Кіріспе

Жылқының аяқ-қолдарының ауырлығын көтеріп тұратын қатты бөлігі Жылқының аяқ-қолдарының төменгі бөлігі - жермен жанасатын және жануардың салмағын көтеріп жүретін бөлігі. Ол қатты да, иілгіш те. Бұл төрт аяқтың әрқайсысының 3-ші санының (омыртқалы жануарлардың негізгі пентадактиль мүшелерінің III саны, жылқыларда бір салмақты жүк көтергіш санына айналған) дисталь фаланксын қоршап тұрған күрделі құрылым, ол жұмсақ тіндермен және кератиндалған (корнификацияланған) заттармен қапталған. Қаптың қанмен қамтамасыз етілетін артериялар - тырнаның артқы жағынан тармақталатын сыртқы және ішкі тамырлар. Жылқының тырнағы - тырнақ пен өкше аймағында орналасқан үш метатарс сүйектерінің бірі.

Жалпақ

Оның тұяғы ақшыл сары, кейде сұр түсті болады. Ол қабырғаның периметрінен бастап, ілгек пен бақаға дейін, тырнақтың төменгі жағында орналасқан барлық кеңістікті қамтиды. Оның терең қабаты тығыз, балауыз тәрізді және "тірі тұяқ" деп аталады. Оның бетінің сипаты жермен байланысу нәтижесінде өзгеріп отырады. Егер сопақтың аяғы бір-бірімен жанаспаса, яғни аяқ киімнің қабырғалары тым ұзын болса немесе қозғалыс нашар болса, сопақтың төменгі беті сыпыртқы болады және оны сопақпен тырнау арқылы оңай қиюға болады. Керісінше, ол өте қатты консистенцияға ие, жермен тұрақты, белсенді байланыс болған кезде тегіс, жарқын беті бар. Педаль сүйегінің алдыңғы жағындағы алдыңғы бөлік "тақ жапырағы" деп аталады. Тас көкжиегі жылқының аяғының табандылығына әсер етеді. Бұл көбінесе жылқының тас немесе өткір заттарды таптауынан, биікке секіруден және қарға шамадан тыс түсуінен болады. Бұл аттар, әсіресе жас аттар әр түрлі акробатикалық өнер көрсеткенде (ат гимнастикасы деп аталады) пайда болуы мүмкін. Оның негізгі белгісі - сал болып қалу.

Бағандар

Бағандар - бұл қабырғаның ішке қарай бүгілген бөліктері, олар табаннан күрт бұрышта пайда болады. Аяқ пен арқалық ұштарының берік құрылымы "аяқ тірегі" деп аталады. Тұяқ қабырғалары мен сырықтардың арасындағы тұяқ "мазардың орны" деп аталады және бұл тұяқ биіктігін бағалау үшін табиғи тұяқ кесушілер қолданатын өте маңызды белгі. Сабақ қабырғалар сияқты үш қабатты құрылымға ие (жоғарыда қараңыз). Өскенде олар сыртқа қарай иіліп, табанның төменгі бетін жауып алады.

Ішкі құрылымдар

Үшінші фаланга (қоңыр сүйек; педаль сүйек; P3) толық (немесе толықтай) тырнақ капсуласымен жабылған. Оның жарты ай пішіні бар және төменгі бөлік қуыс тәрізді. Оның сыртқы беті қабырғаның пішінін көрсетеді. Корий - қабырға мен сүйектің арасындағы дермо-эпидермалық, өте тамырланған және иннервацияланған қабат, параллельді, ламинаралық пішінді және ламина деп аталады. Ламиналды байланыстың құйрықтың беріктігі мен денсаулығына әсері зор. Аяқ астының артқы бөлігінде сандық жаздық бар, ол бақа мен балдырманы астындағы суырлардан, буындардан және сүйектерден бөліп, жаздықпен қорғайды. Тоқтылар мен бір жасар төлдердің саусақтарының тік жастығы майлы, жұмсақ тіндерден тұрады. Ересекті жылқыда, оның тырнағының артқы жағы жеткілікті түрде, тұрақты түрде қозғалғанда, фиброкартилягиялық тінге айналады. Саналық жаздықтың фиброкартилягиялық тінге қалыпты түрленуі қазір navicular синдромының алдын алу және қалпына келтіру үшін негізгі мақсат болып саналады. Иілгіш иісі терең, кішкентай пастерна сүйегінің (PII) және navicular сүйегінің артқы бетінде орналасқан және P3 артқы бетпен байланысады; navicular pulley ретінде жұмыс істейді.

