Кіріспе

Киелі кітаптағы тұлға, Руттың күйеуі, Дәуіттің атасы (ивритше: בֹּעַז Bōʿaz) – Еврей Киелі кітабындағы Рут кітабында және Жаңа өсиеттегі Исаның шежіресінде кездесетін, сондай-ақ Иерусалимдегі тарихи ғибадатхананың алдындағы бағананың аты. Бұл сөз Киелі жазбаларда 24 рет кездеседі, оның екеуі грек тілінде ("Βοόζ (Booz)" түрінде). בעз түбірі тек Киелі кітапта "Боаз" туралы айтылғанда қолданылады (ғибадатхана қараңыз), бұл "шапшаңдық" дегенді білдіруі мүмкін. Көптеген зерттеушілер бұл есімнің этимологиясы be'oz, "күшінде", немесе bo'oz, "оның күшінде" дегенді білдіреді дейді, бұл 'zz түбірінен – "күшті болу" деген мағынаны білдіреді. Сондықтан "Боаз" деген ат ғибадатхананың алдындағы бағаналардың біріне берілген (Патшалар 7:21 (NIV)), бірақ Киелі кітап зерттеушісі Мартин Нот "жеткілікті ойлы" дегенді ұсынады.

Еврей Киелі кітап

Сальмон мен Рахабтың ұлы Боаз, Яһудеядағы Бетлехемнің бай жер иесі және Наомидің қайтыс болған күйеуі Елимелектің туысы еді. Ол Наомидің күйеуінен қалған жесір, моабиттік Рутты өз егістігінде бидай жинап жүргенін көреді (ата-тегін қараңыз). Көп ұзамай ол Руттың отбасының қиын жағдайы мен Наомиге деген адалдығын біледі. Жауап ретінде Боаз оны өзімен және жұмысшыларымен бірге тамақтануға шақырады, сондай-ақ оған бидай жинау үшін арнайы қалдырады және оны қорғап қарайды. Киелі кітапта ол одан әрі оқиғалардың дамуының күш орталығы ретінде танылады. Мысалы, ол Рутты да, Наомиді де қабылдауға көмектеседі. Рут Боазға келіп, туыстық құқығын пайдаланып, онымен үйленуді сұрайды. Боаз келіседі, бірақ одан бұрын басқа біреудің құқығы жоқ екеніне көз жеткізеді. Руттың алғашқы ұлы және оның қайтыс болған күйеуінің туысы, қайтыс болған адамның заңды ұрпағы және Елимелектің мұрагері болар еді, сондықтан екінші туыс Боазға жол береді. Рутқа үйленіп, Боаз Елимелектің әулетін қайта жаңғыртады және мұраны Наоми отбасына қамтамасыз етеді. Олардың ұлы Обед болды, ол Иессеге әкесі, ал Давидке атасы болды. Иосиф Флавийдің сөзіне сүйенсек, ол Илия заманында өмір сүрген.

Ғибадатхана

"Боаз" Сүлеймен ғибадатханасының екі алдыңғы бағанасының солтүстік жағындағысының аты еді, екіншісі "Яхин" деп аталды. Оның мағынасы туралы пікірлер әртүрлі.

