Кіріспе

Киелі кітаптың алғашқы толық ағылшын тіліндегі аудармасы (1535 жылы басылып шыққан) Майлс Ковердейлдің 1535 жылы жинақтаған және басып шығарған Ковердейл Киелі кітаптары Киелі кітаптың алғашқы толық ағылшын тіліндегі аудармасы болды (Ескі немесе Жаңа Келісім ғана емес), сонымен қатар ағылшын тіліндегі алғашқы толық басылған аударма (бағ. Уиклифтің Киелі кітаптың қолжазбалары). 1537 жылы басылған соңғы басылымдары (фолио және кварто) Англияда басылған алғашқы толық Киелі кітап болды. 1537 жылы басылған бұл басылымға патшаның рұқсаты берілді. Ковердейлдің Киелі кітаптағы Забур жырлары 1540 жылы шыққан "Ұлы Киелі кітапқа", 1662 жылдан бастап "Англиканның жалпыға ортақ дұғалар кітабына", 1979 жылға дейін "АҚШ епископ шіркеуінің жалпыға ортақ дұғалар кітабының" барлық басылымдарына енгізілген.

Тарих

1535 жылғы басылымның басылған жері ұзақ уақыт бойы дау-дамайға ұшырады. Баспагер Цюрихтегі Фрошовер немесе Cervicornus және Soter (Кельн немесе Марбургте) деп болжалды. 1997 жылы Гвидо Латре табылғаннан бері баспагер Антверпендегі Мертен де Кейзер деп танылды. Басылымды жарым-жартылай Антверпендегі Якобус ван Метерен қаржыландырды, оның қайын қарындасы Адриана де Вейден Джон Роджерске үйленді. Ковердейлдің Киелі кітапын қолдайтын тағы бір адам - Якоб ван Метереннің немере інісі Леонард Ортельс (†1539), гуманистік географ және картограф Абрахам Ортелийдің (15271598) әкесі. Ол 1539 жылы шыққан "Ұлы Киелі кітаптың" басылуына қатысқан болса да, оның басылымдары басылып шықты. 1553 жылы бүкіл Киелі кітаптың, яғни Жаңа Келісімнің, 20 - дан аса басылымының соңғысы жарық көрді.

Аударма

Ол "Жаңа келісім" кітабын Тиндейлдің аудармасына негіздеген. Ол "Ескі Келісім" үшін Тиндалдың басылып шыққан Пятикнигі мен, мүмкін, оның өзі шығарған "Жүніс кітабынан" қолданған. Ол Тиндалдың басқа, жарияланбаған, Ескі Келісім материалдарын қолданбаған көрінеді (бағ. Матай кітабы). Ал Құранның қалған кітаптарын және Апокриф кітаптарын Ковердейлдің өзі аударды. Ол еврей, арамей және грек тілдерін білгендіктен, негізінен неміс тіліндегі Киелі кітаптар - Лютердің Киелі кітабы, Гулдрих Цвингли мен Лео Джудтың швейцариялық неміс тіліндегі (Цюрих Киелі кітабы) аудармасы мен латын тіліндегі деректер, соның ішінде Вульгатадан, қолданған.