдері мен Кариб теңізінің әсерінен өзгерген ландшафты, музыкалық аспаптар мен дүрбелеңді өмір салтынан пайда болды.

Шығу тегі

Китаста беле биі Бениннен жұптасу мен құнарлылыққа байланысты мерекелерде пайда болған. Ерлі-зайыптылар (креол тілінде "Cavalier" және "Dam") өздерінің би шеберліктерін басқа бишіге көрсетеді, көрермендер хоры берген рефренмен немесе "lavway" әнші дегенді білдіретін "chantuelle" бастаған әндерінде өздерінің жыныстық қатынастарына нұсқайды. Кавалер мен дам кезекпен билейді. Алдымен, кавалер өзінің батылдығын көрсетеді, содан кейін бөгет әрекет етеді. Еркек тағы да әйелге жақындап, екеуі де беленің ең жауыз бөлігінде билейді. Вест-Индияда би жұмыс, мерекелік және қайғылы кезеңдерге қосылды. Беле биі өмірдің әртүрлі кезеңдері мен оқиғаларына байланысты би мен музыка уақыт өте келе құлдықтан бостандыққа қарай дамып келеді. Француздар биді "беляре" немесе жақсы ауа деп атады, ол қысқартылып беле деп аталды.

Доминика Беле

Барлық бәлелер тенбу бәле (бауыр бәле немесе бәле барабаны деп те аталады) барабанымен бірге тенг (үшбұрыш) және чакчак (маракас) барабандарымен бірге жүреді. Барабан - бұл қолмен ойналатын мембранофон. Барабанның бір аузын ешкі терісімен жауып, арқанмен және ілмектермен созылып, сүйретілген ағаш діңінен жасалады. Барабан ырғағы хор немесе шантуэль құрайтын көрермендер шеңберінде орындалатын жеке бишінің қадамдарын қадағалайды. Барлық шығармаларда би билеуші домбыраға бағытталған. Би биі қатты барабанмен, күшті дене қозғалысымен және қадамдарымен ерекшеленеді. Беле басталады соло вокалист (chantwèl), содан кейін респонсорлық хор (lavwa), содан кейін барабаншы және бишілер. Дәстүрлі билер еркек және әйел биші арасындағы стилдік құдалықпен айналысады, олар тиісінше kavalyé (кавалер) және danm (дам) деп аталады. Беле әндерінің билеріне беле соте, беле приорит, беле джуба, беле контреданс, беле рикет және беле питже жатады. Қазіргі Доминикада беле негізінен мерекелер мен басқа да мерекелерде, мысалы Пасха, Тәуелсіздік күні, Рождество, Жоунен Квейоль және Доминиканың приходтарында жыл сайын өткізілетін қамқоршы қасиетті фестивальдерде, әсіресе Балықшылар мен жұмысшылар үшін Фет Сент-Пьер және Фет Сент-Изидор мерекелерінде орындалады.

Мартиника беллі

Мартиникалық бейль - құл музыкасының мұрасы. Беле - бұл үлкен домбыра, оны атпен жүргендей салады. Ол өзінің ырғағы бойынша "тибва" (екі ағаш таяқ) бейнеге орнатылған бамбук ұзындығында ойналады. Белэ мен тибва домбыраларына қоса, маракас, көбінесе чача деп аталады. Тибва ритмі негізгі үлгіде ойнайды, ал барабан ерекшеліктерді атап өтіп, перкуссиялық импровизацияны енгізеді. Ол белгілі бір тәртіппен ұйымдастырылады, әнші (лава) мен хордың кіруінен басталады (лава Дее немесе "жауап"). Содан кейін "Bwatè" (ті bwa ойыншысы) қарқын белгілейді, содан кейін bèlè барабаны. Ақырында бишілер сахнаға шығады. Бишілер мен "танбуйе" (барабаншы) арасында диалог жасалады. "Жауап" әншіге қарама-қарсы қойылады. Көрермендер де қатыса алады. Әнші-күйшілер, бишілер, музыканттар, көрермендер бір отбасы ретінде оның әсем ырғақтарына қызығады. Беле ән билеріне, беле ду, беле питже, бигуин беле, беле беля және гран беле жатады. Беле Мартиниканың бірнеше маңызды танымал стильдерінің бастауы болып табылады, соның ішінде шоуваль бава және бигуин; ол сондай-ақ зоукке әсер етті.

Бельгияның Сент-Люсия

Сент-Люсияның bèlè дәстүрі - креолдық ән мен жұп биінің бір түрі, оны жетекші мен хормен бірге бір жұп орындайды. Олар бірнеше жағдайларда, әсіресе жерлеу кезінде орындалады. Белеге анле, мадже, аналвис және ате де жатады. Белэ анлавис - жауап беруші емес жалғыз форма.

Тринидад бел

XVIII ғасырдың аяғында француз плантация иелері Тринидадқа келгенде, олар өздерімен бірге плантацияларға "joy de vivre" өмір салтын әкелді. Сол кезде француздар Ұлы Үйлерде көптеген бала өткізді, онда олар Еуропаның көптеген сарайлық билерін орындауға қуанышты болды. Үй құлдары бос уақытында биді дала құлдарына алып барып, қожайындарының биін еліктеп билейді. Бұл үйлерде немесе олардың маңында жұмыс істейтін құлдар француз стилі мен киімін тез көшіріп алды. Олар салтанатты түрде иіліп, үлкен кірулерді, кең қозғалыстарды, әсем және жұмсақ жылжитын қадамдарды жасады, олар француздардың сәнін еліктеді. Бел барабандарының ырғақтылығы қозғалыстарға дәмді, бірақ нәзік сезімталдықты қосты. Беле биінің 14-тен астам түрі бар, соның ішінде Grand bélé және Congo bélé, олардың әрқайсысы өз ырғақтары мен әндерімен орындалады. Әйелдер киімінің астында әдетте қарапайым, ал үстінде ашық, ақшыл шымдар болады. Әйелдер киімінде олардың сырт киімдерімен сәйкес келетін бас киімдер де болуы мүмкін. Ерлердің киімдері әдетте әйелдердің киімдеріне аздап құрметпен қарапайым.

Этимология

Bélé атауы француз тіліндегі belle aire сөзінен немесе ескі француз тіліндегі aire сөзінен (ашар алаңшасы дегенді білдіреді) немесе африкалық сөзден шыққан болуы мүмкін.