Жаңа Келісім

Матайдың Ізгі хабарында Боаз Салмон мен Рахабтың (көрінетіндей, Иерихон қаласынан шыққан Рахабтың) ұлы ретінде және Исаның ата-тегіндегі бірі ретінде айтылады. "Яғни, Забулонның Бетлехемі"; салыстыр, Ешуа 19:15 (ЖД). Дегенмен, Боаздың "Руттан" Яһуда тайпасынан екені ескерілсін. Боаз өмірінде алпыс баласын жоғалтты деген әңгіме бар, себебі ол Самуилдің әкесі Маноахты үйіндегі неке тойларына шақырмаған. Маноах сол кезде баласыз болғандықтан, Боаз баласы жоқ адамды шақырудың қажеті жоқ деп ойлаған, өйткені ол оған жақсылықпен жауап бере алмайды (Бава Батра 91а). Талмудта Боаз әділ, ізгі және білімді сот судьясы болғандығы айтылады. Оның және оның бейтінің ("заң сотының") құдайлық есіммен амандасу әдеті (Рт 2:4) тіпті көктегі бейтінің де мақұлдауына ие болды (Вавилон Талмуды, Макот 23б; Иерусалим Талмуды, Бер. ix. 14ц; Мидраш Рут Рабба, ii. 4). Рут Рабба мидрашында айтылғандай, Боаз ізгі адам болғандықтан, Рутпен алғаш кездескенде, оның астық жинаудағы адалдығын, яғни Заңда белгіленген ережелерді қатаң сақтауын байқады. Бұл, сондай-ақ оның әдемілігі мен жұмыстағы ұялы мінез-құлқы Боазды осы бейтаныс әйел туралы сұрақ қоюға итерді, әдетте ол әйелдер туралы сұрамайтын еді (Рут Рабба, ii. 5; Талмуд трактаты Шаббат 113б). Боаз бен Рут арасындағы әңгімеде, ізгі дінге келген Рут өзінің моабиттік болғандықтан Құдай қауымымен араласуға құқығы жоқ екенін айтты (Заңды қайталау 23:3). Бірақ Боаз оған кітаптағы тыйым тек Моав еркектеріне ғана, әйелдерге емес, қатысты дейді. Ол сондай-ақ оған пайғамбарлардан оның патшалар мен пайғамбарлардың анасы болатынын естігенін айтты және оны: "Тақуаларға сыйлық беретін Құдай, сені де сыйлықпен жазағай!" (Таргум Рут ii. 10, 11; Песиқ, ред. Бубер, xvi. 124а) деп баталады. Боаз кедей бейтанысқа тамақ ішкенде ерекше мейірімділік көрсетті, түрлі символдық ишаралар арқылы оның Дәуіттің патшалық әулетінің, соның ішінде Мәсіхтің анасы болатынын білдірді (Рут Р. ii. 14; Шаб. 113б). Рутқа қатысты айтатын болсақ, Боаз өзінің туыстарына, Наомидің ұлдарының қайтыс болғанын естігенде, оларға құрметпен жерленуге көмектесті (Рут Рабба, ii. 20).

Боғоз мен Рут

Боаз халықтың әміршісі болғанымен, өзінің қорасында астық басты, себебі ол кез келген жамандық пен ұрлықтан сақтану үшін осылай істеді (Тан., Бехар, ред. Бубер, viii.; Рут Рабба III.7). Израильде аштық аяқталғанына қуанған ол, Құдайға шүкірлік айтып, Тораны біраз оқығаннан кейін демалуға тырысты (Тан., l. c.; Таргум Рут iii. 7; және Рут Рабба ib.). Рут оны алғашқы ұйқысынан оятқанда, ол қатты қорқып, оны шайтан деп ойлады; оның керісінше екеніне тек оның шашына қол тигізгеннен кейін ғана көз жеткізді, өйткені шайтандар шашсыз болады деп есептелді (Тан., l. c.). Боаз Руттың таза және қасиетті ниеттерін сезгенде, оның ерекше мінез-құлқы үшін оны жазғырған жоқ, керісінше, оған бата берді және алты шара арпа сыйлады, осылайша одан алты ізгі адам туатынын білдірді, оларға Құдай алты қасиет сыйлайды (салыстыр Ишая 11:2 (KJV); Санхедрин 93b; Сандар Рабба XIII. 11; Рут Рабба және Таргум Рут iii. 15; осы өткелдерде алты адамның есімдері әртүрлі, бірақ Дәуіт пен Мәсіх әрқашан олардың арасында болады). Боаз Рутқа берген уәдесін орындады, ал оның туысы (көздер олардың нақты туыстық байланысы туралы әртүрлі мәліметтер келтіреді) оған үйленгісі келмеді, себебі ол моабиттік әйелдерді Израиль қауымынан шығармауға қатысты халаханы білмеді, сондықтан Боаз өзі үйленді.