Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
16 ғасырдағы ағылшын тіліндегі Библияның аудармасы
16th century English translation of the Bible
Женевалық Библия – Библияның ағылшын тіліне жасалған ең маңызды аудармаларының бірі, ол Король Джеймс нұсқасынан 51 жыл бұрын жарық көрген. Бұл 16 ғасырдағы ағылшын протестанттарының негізгі Библиясы болды және оны Уильям Шекспир, Оливер Кромвель, Джон Нокс, Джон Донн және тағы басқалар пайдаланды. Ол "Мейфлауэр" кемесімен Америкаға әкелінген Библиялардың бірі болды (Пилгрим Холл мұражайында "Мейфлауэр" жолаушыларына тиесілі бірнеше Библия сақталған), ал оның титулдық беті Франклиннің Америка Құрама Штаттарының алғашқы Ұлы мөрінің дизайнына ұқсас болды. Женевалық Библияны көптеген ағылшын диссиденттері қолданды, және ол ағылшын азаматтық соғысы кезінде Оливер Кромвельдің әскерлері тарапынан "The Souldiers Pocket Bible" кітапшасында құрметпен еске алынды. Женевалық Библияның тілі күшті әрі сергекті болғандықтан, көптеген оқырмандар оны Ұлы Библиядан жоғары бағалады. Клеланд Бойд МакАфи айтқандай, "Ол Ұлы Библияны таза қабілетімен алаңнан ығыстырып шығарды".
The Geneva Bible is one of the most historically significant translations of the Bible into English, preceding the King James Version by 51 years. It was the primary Bible of 16th century English Protestantism and was used by William Shakespeare, Oliver Cromwell, John Knox, John Donne and others. It was one of the Bibles taken to America on the Mayflower (Pilgrim Hall Museum has collected several Bibles of Mayflower passengers), and its frontispiece inspired Franklin's design for the first Great Seal of the United States. The Geneva Bible was used by many English Dissenters, and it was still respected by Oliver Cromwell's soldiers at the time of the English Civil War, in the booklet The Souldiers Pocket Bible. Because the language of the Geneva Bible was more forceful and vigorous, most readers strongly preferred this version to the Great Bible. In the words of Cleland Boyd McAfee, "it drove the Great Bible off the field by sheer power of excellence".
Аударма және пішім
Женевалық Киелі кітап еврей, арамей және грек тілдерінің түпнұсқаларынан толық аударылған алғашқы ағылшын нұсқасы болды. Бұл мәтін негізінен Уильям Тиндейлдің 1534 жылғы бұрынғы жұмысының қайта қарастырылуы болғанымен, Тиндейл Жаңа Келісімді ғана толық аударған еді; ол түрмеге қамалудан бұрын Ескі Келісімді 2 Патшалар кітабына дейін аударған болатын. Женевада тұратын ағылшын босқындары алғаш рет Ескі Келісімді еврей тілінен ағылшын тіліне аударуды аяқтады. Бұл жұмысты Уильям Уитингэм жетекшілік етті.
The Geneva Bible was the first English version to be translated entirely from the original languages of Hebrew, Aramaic, and Greek. Though the text is principally just a revision of William Tyndale's earlier work of 1534, Tyndale had only fully translated the New Testament; he had translated the Old Testament through 2 Chronicles before he was imprisoned. The English refugees living in Geneva completed the translation of the Old Testament from Hebrew to English for the first time. The work was led by William Whittingham.
Мәтіндік негіз
Женевалық Киелі кітап грек тіліндегі Жаңа Өсиеттің және еврейлік кітаптардың, яғни Ескі Өсиеттің ғылыми басылымдарынан аударылды. Ағылшын тіліндегі нұсқасы негізінен Уильям Тиндаль мен Майлс Ковердейлдің бұрынғы аудармаларына, әсіресе Тиндальдың аудармасына көп сүйенген.
The Geneva Bible was translated from scholarly editions of the Greek New Testament and the Hebrew Scriptures that comprise the Old Testament. The English rendering was substantially based on the earlier translations by William Tyndale and Myles Coverdale (the Genevan Bible relies significantly upon Tyndale).
Мұра
Киелі кітаптың бұл нұсқасы Женева Киелі кітабын ығыстыру мақсатымен жасалған болса да, Киелі кітап аудармашылары осы нұсқаға көп сүйенді. Брюс Метцгер 1960 жылы "Теология бүгін" журналында Кинг Джеймс нұсқасының Женева Киелі кітабына қажеттілігін атап көрсетті. Бірқатар зерттеушілер оның жиырма пайызы тікелей Женева нұсқасынан алынғанын есептейді. Ол сондай-ақ Женева Киелі кітабының протестантизмге тигізген зор әсерін баяндайды. "Қысқасы, 1560 жылғы Женева нұсқасының таралуының арқасында Ұлыбританияда мықты және айқын протестантизм қалыптасты, ол ағылшын-американ мәдениетіне тұрақты әсер етті". 1620 жылы "Мейфлауэр" кемесімен Солтүстік Америкаға Пуритандық сепаратистер немесе Паломниктер Женева Киелі кітабының көшірмелерін әкелді. Неміс тарихшысы Леопольд фон Ранке "Кальвин Американың іріккен негізін қалаушы болды" деді.
Although the King James Version was intended to replace the Geneva Bible, the King James translators relied heavily upon this version. Bruce Metzger, in Theology Today 1960, observes the inevitable reliance the KJV had on the Geneva Bible. Some estimate that twenty percent of the former came directly from the latter. He further revels in the enormous impact the Geneva Bible had on Protestantism. "In short, it was chiefly owing to the dissemination of copies of the Geneva version of 1560 that a sturdy and articulate Protestantism was created in Britain, a Protestantism which made a permanent impact upon Anglo American culture." The Puritan Separatists or Pilgrim Fathers aboard the Mayflower in 1620 brought to North America copies of the Geneva Bible. German historian Leopold von Ranke observed that "Calvin was virtually the founder of America."