Кіріспе

Аристотельге арналған фил (англ. An Elephant for Aristotle) - американдық жазушы Л. Спраг де Камптың 1958 жылы жарық көрген тарихи романы. Ол алғаш рет Doubleday басылымынан қатқыл басылымда, ал 1971 жылы Curtis баспасынан басылып шықты. Бірінші британдық басылымын Добсон 1966 жылы шығарды. Кітап 2013 жылдың наурызында Гарри Туртлдоувтың жаңа кіріспесімен сауда қағаз және электронды кітап ретінде қайта шығарылды. Бұл де Камптың тарихи романдарынан біріншісі, ал хронологиялық жағынан үшіншісі.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман Атракстың Леонының оқиғаларына қатысты. Ол Тесалиялық ат әскерінің қолбасшысы. Ұлы Александр оған Үндістанның билеушісі Поростан тұтқынға алынған пиланы Афинаға әкелуді тапсырған. Леон түрлі-түсті команданы бастап, оның ішінде аңға күтім жасау үшін үнділік филдер, парсылық жауынгер, сириялық салтшы және грек философы бар. Леон бүкіл ежелгі әлемді Инд өзенінен Афинаға дейін аралап өтуге шығады. Жол ұзақ әрі қатерлі, қашықтықта қарақшылармен, билік басындағылардың билігінен бас тартқан, өздері билік басында жүрген македониялық қолбасшылармен және қашып кеткен парсы билеуші әйелмен жиі ұрысып тұрады. Бұл бүкіл кәсіпорынның мақсаты Александрдың бұрынғы ұстазына жасаған зұлым шалақысы екендігі көмектеспейді: ол Аристотельге филді береді, бірақ оны ұстауға қаражат жоқ, ал қаражатты (бірақ фил жоқ) сауаттының қас жауы Ксенократқа жібереді. Бұл аңыз Аристотельдің жазбаларында, көрінеу, көзбен көрген куәгердің сипаттамасына негізделген.

Қабылдау

Романға қазіргі заманғы пікірлер оң болды. "Chicago Daily Tribune" газетінде "оның өмірін және автордың жазған уақытын толықтай бейнелейтін таңғажайып оқиға" деп аталып, оның "қазіргі кезде де жаңаша өрбіп келе жатқан әзіл-сықаны" мақталды. "Нью-Йорк Таймс" газетінде "жаңа тарихи роман" деп аталып, "Орта Шығыс саяхатнамасын Александриялық әдептілік комедиясымен будандастырып, автор Вестчестердегі пилдерден сәл ғана сирек кездесетін үлгісін шығарды" деп жазылған. Ол де Камптың әр түрлі кейіпкерлерінің "Александр империясындағы ұлттардың көптігін ажырату үшін" "өзгеше заманауи акцентпен немесе диалектімен" жаратылысын атап өтті, бұл құрылғы "ойын-сауыққа қосылады". The Washington Post оны "жаңа роман" деп атады және "егер ежелгі тарих туралы барлық кітаптар Аристотельге арналған филдің еркін ағып жатқан рақымымен жазылған болса, онда бізден бұрын болған өркениеттерді көбірек бағалайтын боламыз" деп мәлімдеді. Ол автордың "бұл тарихи романына басқаша қарауды ұсынғанын" айтты. Ол тарихи фактілерді құрметтеуге тырысады, бірақ өзін тым маңызды емес деп санайды.

Марапаттар

Роман 1958 жылы Филадельфияның Афинеум әдеби сыйлығын жеңіп алды.

Ұқсас кітап

Тарихи романдағы басты тақырып ретінде әр түрлі елдерге саяхаттайтын филді пайдалану идеясын 2008 жылы танымал португал жазушысы Хосе Сарамаго A Viagem do Elefante (Силдің саяхат) романында қабылдады, бірақ де Камптан мүлдем басқа әдеби стильде және мүлдем басқа уақытта (XVI ғасыр Еуропа) (қараңыз).