Қалқан механизмі

Жылқының тырнағы қатты емес, керісінше, иілгіш әрі икемді. Жүктелген кезде, тырнақтың физиологиялық пішіні өзгереді. Бұл бір жағынан, 11,5 см шамасындағы өзгермелі тереңдігі бар күн қуысының нәтижесі. Бұл, ішінара, қабырғалар мен табанның төменгі профильінің доғалы пішінінің нәтижесі, сондықтан жүктемесіз тұяқ қатты жер бетіне тиген кезде, тек аяқ пен өкшелер (белсенді байланыс) ғана болады. Жүктелген тырнақтың жермен байланысы (пассивті байланыс) әлдеқайда үлкен, төменгі қабырға жиегін, табанның көп бөлігін, штангаларды және бақаны қамтиды. Белсенді контакттық аймақтар қабырғалар мен шалдыққан табанда сәл шығып тұрған дақтар ретінде көрінеді. Қалың түлікте пішіннің өзгеруі күрделі. Аяқ жағы жазылады, күннің қуысы тереңдігі төмендейді, ал өкшелер жайылады. Қапшақтың диаметрі "ашылған" пішінге дейін өседі және P3 шапшақ капсуласына біртіндеп түседі. Жақында осы кезеңде қанның жиналуы ("диастолалық фаза") негізінен қабырғадағы тоқалға (корийге) қарай төмендеуі байқалады. Ауыртқаннан кейін, тырнақ "жаю" күйіне келеді, қысым көтеріледі және қан сығу ("систолалық фаза"). Бұл жерде екінші сорғылау әрекеті бар, ол аяқтың иілуімен жоғары көтерілген кезде. Бұл механизм қанның тырнаққа тиімді ағылуын қамтамасыз етеді және жалпы қан айналымына көмектеседі.

Тұяқтың уақытпен байланысты өзгерістері

Құйрық - пластикалық құрылым, олардың уақытпен байланысты, өте күрделі өзгерістерін қысқа мерзімде (күндер/апталар) және жылқының өмір бойына қарастыруға болады.

Қысқа мерзімді ұңғымалардың өзгеруі

Эпидермис қабатының және кез келген сүтқоректілердің тырнағының қабығы сияқты, тырнақ капсуласы эпидермис, терідің сыртқы тірі қабатынан ғана құрылады. Микроскопиялық тұрғыдан алғанда, эпидермис - көп қабатты, мамандандырылған, бұрышқа айналған эпителий. Ол дермамен жабысып, одан базальды ламинамен бөлінеді. Оның қан тамырлары жоқ, ал тірі жасушалар өздерінің оттегі мен қоректік заттарын сұйықтық алмасу және молекулалық диффузия арқылы жеке жасушалар арасындағы микроскопиялық кеңістікке ағып, төмендегі дермадан алады. Метаболизм өнімдері осы процестің керісінше түрінде тазартылады. Эпидермистің өсуі митоздық белсенділікпен оның ең терең қабатында, базальды қабатына, жасушалардың баяу сыртқы көшіп-қонуымен және жетілуімен жүзеге асады. Бұл жасушалар беткі қабатына жақындаған сайын, олардың цитоплазмасына арнайы ақуыздар жиналады, содан кейін жасушалар өліп, "құрғап", микроскопиялық, тығыз байланысқан жеке қабаттарға айналады, олар негізінен кератиннен тұрады. Бұл "өлі" беткі қабаты тірі тіндерді зақымданудан, сусызданудан, саңырауқұлақтар мен бактериялардың шабуылдауынан қорғайды. Қалыңдықтың тұрақтылығы көбінесе үнемі үстіңгі қабықшадан шығарылады. Егер арнайы пішінді құрылым ерекше қатаң болса, мысалы, тырнақтар мен шаштарда, пішін аз немесе мүлдем жоқ, ал пішінді құрылымдар бастапқы орныннан баяу көшіп кетуі керек. Осылайша, тырнақтың арнайы бұрышты құрылымдары - қабырға, табан, жабайы және периопл. Қабырға мүлдем қапталмайды, үнемі төмен қарай өседі (ай сайын шамамен 1 см) және жермен байланыста тозу немесе сыпыру арқылы өзін-өзі кесу. Жабайы және жабайы жылқыларда күн, бақа және периопол материалдары сыртқы жағына қарай өседі және жермен жанасу және тозу арқылы бетінен қабығы кетеді. Үйреншікті жылқыда қозғалыс және жердің қаттылығы өзін-өзі кесуге мүмкіндік бермейді, сондықтан адамдар оларды қабырғалар мен бақаларды кесу арқылы және өлі тұяқты сызып тастау арқылы күтуге мәжбүр.

Жылқының өмір бойына түлік ауысады

Алдыңғы және артқы аяқ-қолдар тоқтыда бірдей, бірақ ересектегі жылқыда айқын айырмашылықтар бар. Бұл оның қолданылуының әртүрлілігі нәтижесінде тұяқ пішінінің орташа мерзімдегі пластикалық қасиетінің жақсы дәлелі болып табылады. Жылқының қозғалысы әр түрлі патологиялық жағдайларда бірте-бірте өзгеріп отырады. Олар қазір күрделі бейімделу жүйесінің айқын үлгісі ретінде қарастырылуы мүмкін, бұл тірі организмдер мен құрылымдардың жиі кездесетін ерекшелігі. Құйрықтардың өзін-өзі бейімдеу қабілеті жабайы жылқыларда олардың барынша тиімділігін көрсетеді (бірақ оятылған жылқылар да бұны аздап көрсетеді), бұл Mustangs сияқты жабайы жылқылардың әртүрлі ортада керемет денсаулығынан көрінеді.

Түйе эволюциясы

Жылқының тырнақтары жылқының 55 миллион жылдық эволюциясының нәтижесі. Ата-бабаларымыздан қалған Eohippus атты жылқының артқы аяғында төрт, ал алдыңғы аяғында үш саусағы бар екені белгілі. Жабайы және үйреншікті Equus түрлерінің тырнақ пішіні мен қызметі өте ұқсас. Қазіргі кездегі тырнақ пішіні I, II, IV және V сандықтардың базалық пентадактил мүшелерінің эволюциялық жоғалуының нәтижесінде, сүйектердегі, буындардағы және тырнақ капсуласындағы өзгерістермен байланысты. Нәтижесінде пайда болған конформация ауыр, мықты дененің кез-келген жерде жоғары жылдамдықпен қозғалуына мүмкіндік береді, ал ашық, қатты, жазық жерлерде, мысалы, дала мен шөлдерде (курсорлық мамандандырудың мысалы) тиімді. 2018 жылы жүргізілген зерттеуде тұяқтың қаңқасында жылқының басқа саусақтарының қалдықтары болуы мүмкін екені анықталды.

Аурулар

Жылқының тырнағына әсер ететін бірнеше аурулар мен жарақаттар бар. Ламинитис және navicular ауруы ең ауыр екі. Бактериялық инфекциялардың бірі - көкпек және ақ түстің ауруы, егер оны емдеуге жол берілмесе, ауыр болуы мүмкін. Кейде аяқ астындағы қосалқы кеміршектердің инфекциясы да байқалады, бірақ көбінесе ат айдағанда. Қаптың қабырғасының бөліну ауруы - генетикалық ауру. Төртінші жарықтар - бұл тұяқ қабырғасындағы тік жарықтар, көбінесе алдыңғы тұяқтардың ішкі жағында немесе артқы тұяқтардың сыртында көрінеді. Олар аяқ киімнің дұрыс киінбеуі мен дұрыс пайдаланылмауынан, тырнақтардың табиғи пішінінен немесе аяқ пен тырнақтардың зақымдануынан пайда болуы мүмкін.